АЗ (Алкмар) тарихы

Клубтың түп-төркіні екі командадан басталады. Алкмар '54 1954 жылдың сәуірінде кәсіпқой команда ретінде, Нидерланды футбол федерациясы кәсіпқой лига ұйымдастырудан бас тартқаннан кейін құрылған он командалық НБВБ лигасында ойнау үшін ашылды (1955 жылы бұл жүкті федерация өз қолына алды). Нидерландыдағы алғашқы кәсіпқой матчты да осы команда өткізді: 1954 жылғы 14 тамызда Алкмар '54 өз алаңында Венло '54 командасын 3:0 жеңді, бірінші және үшінші голды Клаас Смит соқты. 1960/61 жылғы Эерсте дивизиде жеңіске жеткен соң, команда бір жыл Эредивизиде ойнады. Екінші негіз салушы клуб 1910 жылдан бері Коог футбол клубы (КФК) деген атпен өнер көрсетті; 1934 жылы ол финалда Аяксқа аз айырмашылықпен есе жіберіп, ел чемпионы атағынан қағылып қалды. КФК 1955 жылы кәсіпқойлыққа өтті, 1964 жылы клубтың кәсіпқой бөлігі Заанстрек футбол клубы деп өзгертілді, әуесқойлар КФК атауымен қала берді.

Бірігу идеясының артында КФК-ның бұрынғы ойыншылары және жаттықтырушылары, тұрмыстық техника дүкендері желісінің иелері Сеес пен Клаас Моленаар ағайынды болды. Олар 1964 жылы Заан өңіріндегі екі кәсіпқой команданы — КФК мен Заанландс футбол клубын — біріктіріп күшті ұжым жасамақ болды, бірақ ЗФК басшылығы бұл жоспарды тоқтатты. Содан кейін ағайынды 1967 жылы Заанстрек футбол клубын Алкмар '54-пен біріктірді; бірігу қарсаңындағы Эерсте дивизиде Заанстрек 7-ші, Алкмар '54 12-ші орын алған еді. Жаңа клубтың базасы Алкмарда болды, ал екінші құрам алғашында Коог-ан-де-Заанда жаттығып, ойындарын өткізді.

Қымбат шетелдік ойыншыларды сатып алу салдарынан клуб тез арада үлкен қарызға батты. 1972 жылы Моленаар ағайынды қарызды жабып, клубқа қомақты қаржы құйды. Соның нәтижесінде АЗ '67 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында табысты болды: 1977-1982 жылдары үнемі еуропалық жарыстарға қатысып, осы кезеңде Нидерланды Кубогын үш рет алды.

Бірнеше маусым қатарынан чемпиондыққа таяп келген АЗ '67 1981 жылы ел чемпионы атағын иеленді. Осылайша клуб 1965-2009 жылдарды қамтитын 44 жыл ішінде Аякс, Фейеноорд және ПСВ үштігінен тыс чемпион болған жалғыз команда атанды (2009 жылы АЗ титулды қайта алды). Титул айқын басымдықпен алынды: 34 матчта 27 жеңіс, бір-ақ жеңіліс, клуб рекорды — 101 соғылған және тек 30 жіберілген гол. Сол маусымда АЗ '67 УЕФА Кубогының финалына шығып, Ипсвич Таунға екі матчтың жиынтығымен 4:5 есебімен есе жіберді. Келесі жылы Еуропа чемпиондар кубогының екінші айналымында команда Ливерпульден жиынтықта 2:3 жеңілді.

Бұл жылдардың көбінде клубты Георг Кесслер бастады (1978-1982). Жұлдызды ойыншылар қатарында клуб тарихындағы ең көп гол авторы, 212 гол соққан Кеес Кист болды; ол 1979 жылы бір маусымда 34 гол соғып, Еуропаның Алтын бәтеңкесін алған алғашқы нидерландтық атанды. Орта шептен ойнаған Ян Петерс осы кезеңде 120 матчта 30 гол соқты, қорғаушы Хуго Ховенкамп 1975-1983 жылдары 239 матч өткізіп, 1977-1983 жылдары Нидерланды құрамасында 31 рет ойнады және АЗ '67 ойыншысы ретінде 1980 жылғы Еуропа чемпионатының барлық матчына шықты. Джон Метгод клубта алты жыл болып, қорғаушы ретінде 195 матчта 26 гол соқты, олардың бірін УЕФА Кубогының финалында Ипсвич Таунға соқты; Ховенкамп сияқты ол да 1980 жылғы Еуропа чемпионатына құрама сапында барды. Дат шабуылшысы Кристен Нюгор 1972-1982 жылдары клубта он жыл ойнап, 363 матчта 104 гол соқты.

Клубтың тең иесі Сеес Моленаар 1979 жылы қайтыс болды, ал ағасы Клаас Моленаар 1985 жылы клубтан кеткен соң командаға дағдарыс келді. Бірнеше маусым кестенің ортасында аяқтаған АЗ 1988 жылы Эредивизиден шығып қалды: 34 матчта 28 ұпай жинап, Рода ЖК-дан гол айырмасы бойынша қалып, Эерсте дивизиге түсті. Бұл құлдырау клуб ел ішіндегі тарихи дубльден кейін жеті жыл өткенде болып, АЗ-ның алғашқы табысты кезеңін аяқтады. Содан кейінгі онжылдықтың көп бөлігін клуб екінші дивизионда өткізді.

1990 жылдардың ортасында кәсіпкер Дирк Шеринганың келуі клубтың қайта өрлеуін бастады: АЗ 1997/98 жылғы Эерсте дивизиде жеңіп, Эредивизиге қайтты. Бірнеше маусым кестенің ортасында орналасқан соң, команда 2004/05 маусымын үшінші орында аяқтады — бұл 23 жылдағы ең жоғары көрсеткіш болды. 2006 жылдың жазында клуб сыйымдылығы 17 000 орындық жаңа стадионға көшті. 2006/07 маусымы көңілсіз аяқталды: соңғы турға гол айырмасы бойынша ПСВ мен Аяксты басып, бірінші орында шыққан АЗ 80 минут он ойыншымен ойнап, 16-шы орындағы Эксельсиорға жеңіліп, үшінші орында қалды; сонымен қатар Нидерланды Кубогының финалында Аяксқа 11 метрлік соққылар сериясында 7:8 есебімен есе жіберіп, Чемпиондар лигасына жолдама үшін екі стық-матчта да Аякстан жеңілді.

2007/08 маусымында УЕФА Кубогының топтық кезеңінде Эвертоннан 2:3 жеңілген соң, клубтың 1977 жылдан 2007 жылға дейін созылған еуропалық жарыстардағы өз алаңында 32 матчтық жеңіліссіз сериясы үзілді. Ол маусым сәтсіз болды: Нидерланды Кубогының бірінші айналымынан шығып қалу, УЕФА Кубогының топтық кезеңінде тоқтау және чемпионатта 11-ші орын. 2008 жылдың наурызында бас жаттықтырушы Луи ван Гал орнынан кетуге өтініш білдірген, бірақ ойыншылар мен басшылықтың наразылығынан кейін шешімін қайтарып алды. 2008/09 маусымы НАК Бреда мен АДО Ден Хагтан жеңілумен басталса да, әрекеттегі чемпион ПСВ-ны 1:0 жеңгеннен кейін АЗ келесі 28 матчта ұтылмады, оның ішінде 11 матч қатарынан қақпасын таза сақтады. Маусым бітуіне үш апта қалғанда клуб 28 жылдағы алғашқы чемпиондығын иеленіп, Твенте мен Аяксты еркін басып өтті. Тарихында екінші рет Чемпиондар лигасына шыққан АЗ Арсенал, Стандард Льеж және Олимпиакоспен бір топта алты матчта тек төрт ұпай жинап, соңғы орында қалды.

Баварияға кеткен Ван Галдың орнына 2009 жылы келген Роналд Куман алғашқы 16 матчтың 7-сінде жеңіліп, 5 желтоқсанда жұмыстан кетті; маусымды Дик Адвокат аяқтап, клубқа еуропалық жолдама әперді. 2010 жылы басшылыққа келген Гертьян Вербеек тұсында АЗ чемпионатта екі маусым қатарынан төртінші орын алды, 2011/12 жылғы Еуропа лигасында Удинезе, Андерлехт, Мальмё, Аустрия, Металлист, Олесунн және Яблонецті еңсеріп, ширек финалда Валенсиядан ұтылды. 2011 жылғы 21 желтоқсанда Нидерланды Кубогының ширек финалында Аякстың 19 жастағы жанкүйері алаңға кіріп, АЗ қақпашысы Эстебан Альварадоға шабуылдады; қақпашы оны екі рет теуіп, қызыл карточка алды, ал Вербеек наразылық ретінде командасын алаңнан шығарып жіберді. Матч 1912 жылғы емес, 2012 жылғы 19 қаңтарда қайта өткізіліп, Альварадоның қызыл карточкасы жойылды, АЗ 3:2 жеңді. 2012/13 маусымында клуб чемпионатта оныншы орында аяқтағанымен, финалда ПСВ-ны 2:1 жеңіп, Нидерланды Кубогын алды. Вербеек 2013 жылдың қыркүйегінде, кестені бастап тұрған ПСВ-ны сенімді жеңгеннен кейін бір күн өткенде басшылықпен және ойыншылармен үйлесім таппағаны үшін жұмыстан шығарылды; орнына Адвокат келіп, командамен Нидерланды Кубогының жартылай финалына, Еуропа лигасының ширек финалына жетті және маусымда клуб рекорды — 58 матч өткізді.

2014/15 маусымы жаңа жаттықтырушы Марко ван Бастенмен басталды, бірақ ол үш матчтан кейін ауыр күйзеліске сілтеме жасап қызметінен бас тартып, Алекс Пастордың көмекшісі болды; Пастор да келісімшарт бойынша сөз таба алмай, бірнеше күннен соң клубтан кетті. Одан кейін тағайындалған Джон ван ден Бром командасын үшінші орынға шығарды. 2015/16 маусымында негізгі құрамның көбі сатылып, орнына Алмере Ситиден Винсент Янссен, НЕК-тен Алиреза Джаханбахш, ПЕК Зволледен Бен Риенстра алынды; желтоқсанда келген Рон Влар капитан болып, команданы оныншы орыннан төртінші орынға көтеруге көмектесті, ал Янссен 27 гол соғып, Эредивизиенің ең мықты голшысы атанды. Кейін Янссен Тоттенхэмге, ұзақ жыл ойнаған Маркус Хенриксен Халл Ситиге сатылды.

2019/20 маусымында Арне Слот басшылығындағы АЗ Аяксты өз алаңында да, қонақта да жеңіп, жастар академиясының түлектері Теун Копмейнерс, Майрон Боаду, Калвин Стенгс және Оуэн Вейндалдың ойынына сүйенді; маусым коронавирус пандемиясына байланысты мерзімінен бұрын тоқтатылып, Аякспен ұпайы тең болғанымен клуб гол айырмасы бойынша екінші орын алды. 2022/23 жылғы Конференция лигасында АЗ топтық кезеңдегі алты матчтың бесінде жеңіп, Лациоды жиынтықта 4:2 еңсерді, бірақ Вест Хэм Юнайтедтен ұтылып, жолын аяқтады — өз алаңындағы матч жанкүйерлердің төбелесімен көлеңкеленді. 2023/24 маусымы сәтсіз өтіп, Конференция лигасынан топтық кезеңде шығып қалғаннан және Нидерланды Кубогында әуесқой Квик Бойсты тек 11 метрлік соққылармен жеңгеннен кейін, 2024 жылғы 17 қаңтарда бас жаттықтырушы Паскал Янсен қызметінен босатылды. Оның орнына клубтың бұрынғы ойыншысы Мартен Мартенс келіп, командамен чемпионатта төртінші орын алып, Еуропа лигасына жолдама әперді; 2025 жылы АЗ Нидерланды Кубогының финалында Го Ахед Иглзден 11 метрлік соққылар сериясында ұтылды, ал 9 мамырда Мартенстің келісімшарты 2028 жылдың жазына дейін ұзартылды.

Титулдарына келсек, АЗ Нидерланды чемпионатын екі рет — 1980/81 және 2008/09 маусымдарында, Нидерланды Кубогын бес рет (соңғысы 2025/26 жылы), Йохан Кройф қалқанын екі рет — 2009 және 2026 жылдары иеленді. Еуропалық жарыстардағы ең жақсы жетістігі — 1981 жылғы УЕФА Кубогының финалы.

Клуб өз матчтарын Алкмардың оңтүстік бөлігінде орналасқан, өзіне тиесілі АФАС Стадионында өткізеді. Арена 2006 жылы ДСБ Стадион атауымен ашылып, ескі Алкмардерхаутты ауыстырды. Жобалау кезінде оны Викторие Стадион деп атау ұсынылған, бұл Нидерландының тәуелсіздік соғысына және Алкмарда жеңіс басталады деген қанатты сөзге қатысты болды; басшылық қаржылық себептермен демеушілік келісімдерді таңдағанымен, бұл атау жанкүйерлер арасында әлі де қолдауға ие. Табысты арттыру үшін стадион сыйымдылығын кемінде 30 000 орынға жеткізу жоспарланған, бірақ ДСБ Банктің банкроттығынан кейін бұл жоспар тоқтатылды. 2009 жылдың қазанында демеуші ДСБ Банк банкрот деп танылғанда, арена уақытша АЗ Стадион деп аталды, 2010 жылдың ақпанында жаңа демеуші БУКО, 2010/11 маусымында АФАС Софтвэр болды. 2019 жылғы 10 тамызда стадионның шатыры ішінара құлады, адам зардап шекпеді; жөндеу кезінде клуб матчтарын Гаагадағы Карс Джинс Стадионда өткізіп, 15 желтоқсанда өз аренасына қайтты және оралған бірінші матчта Аяксты 1:0 жеңді. Жаңа шатыр 2020/21 маусымында орнатылды: оны үш жақтағы 20 кран тәрізді тірек пен бас мінбедегі мегаферма көтеріп тұрады. Сыйымдылығы 2 500-ге жуық орынға артып, 19 500-ге жеткен жаңартылған стадион 2021 жылғы 11 қыркүйекте, ПСВ-мен матч алдында ресми түрде ашылды.

Клубтың резервтік командасы Джонг АЗ Эерсте дивизиде ойнайды, жаттығуларын және үй матчтарын Заанстадта өткізеді.