Босния және Герцеговина — Босния және Герцеговинаны ерлер арасындағы халықаралық футбол жарыстарында таныстыратын құрама. Команданы 1992 жылы ел Югославия Социалистік Федеративтік Республикасынан тәуелсіздік алғаннан кейін құрылған Босния және Герцеговина футбол федерациясы (N/FSBiH) басқарады. Құрама УЕФА құрамына кіреді.
Алғашқы ресми халықаралық матчын құрама 1995 жылы 30 қарашада Тиранада Албанияға қарсы өткізіп, 0:2 есебімен жеңілді. Бұл кездесу Боснияда бейбітшілік туралы жалпы негіздемелік келісімге қол қойылғаннан кейін бар болғаны тоғыз күн өткенде өтті. 1918 жылы Югославия құрылған кезден 1992 жылы ол ыдырағанға дейін бүгінгі Босния және Герцеговина аумағынан шыққан ойыншылар Югославия құрамасында ойнаған.
ФИФА-ға қабылданғаннан кейін құрама 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңіне қатысып, Грекия, Дания, Хорватия және Словения кірген топта төртінші орын алды. 2002 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде де Испания бар топта төртінші болды. УЕФА Еуро-2004 іріктеуінде құрама алғашқы ірі турнирге тікелей іліну мүмкіндігіне жақындап қалды, бірақ топты бастау үшін қажет болған Данияға қарсы матчта бір доп жетіспей қалды. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде үй алаңында жеңіліс таппай (Испаниямен екі рет тең түсіп), жолдама ала алмады.
Одан кейін құрама екі рет қатарынан плей-офф сатысында Португалиядан ұтылды: 2010 жылғы әлем чемпионатының стыктік матчтарында екі кездесудің қорытындысымен 0:2, ал УЕФА Еуро-2012 плей-оффында 2:6 есебімен. Еуро-2012 іріктеуінде Босния және Герцеговина Франциядан бір ұпай артта қалып, екінші орын алған еді.
2013 жылдың қазан айында Литваны жеңіп, құрама 2014 жылғы ФИФА әлем чемпионатына жолдама алды — бұл оның тарихындағы алғашқы ірі турнир болды. Иранды 3:1 есебімен ұтып, чемпионаттағы алғашқы жеңісін тіркеді, бірақ Аргентина мен Нигерия бар топта үшінші орында қалды. Нигерияға 0:1 есебімен ұтылған матчта Эдин Джеконың бірінші таймдағы голы қатемен есепке алынбаған еді.
УЕФА Еуро-2016 іріктеуінде құрама Бельгия мен Уэльстен кейін үшінші орын алды. Нашар бастаудан кейін — үй алаңында Кипрден 1:2 күтпеген жеңіліс және төрт матчта небәрі екі ұпай — Сафет Сушич қызметінен босатылып, орнына Мехмед Баждаревич келді. Қалған алты матчтың бесеуінде жеңіске жеткеніне қарамастан, құрама стыктік кездесулерде Ирландия Республикасынан ұтылды. 2018 жылғы әлем чемпионатына да іліне алмады.
УЕФА Ұлттар лигасында топтық жеңіске жетіп, құрама Еуро-2020 плей-оффына жолдама алды, бірақ Роберт Просинечкидің басшылығымен іріктеу тобында төртінші орын алды, ал Душан Баевичпен бірге плей-оффта Солтүстік Ирландиядан пенальти сериясында ұтылды. 2020/21 маусымындағы Ұлттар лигасының А дивизионында топ соңында қалып, В дивизионына түсті.
Бірнеше жылдық сәтсіздіктерден кейін бас бапкер болып болгариялық Ивайло Петев тағайындалды — бұл құрама тарихында бас бапкер бұрынғы Югославия елдерінен шықпаған алғашқы жағдай болды. Оның басшылығымен команда Франция бар топта 2022 жылғы әлем чемпионатына іліну мүмкіндігін соңғы екі турға дейін сақтады, бірақ жолдама ала алмады. Петев 2022/23 маусымындағы Ұлттар лигасының В дивизионында 3-топты жеңіп, А дивизионына оралуды және Еуро-2024 плей-оффына жолдаманы қамтамасыз етті. Еуро-2024 іріктеуі сәтсіз болды: топта үш бапкер — Фарук Хаджибегич, Мехо Кодро және Саво Милошевич — әрқайсысы бір-бір жеңіспен небәрі 9 ұпай жинады, ал плей-оффта құрама Украинадан 1:2 есебімен ұтылды.
2024 жылы құраманың бұрынғы капитаны Сергей Барбарез бас бапкер болып, Англия мен Италияға қарсы жолдастық кездесулерде команданы басқарды. 2024/25 маусымындағы Ұлттар лигасының А дивизионынан түсу кезеңінде команда өз тарихындағы ең ірі жеңілісті көрді — Германиядан 0:7. 2026 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеуінде Босния және Герцеговина соңғы турда Австрияны ұтуы керек еді; 77-минутке дейін 1:0 есебімен алда келсе де, матч тең аяқталды. Австриядан екі ұпай артта қалып, екінші орын алған команда плей-оффта Уэльс пен Италияны пенальти сериясында жеңіп, әлем чемпионатына жолдама алды — бұл тәуелсіз ел ретінде екінші рет.
Чемпионатта құрама Катарды жеңіп, төрт ұпаймен топта үшінші орын алды және үшінші орын иеленген сегіз үздік команданың бірі ретінде плей-оффқа шықты. 1/16 финалда АҚШ құрамасынан 0:2 есебімен ұтылды: голдарды Фоларин Балогун мен Малик Тиллман соқты, ал Балогун 64-минутта Тарик Мухаремовичке қарсы дөрекі ойын үшін тікелей қызыл карточка алды. Осылайша Босния және Герцеговина — әлемдегі әлем чемпионатына екі рет ілініп, континенттік чемпионатқа ешқашан іліге алмаған жалғыз құрама; бұрынғы Шығыс Германиямен бірге ол әлем чемпионатында ойнап, құрлық біріншілігіне қатыспаған екі команданың бірі.
ФИФА рейтингіндегі ең жоғары орны — 13-орын, оған 2013 жылдың тамызында қол жеткізді. Ең төмен көрсеткіші — 1996 жылдың қыркүйегіндегі 173-орын. Рейтинг жасалғаннан бергі орташа орны — 58.
Ең ірі жеңістері — 2008 жылы 10 қыркүйекте Зеницада Эстонияны 7:0 және 2012 жылы 7 қыркүйекте Вадуцта Лихтенштейнді 8:1 есебімен ұтуы. Ең ірі жеңілісі — 2024 жылы 16 қарашада Фрайбургте Германиядан 0:7. Құрама тарихында ФИФА рейтингінде жоғары тұрған қарсыластарды жеңген: Италия (1996 және 2026), Дания (1997), Грекия (2013), Уэльс (2015), Швейцария (2016).
Матчтар саны бойынша да, гол бойынша да рекордшы — Эдин Джеко: 151 кездесу және 73 гол. Ол құраманың капитаны. Бірінші әлем чемпионатында команданы капитан ретінде Эмир Спахич бастаған.
Құраманың басты лақап аты — Zmajevi (Айдаһарлар); ол XIX ғасырда Осман империясына қарсы көтеріліс басқарған қолбасшы Хусейн Градашчевичке, «Босния айдаһарына» қатысты берілген. Бұл атауды 2009 жылы 28 наурызда Бельгия — Босния және Герцеговина (2:4) матчының репортажында телекомментатор Мұстафа Миялович кеңінен таратты. Сондай-ақ команданы Алтын лалагүлдер деп атайды — бұл тәуелсіздіктен кейінгі мемлекеттік рәміздердегі, ортағасырлық Котроманич әулетінің елтаңбасындағы алтын лалагүлге сілтеме.
Құраманың басты үй алаңы — сыйымдылығы 15 292 көрермен, шөп жамылғысы бар Зеницадағы Билино Поле стадионы; сол жерде жаңа стадион салу жоспарлануда. Бұрын команда Грбавица стадионы мен Кошево қалалық стадионын пайдаланған. 2013 жылы УЕФА-мен бірлесіп ашылған Зеницадағы федерация жаттығу орталығы ішкі матчтарға дайындық базасы болып табылады.
Құраманың дәстүрлі түстері — ел туынан алынған көк және ақ. Форманы испандық Kelme компаниясы шығарады, бас демеушісі — m:tel. Жанкүйерлердің көп бөлігі Солтүстік және Батыс Еуропадағы, Солтүстік Америка мен Австралиядағы боснияның үлкен диаспорасынан шыққан; олар BHFanaticos, Belaj Boys, BHLegion, Armija Zmajeva және Ljuti Krajišnici топтарына бірігеді.
Жолдастық жарыстардағы жетістіктері: 2001 жылғы Millennium Super Cup — екінші орын, 2016 жылғы Кирин кубогы — жеңіс.
Дереккөз: Уикипедия (CC BY-SA) · penalty.kz редакциясы қазақ тіліне бейімдеді