Ақтөбе — аттас қаланы өкілдік ететін қазақстандық кәсіби футбол клубы. Клуб 1967 жылы құрылған, толық атауы — «Ақтөбе» облыстық футбол клубы» акционерлік қоғамы. Командаға тән түстер — қызыл мен ақ, сондықтан оны «қызыл-ақтар» деп атайды.
Кеңестік кезеңде команда 1967 жылдан 1991 жылға дейін КСРО жарыстарына қатысты. Осы кезеңдегі басты жетістігі — 1991 жылы Қазақ КСР Кубогын жеңіп алуы, оның алдында 1990 жылы турнирдің финалына шыққан еді.
Тәуелсіз Қазақстан чемпионаттарында «Ақтөбе» бес рет чемпион атанды: 2005, 2007, 2008, 2009 және 2013 жылдары. Клуб төрт мәрте күміс жүлдегер (2006, 2010, 2014, 2022) және бес мәрте қола жүлдегер (2011, 2012, 2015, 2023, 2024) болды. Қазақстан Кубогын екі рет жеңіп алды — 2008 және 2024 жылдары, ал 1994 және 2014 жылдары финалда ұтылды. Қазақстан Суперкубогын үш мәрте иеленді: 2008, 2010 және 2014 жылдары. Командада құлдырау кезеңдері де болды: Бірінші лига турнирін екі рет — 2000 және 2020 жылдары жеңіп шықты. Сондай-ақ «Ақтөбе» ТМД чемпиондарының кубогында екі рет — 2009 және 2010 жылдары финалға жетті.
Еуропалық клубтық турнирлерде «Ақтөбе» УЕФА эгидасымен өткен 14 ойын дүркініне қатысты — УЕФА Чемпиондар лигасында, УЕФА Кубогында және УЕФА Конференция лигасында. Іріктеу кезеңдерінен бастап команда бірнеше рет топтық кезеңге шығуға бір қадам қалғанда тоқтады. Барлығы 56 матчта 18 жеңіс, 12 тең ойын және 26 жеңіліс тіркелді, добтар айырмасы — 65:79. Еуропалық аренадағы алғашқы ойынын Лиепая «Металлургымен» өткізді, ал алғашқы жеңісін австриялық «Маттерсбургпен» кездесуде жариялады. Ең ірі жеңіс — 2009/10 маусымдағы Чемпиондар лигасында исландиялық Хабнарфьордюр командасын 4:0 есебімен ұтуы, ал ең ірі жеңіліс — 2013/14 маусымдағы Еуропа лигасында Киевтің «Динамосынан» 1:5 есебімен жеңілуі.
Қазақстан чемпионаттарындағы ең ірі жеңісін «Ақтөбе» 2013 жылы Астананың «Байтерегін» 9:1 есебімен ұтқанда тіркеді. Сондай-ақ 8:0 есебімен үш рет жеңіске жетті: 1992 жылы Оралдың «Уралецін», 1994 жылы Түркістанның «Яссысын» және 1996 жылы Теміртаудың «Булатын» ұтты. Ең ірі жеңілісін 1997 жылы Тараз қаласының «Таразынан» 1:9 есебімен алды.
Команданың үй алаңы — Қобыланды батыр атындағы Орталық стадион. Ол 1975 жылы салынды, ресми ашылу күні — 1975 жылғы 28 тамыз: сол күні «Актюбинец» пен ЦСКА арасындағы матч өтіп, кездесу 0:1 есебімен аяқталды, жалғыз голды Борис Копейкин соқты. Стадион 12 800 көрермен қабылдай алады, елдегі ең көп келушісі бар аренаның бірі саналады. Жүгіру жолдары жоқ, сондықтан ол таза футболдық арена болып табылады.
Клуб негізінен салық төлеушілердің қаражатына қаржыландырылады. 2014 жылы жалпы бюджет 3,386 млрд теңгені құрады, оның 3,130 млрд теңгесі облыстық бюджеттен бөлінді; 2015 жылы 4 млрд 270 млн теңгенің 3 млрд 110 млн теңгесін облыс қаржыландырды, ал 2016 жылға бөлінген қаражат 2 млрд теңге болды. Клубтың жалғыз акционері — «Ақтөбе облысының қаржы басқармасы» мемлекеттік мекемесі, ал басқаруды облыстың туризм, дене шынықтыру және спорт басқармасы жүзеге асырды.
2016 жылғы 5 қарашада клубтың бас директоры Дмитрий Васильев қызметінен босатылып, құқық қорғау органдарының қолына түсті және клуб қаражатын талан-таражға салғаны үшін 8 жылға бас бостандығынан айырылды. «Ақтөбенің» ойыншылар мен қызметкерлер алдындағы кредиторлық берешегі 673 млн теңгеге жетті; осы борыштар салдарынан ФИФА Тәртіптік кеңесінің шешімімен 2018 жылғы маусымда командадан алты ұпай алынды. Клубтың бас директоры Самат Смақов қарыз мәселесі шешілмесе және демеушілер табылмаса, клубқа банкроттық қаупі төнетінін айтқан болатын. 2018 жылғы 20 қарашада өткен саудадан кейін «Ақтөбе» 108 млн теңгеге Самат Смақовтың сенімгерлік басқаруына берілді.
Команданың негізгі жанкүйерлер бірлестігі — «13-сектор» ұйымы.
Дереккөз: Уикипедия (CC BY-SA) · penalty.kz редакциясы қазақ тіліне бейімдеді