Борнмут — Англияның Дорсет графтығындағы Борнмут қаласының Боскомб ауданында, Кингс Парк маңында орналасқан кәсіпқой футбол клубы. Ағылшын футболының жоғарғы дивизионы — Премьер-лигада өнер көрсетеді. Клуб 1899 жылы «Боскомб» деген атпен құрылып, қазіргі атауын 1971 жылы алды. «Шиелер» (The Cherries) деген лақап атпен танымал, кейде «Боскомб» деп те аталады. 1910 жылдан бері үй матчтарын 12 357 көрерменге арналған «Дин Корт» стадионында өткізеді. Клубтың толық атауындағы AFC әріптері қысқарту болып саналмайды: олар клубтың бұрынғы Bournemouth and Boscombe Athletic атауына сілтеме ретінде және әліпби бойынша жасалған тізімдерде Арсенал мен Астон Виллаға дейін тұруы үшін атауға енгізілген.
Клубтың құрылған нақты күні белгісіз, бірақ ол 1899 жылдың күзінде бұрынғы Boscombe St. John's Institute құрамының негізінде құрылғаны туралы дәлел бар. Алғашқы кезде Boscombe Football Club деп аталды, бірінші президенті Дж. К. Натт болды. Тұңғыш 1899/1900 маусымында команда Борнмут және аймақтық кіші лигасында ойнады, сондай-ақ Хэмпшир кіші кубогына қатысты. Алғашқы екі маусымда Поксдаундағы Каслмейн авеню алаңында, үшінші маусымнан бастап Кингс Паркта ойнады, 1905/06 маусымында әуесқойлық футболдың жоғарғы деңгейіне көтерілді.
1910 жылы жергілікті кәсіпкер Дж. Э. Купер-Дин клубқа Кингс Парк іргесіндегі бос жерді ұзақ мерзімге жалға берді, сол демеушінің құрметіне жаңа стадион «Дин Корт» деп аталды. Сол жылы клуб өзінің алғашқы кәсіпқой ойыншысы Бейвен Пентонды алды. Осы кезде «Шиелер» деген лақап ат пайда болды: оның шығуын ойыншылардың шие түстес қызыл жолақты жейделерімен, немесе «Дин Корт» салынған Купер-Дин иелігінде шие ағаштары көп болғанымен байланыстырады. 1913/14 маусымында клуб Англия Кубогына алғаш рет қатысты, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған соң Хэмпшир лигасына қайта түсті. 1920 жылы Футбол лигасының үшінші дивизионы құрылған кезде «Боскомб» Оңтүстік лигаға көтерілді.
1923 жылы клуб бүкіл аймақты танытуы үшін Bournemouth & Boscombe Athletic болып өзгертілді және сол жылы кеңейтілген Оңтүстік үшінші дивизионға сайланды. Лигадағы алғашқы кездесуін 1923 жылғы 25 тамызда Свиндон Таунға қонақта 1:3 есебімен ұтылды, ал «Дин Кортта» да сол қарсыласпен өткен алғашқы үй матчында 0:0 нәтижесімен тұңғыш ұпайын жинады. Клуб ұзақ уақыт үшінші дивизионға бекініп қалды және үшінші дивизионның ең ұзақ үздіксіз мүшесі ретінде тарихта қалды. Алғашқы жүлдесін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1945/46 маусымында «Стэмфорд Бридж» стадионындағы финалда Уолсоллды жеңіп, Оңтүстік үшінші дивизион кубогын алды.
1971/72 маусымының басында клуб AFC Bournemouth атауын қабылдады. Бір жылдан кейін жаңа эмблема бекітілді: фондағы жолақтар ойын жейдесінен алынды, ал алдыңғы бөлігінде 1950–1960 жылдардағы табымды шабуылшы Дикки Доусеттің құрметіне допты маңдаймен соғып жатқан футболшының бейнесі бейнеленді. 1971 жылы енгізілген қызыл-қара форма «Миланның» киімі үлгісімен жасалды. Бұл — көп гол салған Тед Макдугаллдың дәуірі болды: ол 1971 жылғы қарашада Англия Кубогындағы Маргейтті 11:0 жеңген матчта тоғыз гол соқты. Клуб 1970 жылы төменгі дивизионға түсіп, 1970/71 маусымында бірден кері көтерілді, 1975 жылы қайтадан төртінші дивизионға түсіп, 1981/82 маусымында тағы жоғарылады.
1984 жылғы қаңтарда Гарри Реднапп басқарған команда Англия Кубогында иегер Манчестер Юнайтедті жеңіп, кең танылды. Сол жылдың 24 мамырында «Бутферри Парк» стадионындағы финалда Халл Ситиді 2:1 жеңіп, тұңғыш өткізілген Ассоциацияланған мүшелер кубогын иеленді. 1987 жылы Реднапп үшінші дивизион чемпионы ретінде клубты тарихында алғаш рет ағылшын футболының екінші деңгейіне шығарды. 1988/89 маусымында команда жоғарғы дивизионға жолдама үшін елеулі күрес жүргізіп, 12-орында тұрақтады — бұл нәтиже 2013/14 маусымына дейін клубтың Футбол лигасындағы үздік көрсеткіші болып қалды.
1989/90 маусымының соңғы күні, 1990 жылғы 5 мамырда «Дин Кортта» Лидс Юнайтед жеңіске жетіп, екінші дивизион чемпионы атанып, жоғарғы дивизионға көтерілді, ал «Борнмут» төменгі дивизионға түсті. Қонақтардың жанкүйерлері қалада тәртіпсіздік ұйымдастырып, 1 миллион фунттан асатын шығын келтірді, қарсы тарап жанкүйерлері мен полиция қызметкерлері жарақат алды. Мәселе қаланың парламент депутаты арқылы Парламентте көтерілді, ал жергілікті полиция 2003 жылғы 21 сәуірде Шрусбери Таунмен өткен ойынға дейін клубқа мереке күндері үй матчтарын өткізуге тыйым салды.
Реднапп қаржылық қиындықтардан кейін 1991/92 маусымының соңында кетті, оның орнына келген Тони Пулис те сол себепті клубты тастап кетті. 1994/95 маусымында Мел Мачин басқарған команда соңғы турларда ғана екі ұпай артықшылықпен дивизионда қалды. Мачин алты жыл жұмыс істеп, негізінен орта тұста аяқтаған маусымдар өткізді; ең жақсы нәтижесі 1998/99 маусымдағы жетінші орын болды. 2000/01 маусымының басында бас бапкер болған Шон О'Дрисколл тұсында клуб 2002 жылы төменгі дивизионға түсті (стадион қайта жаңғыртылып жатқанда команда үй матчтарын Дорчестер Таунның алаңында өткізді), бірақ 2002/03 маусымында плей-офф арқылы бірден кері көтерілді: «Миллениум» стадионындағы финалда Линкольн Ситиді 5:2 жеңіп, бұл аренада бес гол соққан алғашқы клуб болды. 2003/04 маусымында Джеймс Хейтер Рексемге қарсы 6:0 жеңісте екі минут 21 секундта үш гол салып, ағылшын Футбол лигасы тарихындағы ең жылдам хет-трикті жазды.
2008 жылғы ақпанда клуб сыртқы басқаруға көшіп, он ұпайдан айырылды және маусым соңында Екінші лигаға түсті; қарызы шамамен 4 миллион фунт болып, банкроттық қаупі туды. 2008/09 маусымына лиганың төлем қабілеттілігі жөніндегі ережелерін бұзғаны үшін 17 ұпай айыппұлмен кірді. Маусым басында бапкерлер ауысқаннан кейін клубты бұрынғы ойыншысы Эдди Хау басқарды — 31 жасында ол Футбол лигасының ең жас бапкері атанды. Соңғы үй матчында Стив Флетчердің голымен Гримсби Таунды 2:1 жеңіп, команда лигада қалу құқығын сақтады. 2009 жылғы маусымда клубты Джефф Мостин, Стив Слай, Нилл Блейк, Эдди Митчелл және Адам Мюррей қатысқан консорциум иеленді.
Хау тұсында клуб алты жылда үш рет дивизион ауыстырды: 2009/10 маусымында Екінші лигада, 2012/13-те Бірінші лигада екінші орын алып, 2014/15 маусымында Чемпионшип чемпионы болып, тарихында алғаш рет ағылшын футболының жоғарғы дивизионына шықты. 2014 жылғы 25 қазанда команда қонақта Бирмингем Ситиді 8:0 жеңді — лигадағы ең үлкен жеңісі. Сол маусымда Вест Бромвич Альбионды 2:1 ұтып, Лига кубогының ширек финалына алғаш рет шықты. 2016 жылы клуб 2014/15 маусымында Футбол лигасының қаржылық әділ ойын ережелерін бұзғаны үшін айыпты деп танылды: ол маусымдағы шығын 38,3 миллион фунт болды, бастапқы 7,6 миллион фунт айыппұл кейін 4,75 миллион фунтқа дейін төмендетілді.
Премьер-лигадағы бірінші кезеңде клуб бес маусым өткізді: 2015/16-да 16-орын, 2016/17-де тоғызыншы, 2017/18-де 12-орын (сол маусымның екінші жартысында ұтылып тұрған матчтарда 19 ұпай жинап, Премьер-лига рекордын жазды), 2018/19-да 14-орын. 2020 жылы команда төменгі дивизионға түсті, ал 1 тамызда Эдди Хау өзара келісіммен клубты тастап, екінші рет сегіз жылға созылған жұмысын тәмамдады. Чемпионшипте Джейсон Тиндалл, содан кейін Джонатан Вудгейт тұсында команда 2020/21 маусымында алтыншы орын алып, плей-офф жартыфиналында Брентфордтан екі матч қосындысымен 2:3 ұтылды. 2021 жылғы 28 маусымда бас бапкер болған Скотт Паркер маусымды 15 матчтық жеңілмеу сериясымен бастап, 88 ұпай жинап, соңғы турдың алдында Ноттингем Форестті 1:0 жеңіп, Премьер-лигаға жолдама алды.
Жоғарғы дивизионға қайтқан клуб «Энфилдте» Ливерпульден 0:9 ұтылды, бұл Премьер-лига рекордымен теңесті, ал Паркер 2022 жылғы 30 тамызда лигадағы төрт матчтан кейін жұмыстан шеттетілді. Оның орнын алғашында уақытша, кейін тұрақты негізде Гари О'Нил алды. 2022 жылғы 13 желтоқсанда клубты бұрынғы иесі Максим Деминнен американдық кәсіпкер Билл Фоли басқаратын Black Knight Football Club сатып алды, миноритарлық топты Голливуд актері Майкл Б. Джордан бастады. 2023 жылдан командаға Андони Ираола басшылық етіп, 2023/24 маусымында 48 ұпаймен (12-орын), 2024/25 маусымында 56 ұпаймен (тоғызыншы орын) клубтың Премьер-лигадағы ұпай рекордтарын жаңартты; сол маусымда 15 жеңіс, 58 соғылған және 46 жіберілген гол көрсеткіштері де рекорд болды. 2025/26 маусымында клуб 57 ұпай жинап, алтыншы орынға шығып, тарихындағы үздік нәтижесіне жетті және алғаш рет еуропалық турнирге — 2026/27 маусымының УЕФА Еуропа лигасына жолдама алды. Сол маусымда команда 38 матчтық Премьер-лига форматындағы ең көп ойын тең есеппен аяқтау рекордын (18) жазып, лигада 18 матчтық жеңілмеу сериясын құрды.
Клубтың түстері тарих бойы аз-кем өзгерген: алғашында қызыл-ақ жолақты, кейін біртұтас қызыл, ақ жеңді қызыл жейделермен ойнады, 1990 жылдан бері негізінен қызыл-қара жолақты форма пайдаланылады. 2004/05 және 2005/06 маусымдарында басым бөлігі қызыл жейде таңдалғанымен, жанкүйерлердің талабымен 2006/07 маусымында жолақты формаға қайтты. 2019 жылғы жанкүйерлер сауалнамасы бойынша клубтың басты қарсыласы — жақын көршісі Саутгемптон, одан кейін Портсмут, Брайтон энд Хоув Альбион, Рединг және Лидс Юнайтед аталды; ең қатты қарсыластық 1990 жылғы 5 мамырдағы оқиғаларға байланысты Лидс Юнайтедпен қалыптасқан.
Клуб рекордшысы — Стив Флетчер: 1992–2013 жылдары негізгі құрам сапында 726 матч (оның 628-і лигада) өткізген. Ең көп гол соққан ойыншы — 1924–1933 жылдары 337 матчта 229 гол салған Рон Эйр. Бір маусымдағы гол рекорды Тед Макдугаллға тиесілі: 1970/71 маусымында төртінші дивизионда 42 гол. Ойыншы сатудан түскен ең үлкен қаражат — 2024 жылғы тамызда Доминик Соланке үшін Тоттенхэм Хотспурдан алынған 65 миллион фунт, ал клубтың ең қымбат сатып алуы — сол айда Портудан келген Эванилсон (40,2 миллион фунт). Англия Кубогындағы үздік нәтижесі — 1956/57, 2020/21 және 2024/25 маусымдарындағы ширек финал, Лига кубогында да ширек финал (2014/15, 2017/18, 2018/19).
Дереккөз: Уикипедия (CC BY-SA) · penalty.kz редакциясы қазақ тіліне бейімдеді