Будё-Глимт тарихы

Нурланн губерниясының чемпионы атанған 1919 жылғы алғашқы жеңістен кейін 1920 жылдары клуб моральдық және қаржылық қиындықтарға тап болды; бір кезде оны B. and O.I шаңғы клубымен біріктіру туралы әңгіме де көтерілді, бірақ бұл ниет жүзеге аспады. 1929 жылы Йорген Юведей оңтүстік Норвегиядан келген жұлдыздар мен бапкерлер клубқа жаңа серпін берді, ал 1930 жылдары Glimt арктикалық қыстың әсерін азайту үшін залда жаттыға бастады. Осы жаңа тәсіл нәтижесінде клуб Солтүстік Норвегияның жетекші командасына айналып, тоғыз рет Солтүстік Норвегия чемпионы атанды.

1948 жылы Трёнделагта дәл сондай атаумен ескі клуб болғандықтан, команда Fotballklubben Bodø/Glimt деп өзгертілді. Бастапқыда атауда қиғаш сызық емес, дефис қолданылған, бірақ 1980 жылдары шатастырмау үшін ол қиғаш сызыққа ауыстырылды — газеттердегі кестелер мен бәс купондарында дефис командаларды бөлу үшін пайдаланылатын.

Солтүстік Норвегия командаларына Норвегия кубогына қатысуға тек 1963 жылы рұқсат берілді. Дебют жылы «Будё-Глимт» Nordil-ді үйінде 7:1 ұтып, сосын Тронхеймнің «Нидельві» мен «Русенборгты» қонақта жеңіп, төртінші айналымға дейін жетті, онда Оснолық «Фриггтен» 0:2 есебімен ұтылды. Дегенмен клуб солтүстік командалардың оңтүстіктегілермен бір деңгейде ойнай алатынын дәлелдеді.

Солтүстік клубтар жоғарғы дивизионға шығу құқығын 1972 жылы ғана алды. 1973 жылдан бастап Норвегияда үш екінші дивизион болды, әрі солтүстік топтың жеңімпазы оңтүстіктің екі күміс жүлдегерімен өтпелі матчтар өткізуге мәжбүр еді. «Будё-Глимт» 1974 және 1975 жылдары өз дивизионында жеңіске жетсе де, өтпелі кезеңде ұтылды. 1975 жылы клуб Солтүстік Норвегиядан шыққан алғашқы команда ретінде Норвегия кубогын жеңіп алды, бірақ жоғарғы дивизионға көтерілмеді — бұл солтүстікте үлкен наразылық тудырды. Ақыры 1976 жылы «Оддты» 4:0 ұтып, «Люнмен» 1:1 тең түсіп, клуб Mjølner-ден кейін жоғарғы дивизионға шыққан Солтүстік Норвегияның екінші командасы атанды. 1970 жылдардың соңында солтүстік клубтарға арналған өтпелі матчтар алынып тасталды.

1977 жылғы дебют сәтті болды: клуб чемпионатта да, кубокта да екінші орынға шықты, екі жағдайда да «Лиллестрёмге» жол берді. Төрт маусымнан кейін, 1980 жылы, команда 12-орынмен төмен түсті. 1980 жылдар клуб тарихындағы ең қараңғы кезең саналды: «Будё-Глимт» екінші және аймақтық үшінші дивизиондарда ойнады, тіпті бірнеше жыл бойы қаладағы ең мықты команда бола алмай, «Гранд Будёдан» кейін қалды. Бетбұрыс 1991 жылы басталды: бапкер Ян Мури командаға бірінші дивизион жолдамасын әперді, келесі маусымда Тронд Соллиед бастаған команда бірінші дивизионды жеңіп, 1993 жылы қайта жоғарғы дивизионға оралды әрі 1977 жылғы дебют сияқты екінші орын алды. Бұл жолы клуб кубок финалында «Стрёмсгодсетті» 2:0 жеңіп, тағы бір трофейді иеленді — үш маусымда екінші дивизионнан елдің күміс жүлдегерлігіне дейін жету Норвегия футболында сирек кездесетін жетістік болды.

Одан кейінгі жылдар тұрақсыз өтті: сәтті маусым әдетте құлдырауға ұласты. 1994 жылы командаға жоғарғы дивизионда қалуға тек озық гол айырмасы көмектесті. 2003 жылы клуб «Русенборгтан» кейін екінші орынға шығып, сол жылғы кубок финалында да сол қарсыласқа ұтылды, ал 2004 жылы соңғы үштіктен бір-ақ саты жоғары тұрып, «Конгсвингерге» қарсы өтпелі матчтарды жалпы есепте 4:1 ұтып әрең аман қалды. 1993 жылғы оралудан кейін команда жоғарғы дивизионда қатарынан 12 маусым өткізді, бірақ 2005 жылы төмен түсті.

Біріншілікте клубты қаржылық қиындықтар күтті: маусым ортасында ең көп гол соққан Ховард Сакариассен мен капитан Като Андре Хансенді бәсекелес «Бринеге» сатуға тура келді, ал Норвегия футбол қауымдастығы клубты лицензиядан айырумен қауіп төндірді. Маусым соңындағы нашар нәтижелер жанкүйерлер клубының ашық хат жазуына себеп болды, ал бұрынғы бапкер Тронд Соллиед сол хатта аты аталғаны үшін сотпен қорқытты; барлық айып кері қайтарылды. Екінші маусымда команда «Оддқа» қарсы өтпелі матчтарда жеңіп, қайта жоғарғы дивизионға оралды — Норвегияда тоғыз жылда бірінші рет өтпелі кезеңде жоғары шыққан команда болды. Бұл кездесулер норвегиялық Эрик Хофтун мен Кент Бергерсен үшін соңғы матч болды. 2008 жылы клуб 4-орын алды, бірақ 2009 жылы 15-орынмен тағы төмен түсті. 2013 жылы біріншілікті жеңіп, элитаға оралды, ал бапкер Ян Халвор Халворсен команданы келесі екі маусымда жоғарғы дивизионда сақтап қалды.

2016 жылға дейін бас бапкерлікке клуб абыройы Осмунн Бьёркан тағайындалды, бірақ маусым соңында команда төмен түсті. Бьёркан қызметте қалып, көмекшілікке ол кезде беймәлім Кьетил Кнутсенді шақырды; келесі жылы клуб біріншілікті 16 ұпай айырмасымен жеңіп, элитаға оралды. Бьёркан жылдың бапкері атанып, спорттық директор қызметіне ауысты, ал Кнутсен бас бапкер болды. 2019 жылы мамандар клубты құлдырау үміткерлерінің қатарына қосқанымен, «Будё-Глимт» Элитсерияда екінші орын алды; Кнутсен жылдың бапкері, Хокон Эвьен жылдың ойыншысы әрі жас ойыншысы атанды.

2020 жылы бірқатар негізгі ойыншы сатылғанына қарамастан команда рекордтық маусым өткізді: 30 матчта 26 жеңіс пен 103 гол. «Будё-Глимт» тарихында тұңғыш рет Элитсерия чемпионы болып, Солтүстік Норвегиядан шыққан алғашқы чемпион атанды әрі ұлттық чемпионатты жеңген Еуропадағы ең солтүстіктегі клуб болды. 19 гол мен 18 нәтижелі берілісі бар Филип Цинкернагель жылдың ойыншысы деп танылды. 2021 жылға қарай Цинкернагель, Йенс Петтер Хауге және Каспер Юнкер сатылса да, клуб маусымның соңғы турында «Мьёндаленді» 3:0 ұтып, чемпиондықты қорғап қалды. Кейін команда 2023 және 2024 жылдары да чемпион атанып, бес маусымда төрт титул жинады.

Еуропалық додада клуб алғаш рет 1976/77 маусымындағы Кубоктар кубогында ойнап, бірінші айналымда «Наполиден» ұтылды; 1978/79 жылы «Юнион» (Люксембург) командасын ұтып, екінші айналымда «Интерден» жеңіліп қалды. 1994/95 жылы Рига «Олимпиясын» шеттетіп, «Сампдорияны» үйінде 3:2 жеңгенімен, жалпы есепте 3:4 ұтылды. 2020/21 маусымында Еуропа лигасының үшінші іріктеу айналымында «Сан-Сирода» «Миланнан» 2:3 есебімен жеңілді.

2021/22 маусымында клуб Чемпиондар лигасында дебют жасады, бірақ бірінші іріктеу айналымында «Легиядан» жалпы есепте 2:5 ұтылды. Сосын алғашқы рет өткізілген Конференция лигасының топтық кезеңіне шығып, онда бірде-бір рет жеңілмеді, оның ішінде «Романы» үйінде 6:1 ұтып, Римде 2:2 тең түсті. «Селтик» пен АЗ-ды шеттетіп, еуроқұмалақтағы алғашқы ширек финалына жетті, бірақ «Ромадан» ұтылды. Келесі маусымда Чемпиондар лигасының плей-офф айналымында «Динамо» (Загреб) командасынан қосымша уақытта 2:4 есебімен ұтылды, ал 2023/24 жылы Конференция лигасында «Аяксқа» қосымша уақытта 3:4 есебімен жол берді.

2024/25 маусымында Еуропа лигасында «Твенте» мен «Олимпиакосты» шеттетіп, ширек финалда «Лациомен» кездесті: үйдегі 2:0 жеңістен кейін Римде қосымша уақытта 1:3 ұтылып, пенальти сериясында 3:2 жеңіске жетті. Осылайша «Будё-Глимт» УЕФА-ның ерлер арасындағы клубтық жарысында жартылай финалға шыққан алғашқы норвегиялық клуб атанды; жартылай финалда «Тоттенхэмнен» жалпы есепте 1:5 ұтылды. 2025/26 маусымында клуб плей-офф айналымында «Штурмды» ұтып, тұңғыш рет Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне шықты және онда ойнаған ең солтүстіктегі команда болды. Лигалық кезеңде «Манчестер Сити» мен «Атлетико Мадридті» жеңіп, плей-офф жолдамасын алды, сосын «Интерді» үйінде 3:1, қонақта 2:1 ұтып, жалпы есепте 5:2 жеңіске жетті — Чемпиондар лигасының плей-офф кезеңінде жұп жеңген алғашқы норвегиялық клуб. 1/8 финалда «Спортингті» үйінде 3:0 ұтқанымен, жауап матчында қосымша уақытта 0:5 жеңіліп, жалпы есепте 3:5 нәтижесімен күресті тоқтатты.

Еуропадағы табыс клубтың қаржысын түбегейлі өзгертті: 2025 жылы Deloitte мәліметінше, клуб УЕФА-дан 497 миллион норвег кронасы тауып, жалпы табысы 125 пайызға өсіп, 759 миллион кронаға жетті. Кьетил Кнутсен тұсында қалыптасқан спорттық модель — доп иелігіне негізделген қарқынды ойын, ойыншыларды дамыту, ұжымдық ұйымдастыру және сабақтастық — өзгермей қалды. Бұл принциптер клубтың Vårres Måte («Біздің жолымыз») атты стратегиялық тұжырымдамасына сай келеді. Клуб арзан немесе назардан тыс қалған футболшыларды өсіруімен, бұрынғы ойыншыларын қайта тартуымен және ірі чемпионаттарға трансферлерден кейін құрамды қайта құруымен танылды.

Үй матчтарын клуб 1966 жылы ашылған «Аспмюра» стадионында өткізеді. Арена Будё орталығынан оңтүстікте, әуежайға жақын орналасқан және муниципалитетке тиесілі. Бастапқыда әмбебап муниципалдық стадион ретінде салынған нысан ғасыр тоғысында күрделі жаңартылды, 2001 жылы кеңейтілді, ал 2006 жылы табиғи шөп жасанды жабынға ауыстырылды. Сыйымдылығы шамамен 8 200 көрермен. Стадионның көрермен рекорды 1975 жылы «Викингке» қарсы кубок матчында тіркелген — 12 мыңнан астам адам. 2020 жылдардың басында «Аспмюраны» алмастыру жоспарлары туындады: алғашқы Bodø Storstue жобасынан бас тартылып, орнына клуб Ny Arena деп атаған неғұрлым шағын жоба таңдалды. Жаңа стадион Будё орталығынан шығысқа қарай 1,5 шақырым жердегі Таллеокерен ауданында салынып жатыр; бекітілген жоспар бойынша ФИФА мен УЕФА талаптарына сай 10 000 орындық арена болмақ. Клуб мүшелері 2025 жылғы қыркүйекте өткен төтенше жиналыста инвестицияны мақұлдады, қала кеңесі сол айда жоспарды бекітті, ал 2026 жылғы сәуірде шағым қабылданбағаннан кейін шешім түпкілікті күшіне енді. Клуб жаңа аренаға 2027 жылы көшуді жоспарлап отыр. Жобаны Consto мердігері Nordic Office of Architecture және Arup компанияларымен бірге ұтып алды; жоба атауы ретінде Arctic Arena қолданылғанымен, клуб бұл стадионның түпкілікті аты емес екенін мәлімдеді.

Клубтың лақап аттары — Glimt («жарқыл») және Superlaget («супер команда»). Команда сары түсті формада ойнайды, алайда толықтай сары жиынтыққа тек 1970 жылдардың ортасында ақ шортыны ауыстырғаннан кейін көшті. 1980 жылы клуб алғашқы форма өндірушісімен — неміс Adidas компаниясымен келісімге қол қойды, ал 1976 жылдан бері бұл фирманың жаттығу киімдерін пайдаланып келген еді. Аймақтық ірі банк Nordlandsbanken 2011 жылға дейін клубтың басты демеушілерінің бірі болды. 2007 жылдан Diadora, ал 2023 жылғы қазаннан Puma компаниясы форма шығарады.

«Будё-Глимт» жанкүйерлер мәдениетінің терең дәстүріне ие және Солтүстік Норвегия бірегейлігінің символы саналады. Бұл мәдениет 1970 жылдары, әсіресе 1975 жылы мыңдаған сары киінген жанкүйер кубок финалына Ослоға барған кезде айқын көрінді: шарфтар, тулар, ұйымдасқан ән айту мен шерулер сол кездегі норвег футболы үшін тосын құбылыс еді. Ән айту мен сары түс күні бүгінге дейін негізгі белгі болып қала береді: Barndomsminne fra Nordland әніне негізделген Å eg veit meg eit land кемінде 1960 жылдардан бері шарфтарды көтеріп орындалады. Тағы бір ерекше символ — алып сары тіс щеткасы: 1970 жылдары жанкүйерлер көсемі Арнульф Бендиксен әнді щеткамен дирижёрлағаннан кейін Jordan компаниясы алып щетка жасап берді, содан бері «Аспмюрадағы» матчтар алдында қонақ команда капитанына сары тіс щеткасын табыс ету дәстүрге айналды.

Будёдегі басты ұйымдасқан жанкүйерлер тобы — стадионның тұрып көретін секторының атымен аталған J-feltet; ол бұрынғы Den Gule Horde және 1916 топтарынан бастау алады және 2023 жылы сұраныстың артуына байланысты көршілес K секторының бір бөлігіне дейін кеңейтілді. Солтүстік Норвегиядан тыс тұратын жанкүйерлерді негізінен Ослода орналасқан Glimt i Sør біріктіреді, ол қонақтағы және еуропалық матчтарда ерекше көрінеді. Сондай-ақ Тронхейм маңындағы Glimt i Midten, батыстағы Glimt i Vest және Нурланндағы Glimt i Steigen секілді аймақтық қауымдастықтар бар. 2022 жылы клуб жанкүйерлері Avisa Nordland және NRK Nordland тарапынан Årens nordlending («Жылдың солтүстік норвегиялығы») сыйлығына ие болды.

Клуб барлығы 15 отандық трофей жеңіп алды, оның ішінде төрт чемпиондық және Норвегия кубогы. Ұлттық турнирлерге жол ашылғанға дейін «Будё-Глимт» аймақтық Солтүстік Норвегия кубогын тоғыз рет жеңіп, осы жарыс тарихындағы ең табысты клуб атанды. Клубтың Toppserien жоғарғы дивизионында ойнайтын әйелдер командасы да бар.