Бавария тарихы

Клубты 1900 жылғы 27 ақпанда MTV 1879 гимнастика клубының футбол бөлімінен шыққан он бір мүше құрды, оларды Франц Джон бастады. Себебі MTV 1879 жиналысы футболшыларға Германия футбол федерациясына (DFB) кіруге тыйым салған еді. Алғашқы айларда-ақ Бавария жергілікті қарсыластарын ірі есеппен жеңді, соның ішінде Нордштернді 15:0 ұтты, ал 1900–01 жылғы Оңтүстік Германия чемпионатының жартылай финалына шықты. 1910–11 жылдары клуб жаңадан құрылған алғашқы бавариялық аймақтық лига — Крайслигаға қосылып, оны бірінші жылы-ақ жеңіп алды. 1920 жылға қарай клубта 700-ден астам мүше болып, ол Мюнхеннің ең ірі футбол клубына айналды.

Бавария 1926 жылы алғаш рет Оңтүстік Германия чемпионы атанды, ал 1932 жылы бапкер Рихард Кон басшылығымен финалда Айнтрахт Франкфуртты 2:0 жеңіп, тұңғыш ұлттық титулын жаулады. Адольф Гитлердің билікке келуі клубтың дамуын тоқтатты: еврей ұлтынан болған клуб президенті Курт Ландауэр мен бас бапкер елден кетуге мәжбүр болды, көптеген адам қудаланды, ал клубтың өзін «еврейлердің клубы» деп мазақтады. Швейцариядағы жолдастық кездесуден кейін бірнеше ойыншы көрермендер арасында отырған Ландауэрмен амандасқаны үшін клуб қысымға ұшырады. Бұл жылдары Бавария ұлттық титул үшін таласа алмай, аймақтық лигада орта деңгейде қалды.

1945 жылдан кейін клуб Оберлига Зюдтің құрамында ойнады, бірақ тұрақтылық таппады: 1945–1963 жылдар аралығында 13 бапкер ауысты. Ландауэр 1947 жылы жер аударылудан оралып, қайта президент болды және 1951 жылға дейін қызмет атқарды; ол клуб тарихындағы жалпы мерзімі ең ұзақ президент саналады әрі Баварияның кәсіби клубқа айналуындағы ең маңызды тұлға деп бағаланады. 1955 жылы команда лигадан түсіп қалды, бірақ келесі маусымда оралды және финалда Фортуна Дюссельдорфты 1:0 жеңіп, тұңғыш рет Германия кубогын алды. 1950 жылдардың соңында клуб банкроттыққа жақындады; қаржылық тұрақтылықты 1958 жылы президент болған өнеркәсіпші Роланд Эндлер қамтамасыз етті, ал 1962 жылы оны Вильгельм Нойдекер алмастырды.

1963 жылы Оберлигалар бірыңғай ұлттық лига — Бундеслигаға біріктірілгенде, Бавария соңғы он екі жылдағы көрсеткіші бойынша алтыншы орында тұрғандықтан жаңа лигаға енбей қалды; орынды жетінші орындағы жергілікті бәсекелес 1860 Мюнхен алды. Президент Нойдекер 1962 жылы 1. ФК Кёльнді чемпион еткен Златко Чайковскийді жұмысқа алды, ал Франц Беккенбауэр, Герд Мюллер және Зепп Майер сияқты жас ойыншылардан құралған команда 1965 жылы Бундеслигаға көтерілді.

Бундеслигадағы алғашқы маусымында Бавария үшінші орын алып, Германия кубогын жеңді, бұл оған Кубоктар иегерлері кубогына жол ашты — 1967 жылы финалда шотландиялық Рейнджерсті қосымша уақытта Франц Роттың голымен 1:0 ұтып, еуропалық алғашқы жүлдесін алды. Бранко Зебец шабуылшы стильді қатаң тәртіпке ауыстырып, 1969 жылы Бундеслига тарихындағы тұңғыш чемпионат-кубок дублін жасады; ол бүкіл маусымда небәрі 13 ойыншыны пайдаланды. 1970 жылы команданы Удо Латтек басқарды. 1971–72 маусымындағы Шальке 04-ке қарсы шешуші кездесу жаңа Олимпиаштадиондағы алғашқы әрі Бундеслига тарихындағы тікелей эфирде көрсетілген тұңғыш матч болды: Бавария 5:1 жеңіп, титулмен қатар жинаған ұпай және соғылған гол бойынша бірнеше рекорд орнатты.

Клубтың шыңы 1970 жылдары, Франц Беккенбауэр капитан болған кезеңде келді. 1974 жылғы Чемпиондар кубогының финалында Атлетико Мадридті қайта ойнатылған матчта 4:0 жеңіп, Бавария халықаралық аренада күшке айналды. 1975 жылы финалда Лидс Юнайтедті Ротт пен Мюллердің кеш голдарымен ұтты; матчтан кейін Лидс жанкүйерлері Парижде тәртіпсіздік шығарып, үш жылға еуропалық турнирлерден шеттетілді. 1976 жылы Глазгодағы финалда Ротттың тағы бір голы Сент-Этьеннен басым түсуге көмектесті, осылайша Бавария жүлдені қатарынан үш рет жеңген үшінші клуб атанды. Сол дәуірдің соңғы жеңісі — бразилиялық Крузейродан екі матч бойынша басым түскен Құрлықаралық кубок. 1977 жылы Беккенбауэр Нью-Йорк Космосқа кетті, 1979 жылы Зепп Майер мен Ули Хёнесс мансабын аяқтады. Осы кезеңде клубтың кей матчтарды соңғы минуттарда ұтып кетуін білдіретін Bayerndusel сөзі пайда болды.

1980 жылдары клуб алаңнан тыс дүрбелең мен қаржы мәселелерін бастан кешірді, ал алаңда Пауль Брайтнер мен Карл-Хайнц Румменигге («ФК Брайтнигге») командаға 1980 және 1981 жылдары чемпиондық сыйлады. Удо Латтек оралғаннан кейін Бавария алты маусымда бес рет Бундеслига чемпионы атанды, оның ішінде 1986 жылғы дубль. Еуропалық жеңіс болмады: клуб 1982 және 1987 жылдардағы Чемпиондар кубогы финалдарында жеңіліп қалды. Юпп Хайнкес 1987 жылы бапкер болып тағайындалып, 1988–89 және 1989–90 жылдары чемпиондыққа жеткізді, бірақ содан кейін ойын деңгейі құлдырады: 1991–92 маусымында команда түсіп қалу аймағынан бар болғаны бес ұпай жоғары тұрды. 1993–94 маусымының екінші жартысында Беккенбауэр команданы қабылдап, төрт жылдық үзілістен кейін чемпиондық әкелді де, кейін клуб президенті болды.

1990 жылдары ойыншылар спорттық емес, жарнамалық-жеңіл жаңалықтар беттерінде жиі көрінгендіктен клубқа «ФК Голливуд» лақап аты жабысты. Беккенбауэр 1995–96 маусымының соңында уақытша бапкер ретінде оралып, финалда Бордоны жеңіп, УЕФА кубогын алды. Джованни Трапаттони 1996–97 маусымында чемпиондық сыйлады, бірақ келесі жылы титул жаңадан көтерілген Кайзерслаутернге кетті.

1998–2004 жылдары клубты Оттмар Хитцфельд басқарды. Оның тұсында Бавария 1999 жылы Чемпиондар лигасының финалында Манчестер Юнайтедтен қосымша уақытта 1:2 есебімен ұтылды, бірақ 2000 жылы клубтың жүзжылдық маусымында тарихындағы үшінші дублін жасады. 2001 жылы қатарынан үшінші чемпиондық маусымның соңғы күні қосымша уақытта соғылған голмен келді, ал бірнеше күннен кейін Бавария Валенсияны пенальтимен ұтып, 25 жылдық үзілістен соң Чемпиондар лигасын төртінші рет жеңді. 2001–02 маусымы Құрлықаралық кубоктағы жеңіспен басталды, ал 2002–03 жылы клуб чемпионатта рекордтық 16 ұпай айырмашылығымен алда келіп, төртінші дублін жасады. Хитцфельдтен кейін Феликс Магат екі дубль қатарынан жеңді. 2005–06 маусымының алдында Бавария Олимпиаштадионнан жаңа Альянц Аренаға көшті. 2006–07 маусымын клуб төртінші орында аяқтап, он жылдан астам уақытта алғаш рет Чемпиондар лигасына іріктелмеді және титулсыз қалды.

2007–08 маусымында құрам түбегейлі жаңарып, Франк Рибери, Мирослав Клозе және Лука Тони келді; команда турнир кестесінің әр аптасында бірінші тұрып чемпион болды әрі Боруссия Дортмундты жеңіп кубок алды. 2009 жылы клубқа бапкер Луи ван Гал мен шабуылшы Арьен Роббен келді; Роббен мен Риберидің қос қапталдағы ойыны келесі он жылдағы Баварияның стилін айқындады, ал баспасөз оларды «Роббери» деп атады. Сол маусымда команда дубль жасап, Чемпиондар лигасының финалында ғана Интерден ұтылды. 2011–12 маусымында Чемпиондар лигасының финалы Альянц Аренада өтті, бірақ Бавария өз алаңында Челсиден пенальти сериясында жеңілді.

2012–13 маусымында Бавария барлық титулды жеңіп, требл жасаған тұңғыш неміс командасы атанды: Бундеслигада рекордтық 91 ұпай жинады, Чемпиондар лигасының финалында Боруссия Дортмундты 2:1 ұтты, бір аптадан кейін кубок финалында Штутгартты жеңді. Келесі маусымда командаға Пеп Гвардиола келді; оның тұсында клуб жеңіліссіз матчтар сериясын 53-ке жеткізді, ФИФА клубтық әлем чемпионатын және клуб тарихында әлі жеңіп көрмеген жалғыз ірі жүлде — УЕФА Суперкубогын алды, сондай-ақ 2014, 2015 және 2016 жылдары Бундеслига чемпионы атанды, бірақ Чемпиондар лигасында жартылай финалдан аса алмады. 2014 жылдың наурызында президент Ули Хёнесс салықтан жалтарғаны үшін сотталып, қызметінен кетті; ол түрмеден мерзімінен бұрын шығып, 2016 жылдың қарашасында қайта президент болып сайланды.

Карло Анчелотти тұсында клуб қатарынан бесінші чемпиондығын жеңді, бірақ 2017–18 маусымының басында Пари Сен-Жерменнен 0:3 ұтылғаннан кейін жұмыстан босатылды. Оның орнына төртінші рет Юпп Хайнкес келіп, тағы бір чемпиондық сыйлады. 2019 жылы Нико Ковач басшылығымен Бавария қатарынан жетінші Бундеслига титулын алды және кубок финалында РБ Лейпцигті 3:0 ұтып, 19-шы Германия кубогын әрі 12-ші дублін жеңді.

2019 жылдың қарашасында команданы Ханзи Флик басқарды. Оның тұсында клуб Бундеслига тарихындағы ең табысты екінші айналымды өткізіп, чемпион атанды, кубок алды, ал Чемпиондар лигасында ширек финалда Барселонаны 8:2 жеңіп, Лиссабондағы финалда COVID-19 пандемиясына байланысты көрерменсіз өткен матчта Пари Сен-Жерменді 1:0 ұтты; жалғыз голды бұрынғы ПСЖ ойыншысы Кингсли Коман соқты. Осылайша Бавария Барселонадан кейін екі түрлі маусымда требл жасаған екінші еуропалық клуб болды. 2020–21 маусымын клуб УЕФА Суперкубогын жеңумен бастады, ФИФА клубтық әлем чемпионатының финалында мексикалық Тигресті 1:0 ұтып, 2009 жылғы Барселонадан кейін секступль (бір күнтізбелік жылда алты жүлде) жеңген екінші клуб атанды. Сол маусымда Роберт Левандовски 29 матчта 41 гол соғып, Герд Мюллердің Бундеслигадағы бір маусымдағы рекордын жаңартты.

Флик Германия құрамасына кеткен соң, клуб оның орнына РБ Лейпциг бапкері Юлиан Нагельсманды шақырып, лейпцигтіктерге бапкер үшін әлемдік рекорд — 25 млн еуро төледі. Нагельсманмен клуб қатарынан 10-шы титулын алды, ал 2023 жылдың наурызында оны алмастырған Томас Тухель рекордтық қатарынан он бірінші чемпиондыққа жеткізді. 2023 жылдың тамызында Бавария Тоттенхэм Хотспурдан Англия құрамасының капитаны Харри Кейнді шамамен 110 млн еуроға сатып алып, Германияның трансфер рекордын жаңартты. 2023–24 маусымында клуб он жылда алғаш рет чемпион бола алмай (титулды Байер Леверкузен алды), он екі жылда бірінші рет жүлдесіз қалды.

2024 жылғы 29 мамырда бас бапкер қызметіне үш жылдық келісімшартпен Венсан Компани тағайындалды. 2025 жылғы 5 мамырда команда мерзімінен екі тур бұрын клуб тарихындағы 33-ші Бундеслига титулын (жалпы 34-ші ұлттық чемпиондық) жеңді. Сол маусымның соңында клубта 25 жыл өткізген, оның ішінде негізгі құрамда 17 толық маусым ойнаған Томас Мюллер кетті: ол барлық турнирде 756 матч өткізіп, клуб тарихындағы рекордшы болып қалды және Бавариямен рекордтық 33 титул жеңді. Келесі маусымда клуб Франц Беккенбауэр атындағы Суперкубокты алды, ал 2025–26 Бундеслигасын РБ Лейпцигті 6:0 жеңумен бастады және барлық турнирде алғашқы 16 матчтың 16-сын да ұтып, Еуропаның бес ірі чемпионатындағы рекордты (бұрын ол 1992–93 маусымынан бері Милан иелігінде болатын) жаңартты.

2025–26 маусымында Бавария 30-шы турда үй алаңында Штутгартты 4:2 жеңіп, төрт тур қалғанда 34-ші Бундеслига титулын (жалпы 35-ші ұлттық чемпиондық) қамтамасыз етті. Сент-Паулиге қарсы қонақта 5:0 ұтқан матч маусымдағы гол санын 105-ке жеткізіп, 1971–72 маусымындағы 101 гол рекордын жаңартты. Чемпиондар лигасында команда жартылай финалда титул иесі Пари Сен-Жерменнен ұтылды, ал Германия кубогының финалында Штутгартты ұтып, алты жылда алғаш рет дубль жасады; финалда хет-трик соққан Харри Кейн маусымды 51 матчта 61 голмен аяқтап, мансабындағы екінші Еуропаның алтын бутсасын жеңді.

Клубтың түстері — қызыл мен ақ, елтаңбасында Бавария жерінің ақ-көк туы бейнеленген. Жарғыда бастапқыда ақ пен көк түс көрсетілгенімен, команда 1905 жылға дейін ақ футболка мен қара шортта ойнады, кейін MSC клубына қосылғанда қызыл шорт киюге мәжбүр болды. Ұзақ уақыт ақ-бордо түстер басым болды, 1968–69 маусымында қызыл-көк жолақты форма пайда болды, ал 1974 жылдан бері үй формасы негізінен ақ өрнекті толық қызыл түсте. Елтаңба да бірнеше рет өзгерді: алдымен ол F, C, B, M әріптерінен тұратын көк рәміз болды, Бавария түстері 1954 жылы алғаш енгізілді, ал қазіргі нұсқада ортасында Бавария түстері, оны қоршаған қызыл шеңберде ақ түспен FC Bayern München деп жазылған.

Клуб алғашқы жаттығуларын Мюнхен орталығындағы Ширенплацта өткізді, ресми матчтар Терезиенвизеде өтті, ал 1901 жылдан Швабингте өз алаңы болды. 1925 жылдан бастап Бавария 1860 Мюнхенмен бірге Грюнвальдер стадионын пайдаланды; ондағы рекордтық көрермен саны — 1961–62 маусымындағы 1. ФК Нюрнбергке қарсы матчта 50 мыңнан астам адам. 1972 жылғы жазғы Олимпиада үшін салынған Олимпиаштадион 1971–72 маусымының соңғы турында ашылып, 79 мың көрермен жинады және 1974 жылғы әлем чемпионатының финалы сияқты ірі матчтарды қабылдады, бірақ көрермендердің жартысы ашық аспан астында отыратыны мен алаңға дейінгі қашықтық сынға ұшырады. 2000 жылдың соңында Мюнхен қаласы, Бавария жері және екі клуб жаңа стадион салуға шешім қабылдады. Мюнхеннің солтүстік шетіндегі Альянц Арена 2005–06 маусымының басынан пайдаланылады, 2015 жылы сыйымдылығы 75 мыңға дейін ұлғайтылды. Стадионның басты ерекшелігі — әртүрлі түске боялатын мөлдір сыртқы қабат: Баварияның үй матчтарында ол қызыл, Германия құрамасының ойындарында ақ түспен жанады. 2012 жылдың мамырында арена ішінде клуб тарихына арналған Bayern Erlebniswelt мұражайы ашылды.

Бавария — әлемдегі ең көп жанкүйері бар клубтардың бірі: 2025 жылдың қарашасында клубтың 432 500-ден астам ресми мүшесі және 328 564-тен астам адамды біріктіретін 4 425 тіркелген жанкүйерлер клубы болды, бұл оны мүшелер саны бойынша әлемдегі ең ірі спорт клубына айналдырды. Альянц Аренадағы матчтарға орта есеппен 75 мың адам келеді, үй ойындарының билеттері жылдар бойы толық сатылып келеді. Ең белгілі ультрас топтары — Schickeria München, Inferno Bavaria, Red Munichs '89, Südkurve '73, Munichmaniacs 1996, Red Angels және Red Sharks; олардың бір бөлігі оңшыл экстремизмге, нәсілшілдік пен гомофобияға қарсы ұстанымымен танылды, ал 2014 жылы Schickeria München антисемитизм мен кемсітушілікке қарсы жұмысы үшін DFB-дан Юлиус Хирш сыйлығын алды. Үй матчтарында Stern des Südens әні орындалады, клубтың ұраны — Mia san mia, ал 2004 жылдан бері маскоты — Берни атты аю. Танымал жанкүйерлерінің қатарында Рим папасы Бенедикт XVI, Борис Беккер, Александр Зверев, Владимир Кличко және Эдмунд Штойбер бар.

Клубтың дәстүрлі жергілікті қарсыластары — 1860 Мюнхен мен 1. ФК Нюрнберг, ал Боруссия Дортмундпен бетпе-бет кездесуі Der Klassiker деп аталады. Екі клуб 2023–24 маусымына дейінгі 31 Бундеслига титулының 26-сын бөлісті. Бәсекелестік 1990 жылдары Дортмунд 1994–95 және 1995–96 жылдары чемпион болғанда күшейді, ал 1997 жылы Боруссия Чемпиондар лигасының финалын дәл Баварияның үй алаңы — Олимпиаштадионда жеңді. 2001 жылғы шиеленісті матч Бундеслига рекордымен — он сары және үш қызыл картамен есте қалды. Сонымен бірге 2004 жылы Бавария берген 2 млн еуро қарыз Дортмундты банкроттықтан құтқарудың басты себептерінің бірі болды. 2008 жылы екі команда алғаш рет Германия кубогының финалында кездесті: Лука Тони қос гол соғып, Баварияға қосымша уақытта жеңіс сыйлады. Еуропадағы басты бәсекелестері — Барселона, Реал Мадрид, Милан және Манчестер Юнайтед; Реал Мадридпен матч Чемпиондар лигасы мен Чемпиондар кубогы тарихындағы ең жиі өткен кездесу (28 матч), ал мадридтік жанкүйерлер Баварияны жеңу қиын болғандықтан оны Bestia negra («Қара айуан») деп атайды.

Бавария еуропалық үш басты клубтық турнирдің үшеуін де жеңген бес команданың бірі және мұны істеген жалғыз неміс клубы. Ол алты рет Чемпиондар кубогы/Чемпиондар лигасын (неміс рекорды), бір рет УЕФА кубогын, бір рет Кубоктар иегерлері кубогын, екі рет УЕФА Суперкубогын, екі рет ФИФА клубтық әлем чемпионатын және екі рет Құрлықаралық кубокты жеңді. Клуб Чемпиондар кубогы/Чемпиондар лигасының финалына 11 рет шықты — бұл турнир тарихындағы екінші көрсеткіш, ал 22 жартылай финал бойынша да екінші орында тұр. Бавария ойыншылары бес рет «Алтын доп», екі рет ФИФА-ның үздік ойыншысы, алты рет Еуропаның алтын бутсасы және үш рет УЕФА-ның үздік ойыншысы марапаттарын алды, ал 1986 жылдан 2022 жылға дейінгі он бір әлем чемпионатының финалында клубтың кемінде бір ойыншысы ойнады.

Клубтың Даңқ залына кірген ойыншылар қатарында Конрад Хайдкамп, Франц Беккенбауэр, Герд Мюллер, Ули Хёнесс, Пауль Брайтнер, Зепп Майер, Ханс-Георг Шварценбек, Франц Ротт, Карл-Хайнц Румменигге, Клаус Аугенталер, Лотар Маттеус, Штефан Эффенберг, Оливер Кан, Мехмет Шолль, Биксант Лизаразю, Джованни Элбер, Филипп Лам және Бастиан Швайнштайгер бар. Клубта 5-нөмір Франц Беккенбауэрдің құрметіне (қайтыс болғаннан кейін), ал 12-нөмір жанкүйерлерге арналып алынып тасталған. Бундеслигаға көтерілгеннен бергі ең табысты бапкер — алты Бундеслига титулын, екі Германия кубогын және Чемпиондар кубогын жеңген Удо Латтек, одан кейін бес чемпиондық, екі кубок және Чемпиондар лигасын алған Оттмар Хитцфельд тұр.

Кәсіби футбол FC Bayern München AG компаниясы арқылы басқарылады: оның 75 пайызы клубтың өзіне тиесілі, қалған 25 пайызын Adidas, Audi және Allianz компаниялары теңдей бөліседі. Осы акцияларды сатудан түскен қаржы Альянц Аренаны салуға және оның қарызын мерзімінен 16 жыл бұрын өтеуге жұмсалды. Клубтың формасын 1974 жылдан бері Adidas дайындайды, ал бас демеушісі — 2002–03 маусымынан бергі Deutsche Telekom. Бавария 27 жыл қатарынан пайдамен жұмыс істеп келеді және 2024–25 маусымында рекордтық 978,3 млн еуро табыс тапты.

Клуб қайырымдылық жұмыстарымен де айналысады: 2004 жылғы Үнді мұхитындағы цунамиден кейін FC Bayern – Hilfe e. V. қоры құрылды, оның қаражатына Шри-Ланкада мектеп салынды. Бавария қаржылық қиындыққа тап болған клубтарға да көмектесті — Санкт-Паули, Фортуна Ситтард, Ханза Росток, Кикерс Оффенбах және Кайзерслаутернмен қайырымдылық матчтарын өткізіп, түскен қаражатты соларға берді, ал 2020 жылдың наурызында Боруссия Дортмунд, РБ Лейпциг және Байер Леверкузенмен бірге пандемия кезінде қиналған Бундеслига мен 2. Бундеслига клубтарына 20 млн еуро бөлді.

Футболдан бөлек клубта шахмат, гандбол, баскетбол, гимнастика, кегли, үстел теннисі және ардагерлер футболы бөлімдері бар. Баскетбол командасы бірнеше рет Германия чемпионы және кубок иегері атанды, ал шахмат бөлімі 1983–1995 жылдар аралығында тоғыз рет ел чемпионы болып, 1992 жылы Еуропа клубтық кубогын жеңді. Клубтың екінші командасы FC Bayern Munich II 2019–20 маусымында 3. Лиганы жеңіп алды, ал жасөспірімдер академиясы Томас Хитцльспергер, Оуэн Харгривз, Филипп Лам, Бастиан Швайнштайгер және Томас Мюллер сияқты ойыншыларды тәрбиеледі. 2017 жылы 70 млн еуроға салынған Bayern Campus кешені ашылды. Әйелдер командасы 1976, 2015 және 2016 жылдары Германия чемпионы атанып, 2012 жылы Германия кубогын жеңді.