Астана тарихы

2008 жылдың 27 желтоқсанында алматылық «Мегаспорт» клубының жетекшісі Мэлс Катаев пен «Алма-Ата» клубының жетекшісі Талғат Жантеміров елде экономикалық дағдарысқа байланысты осы екі команданың негізінде жаңа клуб құрылғанын жариялады. Бас демеушісі «Қазақстан темір жолы» болғандықтан команда «Локомотив» деп аталды, ал демеуші мен Астана әкімдігінің тілегі бойынша клуб елордада тіркелді. Алғашқы бас бапкер — «Қайратты» бұған дейін басқарған Уахид Масудов. 2009 жылдың ақпанында командаға Мәскеу «Спартагының» бұрынғы ойыншылары Андрей Тихонов пен Егор Титов, кеңесші бапкер ретінде Сергей Юран келді; Масудов чемпионат басталуына бір апта қалғанда кетіп, маусымды Юран бастады. Құрамға Андрей Карпович, Роман Нестеренко, Ренат Абдулин, Мақсат Байжанов, Жамбыл Күкеев қосылды.

Алғашқы маусымда клуб тұтқа саналды: бірінші ресми ойында Сәтбаев қаласында 4:3 жеңіске жетті, клуб тарихындағы бірінші голды Александр Шатских соқты. Команда алғашында уақытша Алматының «Орталық» стадионында ойнады, шілдеде Астанадағы «Қажымұқан» стадионының ашылу кездесуін өткізді. Капитан Тихонов бірнеше кездесуде дубль жасап, командаға жеңіс сыйлады, ал клуб Қазақстан Кубогының 1/8 финалында «Ақтөбеден» сыртқы алаңда соғылған голдың есебінен шығып қалды. Чемпионатты «Астана» екінші орынмен түйіндеді. Қараша айында Юран бастаған бапкерлер құрамы кетті, клубтың ойыншылар мен бапкерлер алдындағы қарызы белгілі болды.

2010 жылы клубқа жаңа басшылық пен неміс маманы Хольгер Фах келді. Маусымның ортасынан команда 18 кездесімге созылған ұтылыссыз серияны бастады, бірақ чемпионатта төртінші орында қалды. УЕФА шешімімен клуб «үш жыл ережесіне» сай келмегендіктен 2010/11 Еуропа лигасының іріктеу кезеңіне жіберілмеді. 2010 жылдың 14 қарашасында «Локомотив» «Астана Арена» стадионындағы финалда Қарағанды «Шахтёрын» 1:0 ұтып (Михаил Рожковтың голы), Қазақстан Кубогын алды. 2011 жылдың 2 наурызында клуб ел чемпионы Қостанай «Тобылын» 2:1 еңсеріп (Игорь Бугаёвтың дубль), Қазақстан Суперкубогын жеңіп алды.

2011 жылдың 20 мамырында құрылтайшылар клубты «Астана» деп өзгерту туралы шешім қабылдады, бұл 1 маусымда жарияланды. Атауды өзгерту клубтың бір бөлік жанкүйерлерінің наразылығын туғызды: олар бұрынғы атау мен көк-ақ түстерді сақтауды талап етті; бірінші лигада ойнаған аттас «Астана» клубының жанкүйерлері де ренжіді. Кейінгі жылдарда команданы Олег Протасов, Мирослав Беранек және Йоан Андоне басқарды. 2013 жылғы чемпионатта «Астана» 7-турдан 32-турға дейін «Ақтөбені» қуып, күміс жүлдемен шектелді.

2014 жылдың 21 маусымында бас бапкер болып болгар маманы Станимир Стойлов тағайындалды — клуб тарихындағы ең табысты кезең басталды. Стойлов «Астананы» 2014/15 Еуропа лигасының плей-офф кезеңіне шығарды, онда испан «Вильярреалынан» жалпы есеппен 0:7 ұтылды. 1 қарашада «Қайсарды» 3:0 ұтқан «Астана» мерзімінен бұрын Қазақстан чемпионы атанды. 2015 жылы клуб Суперкубокта «Қайратты» жеңіп, Чемпиондар лигасының іріктеуінен өтіп, топтық кезеңге алғаш рет шықты: С тобында «Галатасарай», «Бенфика» және Мадрид «Атлетикосымен» ойнады. 8 қарашада үйде «Ақтөбені» 1:0 ұтып, екінші рет ел чемпионы болды, ал Стамбұлдағы соңғы кездесуде «Галатасараймен» 1:0 жеңісін сақтай алмай, 1/16 финалға шығу мүмкіндігінен айырылды.

2016 жылы «Астана» «алтын дубль» жасады: қатарынан үшінші чемпиондық және қарлы алаңда «Қайратты» ұтып, Қазақстан Кубогы. Еуропа кубоктарында шотланд «Селтигінен» жалпы есеппен 2:3 ұтылса да, Еуропа лигасының топтық кезеңіне шығып, 4-орын алды. 2017 жылы клуб «Қайраттан» бір ғана ұпай алға шығып, қатарынан төртінші чемпиондығын алды. Чемпиондар лигасында плей-оффта «Селтиктен» жалпы есеппен 4:8 ұтылды, бірақ Еуропа лигасының А тобында Прага «Славиясы» мен Тель-Авив «Маккабиінен» жоғары, екінші орынға ілініп, қазақстандық футбол тарихында тұңғыш рет 1/16 финалға шықты. Онда Лиссабон «Спортингімен» тартыста Португалия астанасында 3:3 ойнап, жалпы есеппен 4:6 жеңіліп қалды.

2018 жылдың 1 наурызында Стойлов Қазақстан ұлттық құрамасын басқаруға кеткен соң, команда тізгінін оның көмекшісі Григорий Бабаян алып, бірден Суперкубокты жеңді; 1 маусымда бас бапкер болып Роман Григорчук тағайындалды. 27 қазанда «Астана» чемпионат аяқталуына төрт тур қалғанда қатарынан бесінші чемпиондығын бекітті. Барлығы клуб 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 және 2022 жылдары чемпион атанды (рекорд), 2009, 2013, 2021, 2023 және 2024 жылдары күміс, 2020 жылы қоңыр жүлде алды. Қазақстан Кубогын 2010, 2012 және 2016 жылдары жеңіп, 2015 жылы финалда ойнады; Суперкубокты 2011, 2015, 2018, 2019, 2020 және 2023 жылдары (рекорд), Қазақстан Лига кубогын 2024 жылы алды.

Клубтың негізгі түстері — көк пен ақ. 2011 жылғы атау ауысқаннан кейін көк түске сары қосылды: алғашында тек тегі мен нөмірлері сары түспен жазылса, 2012 жылдан үй формасының түсі сары-көк болды, 2013 жылдан көк түс негізгі, сары түс қосалқы қалпына қайтты. 2020 жылғы логотип — қорғанның, жеңіс пен даңқтың белгісі саналатын қалқан; көгілдір түс түркі халықтары үшін дәстүрлі болып, Қазақстан аспанын, алтын түс берекені білдіреді. Логотипте құрылған жылы — 2009 және «Астана» жазуы бар, бидай масағынан тоқылған гүлшоқ қаланы нанды өлке ретінде еске салады және чемпиондар шоғын бейнелейді, ал екі жұлдыз алты чемпиондықты білдіреді (әр үш чемпиондыққа бір жұлдыз).

Үй алаңы — 30 200 көрермен сыйатын «Астана Арена» спорт кешені. Ол — әлемдегі ауданы 10 000 шаршы метр жылжымалы шатыры бар алты стадионның бірі. 2020 жылы жөндеу жұмыстарына байланысты команда маусымды 1500 орындық «Жас Қыран» стадионында бастауға мәжбүр болды. Клубтың қаржыландыру көзі екі мемлекеттік құрылым — «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры және қала әкімдігі; ашылған бюджеті 2015/16 маусымда 22 млн доллар, 2016/17-де 29 млн доллар, 2017/18-де 31 млн доллар болды.

Команда рекордтарына «Атырауды» 7:0 ұтқан ең ірі жеңіс, «Ертістен» сыртта алынған 6:1 жеңіс және АЗ Алкмардан 0:6 ұтылған ең ауыр жеңіліс жатады; бір маусымдағы ең ұзақ жеңіс сериясы — 8 кездесу (2009), ұтылыссыз серия — 17 кездесу (2010). Ойыншылар арасында бір маусымда ең көп гол соққан — Марин Томасов (2019 жылы 19 гол), чемпионатта — Андрей Тихонов (2009 жылы 12 гол), ол сол маусымда 19 голдық берілім жасады. Ең жас дебютант — Мәди Жақыпбаев (15 жаста), ең жас голшы — Абзал Бейсебеков (16 жаста), ең жасамыс дебютант және голшы — Андрей Тихонов. Қақпашылардың ең ұзақ «құрғақ» сериясы Ненад Ерич (565 минут) пен Владимир Логиновскийде (чемпионатта 555 минут). Клубта 12-нөмір жанкүйерлерге, 1-нөмір Ненад Еричке бекітілген. «Астананың» жастар командасы «Астана-U21» екінші және бірінші лигаларда ойнады.