Болонья тарихы

Клубтың құрылуын Вена мен Прагадағы университетте оқып жүргенде футболға қызығушылық танытқан австриялық Эмилио Арнштейн ұйымдастырды; ол ағасымен бірге бұған дейін Австрияда «Блэк Стар» клубын құрған еді. Клуб 1909 жылғы 3 қазанда Болоньяда құрылды. Құрылу кезінде Карло Сандони клубтың демеушісі және бас менеджері, швейцариялық Луи Раух президент, дворян Гуидо Делла Валле вице-президент, Энрико Пенаглия хатшы, Серджо Лампронти қазынашы, ал Эмилио Арнштейн мен Леоне Винченци кеңес мүшелері болып тағайындалды.

1910 жылғы 20 наурызда Болонья өзінің алғашқы ойынын ақ жейде киген «Виртус» құрамасына қарсы өткізіп, 9:1 есебімен басым жеңіске жетті. Алғашқы маусымды клуб Арриго Градидің капитандығымен өңірлік лигада өткізіп, жеңіске жетті және Венето-Эмилия тобы аталған лигаға жолдама алды. Онда төрт маусым ойнап, бесінші орыннан төмен түспеді. Кейін клуб Солтүстік лигаға қосылды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты барлық турнирлер тоқтатылды.

Соғыстан кейін клуб нәтижелерін жақсартты: 1919–1920 жылдары Солтүстік Италия жарысының жартылай финалына шықты, келесі маусымда Солтүстік лиганың финалында «Про Верчеллиден» 1:2 есебімен ұтылды, 1923–1924 жылдары кейін ел чемпионы атанған «Дженоадан» кейінгі екінші орынға тұрақтады. 1924–1925 жылдары Болонья тұңғыш рет Солтүстік лиганың және ел чемпионатының жеңімпазы болды: «Дженоа» құрамасымен бес мәрте кездескен ауыр финалдардан кейін титулды иеленді, ал бұл финалдар көрермендер арасындағы қатты тәртіпсіздіктермен есте қалды. 1928–1929 жылдары клуб екінші рет Италия чемпионы атанды — бұл ескі жүйе бойынша өткен соңғы чемпионат болды, келесі жылы Серия А құрылды. Болонья Серия А-ны құрушылардың бірі болып, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін скудеттоны тағы үш мәрте — 1935–1936, 1936–1937 және 1938–1939 жылдары, соғыс кезінде бір мәрте — 1940–1941 жылдары жеңіп алды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін клубтың табысы азайды: 1950–1960 жылдары чемпионатта негізінен төртінші, бесінші және алтыншы орындар аралығында ойнады. 1963–1964 жылдары Болонья чемпион атағын қайта алды — бұл оның Серия А-дағы жетінші және әзірге соңғы чемпиондығы. Осы табысымен клуб 1964–1965 жылдардағы Еуропа кубогына (қазіргі УЕФА Чемпиондар лигасы) жолдама алды, бірақ алдын ала кезеңде «Андерлехтен» ұтылып қалды. 1970 жылдары Болонья Италия Кубогын екі мәрте жеңіп алды; екінші финалда «Палермомен» негізгі уақыт 1:1 есебімен тең аяқталып, пенальти серияларында клуб 4:3 есебімен басым түсті.

1981–1982 маусымынан бастап клуб құлдырауға ұшырады: «Кальяри» мен «Дженоамен» аман қалу үшін күрескеннен кейін Серия А-дан шығып қалды, екі маусым қатарынан төмен түсіп, Серия С1-ге дейін жетті. Келесі жылы С1-ден шығып, Серия В-да төрт жыл күрестен кейін 1988–1989 маусымына Серия А-ға қайтты. Бірақ ұзақ тұрақтамай, 1991 жылы төмен түсті, 1993 жылы қайтадан Серия С1-ге оралды. 1996 жылы Болонья Серия А-ға қайта көтерілді, ал екі жылдан кейін еуропалық сахнада УЕФА Интертото кубогын жеңіп, УЕФА кубогында ойнады. Клуб 2004–2005 маусымына дейін элита дивизионында болды, ал ол маусымда плей-оффта «Пармадан» ұтылып, төмен түсті.

Серия В-дағы жылдарда клуб тұрақсыздықтан шыға алмады: тәжірибелі бапкер Ренцо Уливьери қызметінен босатылып, орнына «Интернационаленің» бұрынғы қорғаушысы Андреа Мандорлини келді, кейін Уливьери қайта тағайындалды. Осы кезде клубты Джузеппе Гаццони Фраскара жергілікті кәсіпкер Альфредо Каццолаға сатты. Болонья 2005–2006 маусымын сегізінші, 2006–2007 маусымын жетінші орында аяқтады; президент Каццола мен бапкер Уливьери арасындағы қақтығыстардан кейін бапкерді Лука Чеккони алмастырды. 2007–2008 маусымында Даниеле Арригонидің басшылығымен клуб Серия В-да екінші орынға шығып, элитаға тікелей жолдама алды.

2008 жылдың жазында Каццола мен америкалық консорциум арасындағы мәміле болмай қалды да, клубты жаңа президент Франческа Менарини басқарған жергілікті топ сатып алды; ол Серия А тарихындағы екінші әйел президент болды. Маусым басы «Сан-Сирода» «Миланды» Франческо Валианидің голымен 2:1 жеңумен есте қалды, бірақ кейін тоғыз кездесуде сегіз жеңіліс болып, «Кальяриден» 5:1 ұтылғаннан соң 2008 жылғы 3 қарашада Арригони қызметінен босатылып, орнына Синиша Михайлович келді. 2009 жылғы 14 сәуірде тағайындалған Джузеппе Пападопуло командаға тек маусымның соңғы ойынында аман қалуға көмектесті. 2009–2010 жылдары Болонья Серия А-да 65-ші рет ойнап, қаржылық қиындықтарға қарамастан жаңа бапкер Франко Коломбамен қайта аман қалды. 2010 жылғы маусымда Менарини әулеті клубты сардиниялық кәсіпкер Серджо Порчеддаға сатты.

Порчедда клуб ойыншыларына жалақы төлей алмай, Болоньяны банкроттық қаупіне ұшыратқаннан кейін, 2010 жылғы 23 желтоқсанда банкир Джованни Консорте мен кофе бизнесмені Массимо Дзанетти басқарған Bologna 2010 консорциумы клубты сатып алды. Дзанетти жаңа президент, ал белгілі итальяндық музыкант, клубтың көпжылдық жанкүйері Джанни Моранди құрметті президент болды. Дзанетти мен бас директор Лука Баралди 28 күннен кейін серіктестерімен келіспей, қызметтерінен кетті; Марко Павиньяни 76 күн президент болды, ал 2011 жылғы 7 сәуірден Альбано Гуаралди клубты басқарды. 2013–2014 маусымында Болонья тағы да Серия В-ға түсті, бұл кезде қаржылық мәселелер мен жанкүйерлердің Гуаралдиға деген сыны күшейді — соның бірі жұлдызды ойыншы Алессандро Диамантиді қытайлық «Гуанчжоу Эверграндқа» сату болды. 2014 жылғы 15 қазанда директорлар кеңесі клубты Джо Такопина мен Джои Сапуто (сонымен қатар Болоньяның бұрынғы жұлдызы Марко Ди Вайо ойнаған CF Montréal иесі) басқарған солтүстікамерикалық топтың BFC 1909 Lux SPV компаниясына сатуын бекітті; Такопина президент болды, ал 2014 жылғы 17 қарашада оны Джои Сапуто алмастырды.

Жаңа иелермен клуб 2015 жылы Серия А-ға қайта көтерілді. Элитаға оралған алғашқы маусымда 14-орында, келесі екі маусымда 15-орында, 2018–2019 жылдары 10-орында тұрақтады, кейінгі маусымдарда қатарынан екі рет 12-орын, 2021–2022 жылдары 13-орын алды. 2022 жылғы 12 қыркүйекте бас бапкер болып Тиаго Мотта тағайындалды: 2022–2023 маусымында клуб 54 ұпай жинап, тоғызыншы орынға шығып, командалық рекорд жасады. Келесі 2023–2024 маусымында Мотта басшылығымен Болонья Серия А-да бестіктен көрініп, 1964–1965 жылдардан кейін тұңғыш рет УЕФА Чемпиондар лигасына жолдама алды және 68 ұпаймен жаңа рекорд орнатты. 2024–2025 маусымы алдында Моттаның орнын Винченцо Италиано басты. Чемпиондар лигасында клуб бір жеңіс, үш тең ойын және төрт жеңіліспен лига кезеңінде 36 команданың ішінде 28-орында қалды. 2025 жылғы 14 мамырда Болонья финалда «Миланды» 1:0 жеңіп, 1974 жылдан кейінгі алғашқы және тарихындағы үшінші Италия Кубогын иеленді.

Клубтың ресми ойын алаңы — 1927 жылдан бері пайдаланылатын «Ренато Далл'Ара» стадионы, Болоньядағы ең үлкен спорт нысаны. Сыйымдылығы 38 500 көрермен, бұл Серия А-дағы оныншы көрсеткіш. Стадионға клубтың бұрынғы президенті Ренато Далл'Араның есімі берілген — ол скудетто үшін өтетін финалдық ойынға үш күн қалғанда дүниеден өткен. Ультраслар орналасатын мінбе 2009 жылғы 21 ақпанда қайтыс болған ойыншы Джакомо Булгареллидің есімімен аталады, ал бір бөлігі қонақ жанкүйерлеріне бөлінген келесі мінбе соғысқа дейінгі жеңімпаз құраманың бапкері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер шоғырландыру лагерінде өлтірген Арпад Вейстің есімімен аталған.

Болонья Серия А-да 79 маусым өткізген — бұл Италия футболы тарихындағы тоғызыншы көрсеткіш. Клубтың басқа жетістіктерінің арасында үш мәрте Митропа кубогын жеңуі (1932, 1934, 1961), 1998 жылғы УЕФА Интертото кубогы, 1970 жылғы Ағылшын-итальян лига кубогы, 1937 жылғы Париж турниры және 2001 жылғы Nova Supersports кубогы бар.