Аталанта тарихы

Бергамодағы алғашқы футбол ұйымы Аталанта болмаған: 1904 жылы швейцариялық қоныс аударушылар Football Club Bergamo клубын құрып, ол 1911 жылы Бергамаска құрамына қосылған. Италия футбол федерациясы Аталантаны 1914 жылы ғана таныды, ал 1919 жылы Бергамодан ел чемпионатының жоғарғы лигасына (сол кездегі Прима Категория) бір-ақ клуб жіберілетіні мәлімделді. Аталанта мен Бергамаска келісімге келмегендіктен, мәселе қосымша матчпен шешіліп, Аталанта 2:0 жеңіске жетті. Соған қарамастан 1920 жылы екі клуб бірігіп, Atalanta Bergamasca Calcio құрылды және сол кезде клубтың қара-көк түстері бекітілді.

1920-жылдары команда екінші дивизионда (Секонда Дивизионе) ойнады, 1927–1928 жылғы маусымда топ жеңімпазы атанып, өтпелі кездесуде Пистойезені ұтып, тарихындағы алғашқы екінші дивизион жеңісіне қол жеткізді. 1928 жылы клуб Борго Санта Катерина шағын ауданындағы қазіргі стадионын ашты, 1929 жылы Серия Б-ға алынды. Серия А-ға алғаш рет 1937 жылы бапкер Оттавио Барбьеримен бірге көтерілді, бірақ сол маусымның соңында дивизионнан шығып қалды, 1940 жылы Серия Б чемпионы ретінде қайта оралды. 1947–1948 жылғы Серия А-да Иво Фьорентини бастаған команда бесінші орын алды — бұл көрсеткіш 2017 жылға дейін клубтың ең жоғарғы нәтижесі болып қалды. Сол жылдары Аларға 1940-жылдары Серия А-ны бес рет жеңген Гранде Торино сияқты ірі қалалық клубтарды жеңгені үшін «қорқынышты провинциялық команда» (provinciale terribile) атағы берілді. 1958 жылы клуб матчтардың нәтижесін келісу деген айыптаулардың негізінде Серия А-дан шығарылды; бір жылдан кейін бұл айыптаулар негізсіз болып шықты, ал команда Серия Б-да екінші рет чемпион атанып, жоғарғы дивизионға қайтты.

1963 жылы Аталанта Италия Кубогын жеңіп алды: финалда Торинодан 3:1 басым түсті, барлық голды шабуылшы Анджело Доменгини соқты. Бұл негізгі команданың алғашқы ірі жүлдесі болды. 1960-жылдардың басында клуб еуропалық турнирлерде дебют жасады — Митропа Кубогы (1961–1962), Достық Кубогы, Альпі Кубогы. Кубок иегерлерінің кубогының 1963–1964 жылғы додасында, яғни УЕФА-ның алғашқы ірі жарысында, португалдық Спортингтен бірінші айналымда ұтылды. 1969 жылы, жоғарғы дивизионда он жыл өткізгеннен кейін, Аталанта Серия Б-ға түсті.

1970-жылдары клуб Серия А мен Серия Б арасында жүрді, 1973–1977 жылдары төрт маусым қатарынан екінші дивизионда ойнады. Сол кезде екінші дивизионда өнер көрсетсе де, кейін ірі клубтарға ауысып, 1982 жылы Италия құрамасымен әлем чемпионы болған бірқатар жас ойыншыны дайындады. Ауыр маусымдардан кейін команда 1980 жылы Серия Б-ға, 1981 жылы Серия С1-ге түсіп, тарихында тұңғыш рет екі жоғарғы дивизионнан тыс ойнады. Бұл сәтсіздік клубты қайта түлетіп, басқаруда көп өзгеріс жасауға түрткі болды: 1982 жылы Серия С1-дің А тобында еркін жеңіп, келесі жылы Серия Б-ға, 1984 жылы Серия А-ға көтерілді және онда 1987 жылға дейін қалды.

1987 жылы Аталанта Италия Кубогының финалына екінші рет шықты, бірақ Наполиден екі матчтың жиынтығымен 0:4 ұтылды. Наполи сол маусымда Серия А-ны да жеңіп, Еуропа Кубогына жолдама алғандықтан, Аталанта Кубок иегерлерінің кубогына қатысу құқығына ие болды. Клубқа Эмилиано Мондонико бас бапкер болып тағайындалды, команда Серия Б-да бір маусым өткізіп, қайта көтерілді. Кубок иегерлерінің кубогында уэльстік Мертир Тидвилге алғашқы матчта ұтылса да, жауап кездесуінде жеңіп, жартылай финалға дейін жетті және онда кейін турнир жеңімпазы атанған бельгиялық Мехеленнен жиынтық есеппен 2:4 ұтылды. Бұл — өз елінің жоғарғы дивизионынан тыс ойнайтын клубтың УЕФА-ның ірі турнирлеріндегі ең үздік нәтижесі, әлі теңдесі жоқ. 1988–1989 жылғы Серия А-да алтыншы орын алып, клуб алғашқы рет УЕФА Кубогына жолдама алды, бірақ бірінші айналымда Мәскеудің Спартагынан ұтылды. 1989–1990 жылғы маусымда жетінші орын иеленді, ал 1990–1991 жылғы УЕФА Кубогында ширек финалға шығып, жергілікті бәсекелесі және болашақ жеңімпаз Интернационалеге есе жіберді.

1993 жылы УЕФА Кубогына жолдаманы сәл ғана жіберіп алған клуб, мақсаттарын биіктетуге жасалған инвестициялар нәтиже бермегеннен кейін, 1994 жылы дивизионнан шығып, 1995 жылы қайта көтерілді. 1995–1996 жылғы маусымда Италия Кубогының финалында Фьорентинадан ұтылды. 1996–1997 жылғы маусымда шабуылшы Филиппо Индзаги чемпионатта 24 гол соғып, клуб тарихында ең үздік бомбардир (капоканноньере) атанған тұңғыш және әзірге жалғыз ойыншы болды. Негізгі ойыншыларды сатқаннан кейін команда 1998 жылы Серия Б-ға түсті және 2000 жылы бапкер Джованни Вавассори жасөспірімдер академиясының түлектеріне арқа сүйеп, командамен қайта көтерілді. 2000-жылдары клуб 2003 және 2005 жылдары дивизионнан шығып, екі жағдайда да Серия Б-да бір маусым өткізіп қайтты (2005–2006 жылы чемпион болды). Бапкерін үш рет ауыстырған 2009–2010 жылғы маусымнан кейін команда тағы төмендеді; сол кезде клубтың жаңа президенті кәсіпкер Антонио Перкасси болды, бапкерлікке Стефано Колантуоно қайта келді. 2011 жылы Серия Б-ны жеңіп, команда бірден Серия А-ға оралды, бірақ клуб капитаны Кристиано Дони матчтардың нәтижесін келісу («кальчоскоммессе») ісі бойынша күдіктілер қатарында аталып, футболдан үш жарым жылға шеттетілді, ал клуб 2011–2012 жылғы кестеде алты, 2012–2013 жылғы кестеде екі ұпайдан айырылды. 2010-жылдардың алғашқы жартысында Аталанта негізінен Серия А-ның ортаңғы тұсынан төмен жүрді.

2016–2017 жылғы маусым алдында Дженоаның бұрынғы бапкері Джан Пьеро Гасперини тағайындалды. Ол клубтың жасөспірімдер жүйесінен ойыншыларды негізгі құрамға тартып, командаға 72 ұпаймен төртінші орын алғызды: бұл клубтың сол кезге дейінгі рекордтарын жаңартып, УЕФА турнирлеріне 26 жылдық үзілістен кейін қайта жол ашты. 2017–2018 жылғы Еуропа лигасында команда 1/16 финалға жетіп, Боруссия Дортмундтан жиынтық есеппен 3:4 ұтылды. 2018–2019 жылғы Серия А-да Аталанта үшінші орын алып, тарихындағы ең үздік нәтижесіне қол жеткізді және алғаш рет Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шықты; сол маусымда Италия Кубогының финалында Лациодан 0:2 ұтылды.

2019–2020 жылғы Чемпиондар лигасында бірінші үш матчын жеңілумен бастаса да, команда плей-оффқа өтті, 1/8 финалда испандық Валенсияны екі кездесуде де жеңіп, ширек финалда Франция чемпионы Пари Сен-Жерменнен ұтылды. Сол маусымда Серия А-да үшінші орынды қайталап, қатарынан екінші рет Чемпиондар лигасына жолдама алды және бірнеше клубтық рекордты жаңартты. 2020–2021 жылғы маусымда Аякске қонақта жеңіске жетіп, Чемпиондар лигасының 1/8 финалына екінші рет шықты, Серия А-да қатарынан үшінші рет үшінші орын иеленді, ал Италия Кубогының финалында Ювентустен 1:2 ұтылды.

2022 жылғы 19 ақпанда бұған дейін толығымен Перкасси әулетіне тиесілі болған, клубты бақылайтын La Dea srl компаниясының 55 пайыздық үлесін Стивен Пальюка бастаған АҚШ консорциумы сатып алды; Пальюка тең төраға, Антонио Перкасси төраға болып қалды. 2022 жылы Серия А-да сегізінші орын алып, еуропалық турнирлерге шыға алмаған команда келесі маусымда бесінші орынға көтеріліп, Еуропа лигасына жолдама алды. 2023 жылғы 4 тамызда Аталанта Серия С-де қосалқы команда құрып, мұны жасаған Италияның екінші клубы болды. 2023–2024 жылғы маусымда Италия Кубогының финалында Ювентустен 0:1 ұтылды, ал еуропалық турнирдің финалындағы дебютінде — УЕФА Еуропа лигасының финалында — Ademola Lookman хет-тригінің көмегімен Байер Леверкузенді 3:0 ұтып, 1963 жылдан кейінгі алғашқы жүлдесін алды; итальяндық клуб бұл турнирді атауы мен форматы өзгергеннен кейін тұңғыш рет жеңді. Сол нәтижемен команда үш жылдық үзілістен соң 2024–2025 жылғы Чемпиондар лигасына шықты, ал 2024 жылғы УЕФА Суперкубогында финалист болды. 2025–2026 жылғы маусым алдында бас бапкер болып Иван Юрич тағайындалды, бірақ сол жылдың қарашасында ол қызметінен босатылып, орнына Раффаэле Палладино келді; кейіннен команданы Маурицио Сарри басқарды.

Клубтың рекордтары да ерекше: Аталанта — аймақ орталығы болмаған қаланы білдіретін және чемпион атағын алмаған клубтар арасында Серия А-да ең көп маусым (65) өткізген команда. Сондай-ақ Серия А-ға көтерілу саны бойынша рекордшы, ал Серия Б-дағы алты чемпиондығымен Дженоамен бірге бірінші орынды бөліседі (1927–1928, 1939–1940, 1958–1959, 1983–1984, 2005–2006, 2010–2011); 1981–1982 жылы Серия С1-дің солтүстік аймағының А тобын жеңді. Бапкерлер тарихында клубтың алғашқы кәсіби бапкері 1925 жылы келген Чезаре Ловати болды, содан бері 61 бапкер жұмыс істеді. Гасперини клуб тарихындағы ең көп матч өткізген бапкер (барлық турнирде 438 кездесу) және қатарынан жеті маусым басқарған жаттықтырушы. Екінші көрсеткіш Эмилиано Мондониконікі — екі кезеңде (1987–1990, 1994–1998) 299 матч, үшінші — Стефано Колантуонода (2005–2007, 2010–2015) 281 матч. Клубта 12 (жанкүйерлерге, әсіресе Курва Пизани тұрғындарына арналған), 14 (1991–1997 жылдары ойнаған шабуылшы Федерико Пизанидің құрметіне) және 80 (радиожурналист Элио Корбани) нөмірлері алынып қалды.

Негізгі құрамдағы ойын формасының түстері — қара мен көк. Құрылған кездегі көйлектерде жіңішке қара-ақ тік жолақтар болды; 1920 жылы көк-ақ формада ойнаған Бергамаскамен бірігуден кейін ортақ ақ түс алынып, қара-көк түстер қалды. Алғашқы жылдары форма қара-көк шаршыларға бөлінген, кейін клубтың классикалық қара-көк тік жолақтары бекітілді. Қонақтағы форма дәстүрлі түрде негізінен ақ, үшінші жиынтық пен қақпашы формасында әр кез түрлі түстер қолданылды. 2010 жылдан бастап клуб күнтізбелік жылдағы соңғы үй матчын («Рождество матчы») арнайы жасалған формада өткізеді, содан кейін ол қайырымдылық аукционына қойылады. Клубтың эмблемасы тарихында бес рет ауысты: алғашқы үшеуі қалқан пішінінде болды, 1963 жылғы Италия Кубогынан кейін эмблемаға жүгіріп келе жатқан қыздың бейнесі енгізілді. 1984 жылы белгі толық жаңартылып, дөңгелек пішінге көшті: қара-көк өң үстінде Аталантаның басының ақ сұлбасы, оны ақ, қара және алтын сары шеңберлер қоршады — сары түс мифологияда Гиппоменнің жүгіруде Аталантаның есін алу үшін тастаған алтын алмаларын білдірді. Қазіргі эмблема 1993 жылы жасалды: 1984 жылғы белгі негізге алынып, жоғарғы жағына Atalanta жазуы, астына 1907 жылы қосылды.

Үй кездесулерін клуб 1928 жылдан бері Бергамодағы Борго Санта Катерина шағын ауданындағы стадионда өткізеді; қазіргі атауы — New Balance Arena, сыйымдылығы шамамен 24 950 орын. Оған дейін команда қаладағы бірнеше алаңды пайдаланды: 1907–1914 жылдары тұрақты алаңы болмай, Пьяцца д'Арми мен Кампо ди Марте алаңдарында жолдастық кездесулер өткізді, 1914 жылы Бергамо–Милан теміржолының жанындағы Via Maglio del Lotto көшесінде 90×45 метр, 1000 орындық алаң ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қиындықтан клуб жер телімін сатуға мәжбүр болды, кейін кәсіпкер және қайырымдылық жасаушы Бетти Амбивери Сериатедегі Клементина алаңын клубқа сатты. Жаңа стадион Виале Маргерита көшесіндегі бұрынғы ат жарыс алаңының орнында бір жылда, 3,5 миллион лираға салынды және фашист Марио Брумананың атымен аталды; онда 12 000 орындық екі трибуна, 110×70 метрлік алаң және жүгіру жолы болды. Стадиондағы алғашқы бейресми матч 1928 жылғы 1 қарашада өтті (Триестинаны 4:2 ұтты), ресми ашылуы — 23 желтоқсанда, генуялық Ла Доминантені 14 мыңнан асқан көрермен алдында 2:0 ұтқан кездесу.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін арена Стадио Комунале деп аталды: 1949 жылы оңтүстік трибунаны (Курва Суд) салу басталды, солтүстік трибуна (Курва Норд) 1960-жылдары тұрғызылып, 1971 жылы ашылды. 1984 жылы, команда бес жылдан кейін Серия А-ға қайтқанда, сыйымдылықты арттыру үшін жүгіру жолы алынды; 1984–1985 жылғы Серия А-дағы Интермен 1:1-ге тең түскен алғашқы үй матчына 43 мыңнан асқан көрермен келді — бұл аренаның рекорды. 1994 жылы стадион Стадио Атлети Адзурри д'Италия деп аталды. 1997 жылы 22 жасар шабуылшы Федерико Пизани жол апатынан қайтыс болғаннан кейін Курва Норд оның құрметіне Курва Пизани, 2012 жылы Пескара — Ливорно матчында алаңда есінен танып мәңгілікке көз жұмған 25 жасар академия түлегі Пьермарио Морозинидің құрметіне Курва Суд Курва Морозини атанды. 2015 жылы бүйір трибуналар алаңға тым жақын орналасатындай кеңейтілді. 2017 жылғы 10 мамырда клуб стадионды муниципалитеттен 8,6 миллион еуроға сатып алып, өз аренасына иелік ететін төрт Серия А клубының біріне айналды. Реконструкция кезінде УЕФА талаптарына сай келмегендіктен, команда Еуропа лигасының үй матчтарын Реджо-Эмилиядағы Мапеи стадионында, Чемпиондар лигасындағы дебют маусымының кездесулерін Миландағы Сан-Сиро аренасында өткізді. 2019 жылғы 1 шілдеде Gewiss компаниясымен демеушілік келісімнен кейін арена Gewiss Stadium деп аталды, ал 2019 жылғы 6 қазанда Лечеге қарсы матчта жаңартылған, 9 мыңнан асқан көрерменге арналған жабық Курва Норд ашылды. Стадионды 2003–2019 жылдары жергілікті клуб АльбиноЛеффе де үй аренасы ретінде пайдаланды. Команда Зингониядағы Бортолотти спорт орталығында дайындалады: кешен 1960-жылдары салынып, кейін президент Акилле Бортолотти клубқа сатып алды және 1977 жылы ашылды.

2022 жылғы сауалнамаға сәйкес, Аталанта — Италияда қолдаушылар саны бойынша тоғызыншы клуб, шамамен 314 мың жанкүйері бар; соңғы жылдардағы нәтижелер, әсіресе жас буын арасында, қолдаушылар санын арттырды. Жанкүйерлердің көпшілігі Бергамо провинциясында тұрады. 2010 жылы президент Перкасси Бергамо қаласында дүниеге келген барлық нәрестеге клуб көйлегін сыйлайтын Neonati Atalantini бастамасын іске қосты; 2020 жылға қарай 36 мыңнан асқан көйлек таратылды, кейін мұндай бағдарламаны басқа итальяндық клубтар да қолға алды. Ультрастар негізінен Курва Норд трибунасына жиналады: 2000-жылдардың басында Клаудио «Иль Бочиа» Галимберти бастаған әртүрлі топтардан Curva Nord 1907 біртұтас бірлестігі құрылды, Курва Судта Forever Atalanta тобы орналасқан. 2018–2019 жылғы маусымда үй кездесулеріне орта есеппен 18 248 көрермен келді, оның 15 676-сы маусымдық абонемент иелері. 2002 жылдан бері жанкүйерлер клубқа арналған La Festa della Dea атты бірнеше күндік мерекені өткізіп келеді.

Аталанта жанкүйерлерінің Тернана қолдаушыларымен 1980-жылдардан бері сақталған достығы Италиядағы ең ежелгі және мықты байланыстардың бірі; сондай-ақ неміс Айнтрахт Франкфуртымен, Специяның (1988 жылғы Кубок иегерлері кубогындағы жорықтан кейін), Козенцаның, Кавесенің және австриялық Вакер Инсбруктың жанкүйерлерімен жақсы қатынас бар. Ең өткір текетірес көрші Брешиамен: екі клубтың кездесуін кейде Ломбардия дербиі деп атайды, ал бәсекенің тамыры Бергамо мен Брешиа арасындағы орта ғасырлардағы, 1126 жылдан басталған жер дауына (соның ішінде 1237 жылғы Кортенуова шайқасына) кетеді. 1993 жылы Брешиа 2:0 жеңген матч трибунадағы төбелестер себебінен үш рет тоқтатылып, 20-дан асқан көрермен ауруханаға түскеннен кейін шиеленіс тіпті ұшықты. Брешиа 2025 жылы таратылғаннан кейін бәсеке оның мұрагері Унион Брешиамен жалғасты. 1977 жылдан бері Торинодан бастап Ювентус, Рома (1984 жылдан), Милан, Интер, Лацио және Фьорентинамен де қатты текетірес қалыптасты; сондай-ақ Болонья, Комо, Дженоа, Эллас Верона, Пиза, Виченца және хорват Динамо Загреб жанкүйерлерімен қарым-қатынас шиеленісті.

Клубтың жасөспірімдер жүйесі Еуропада жоғары бағаланады. Академияны ұйымдастыру ісін алғаш Джузеппе Чьятто қолға алды, 1949 жылы Аталанта Campionato Ragazzi турнирін жеңді. 1950-жылдардың соңында клубтың бұрынғы ойыншысы Луиджи Тенторио негізгі командадан бөлек, дербес құрылымы бар нағыз жасөспірімдер сегментін құруды шешті; оны басқарған Джузеппе Бролис Венето мен Фриули аймақтарының клубтарымен серіктестік орнатып, скауттар мен жас бапкерлер желісін жасады. 1990-жылдардың басында президент Антонио Перкасси жасөспірімдерге инвестиция салудың жаңа саясатын енгізіп, Комодан Фермо Фавиниді шақырып, академия жауапкершілігін оған тапсырды. 1991–2014 жылдары клубтың жас командалары 17 ұлттық жүлде алды. Коверчианодағы зерттеу орталығының рейтингінде Аталанта академиясы Италияда бірінші, Еуропада алтыншы орынға қойылды (Реал Мадрид, Барселона және үш француз клубынан кейін), ал 2014 жылы CIES Football Observatory зерттеуінде Еуропаның бес мықты чемпионатында ойнайтын 25 түлегімен әлемде сегізінші орынды иеленді.