Бранн тарихы

1908 жылғы 26 қыркүйекте Кристен К. Гран Бергеннің бір кафесінде тағы тоғыз жас жігітті жинады. Қаладағы спорт клубтарының жағдайына көңілі толмаған олар жаңа футбол және шаңғы клубын құруға шешім қабылдады, ал атауын Биргер Йестланд ұсынды. Бранн алғашқы кездесуін 1909 жылғы 1 қаңтарда сол кездегі ең ірі жергілікті команда Бергенс Фотболлклуббқа қарсы өткізіп, 1:1 тең түсті. Сол жылдың тамызында клуб тарихындағы бірінші жеңісін тіркеді — қонақта Ставангер ИФ-ті 3:2 ұтты.

1919 жылғы 25 мамырда жанкүйерлер мен инвесторлардың қаржысына, 1917 жылы клуб сатып алған жер телімінде Бранн Стадион ашылды. Ашылу матчында команда Норвегия ұлттық құрамасынан 2:6 жеңілді, сол жылы аренада Норвегияның жеңіл атлетикадан чемпионаты да өтті. 1923 жылы Бранн үшінші рет кубок финалына шығып, Лынды 2:1 жеңіп, тарихындағы алғашқы ұлттық трофейді қолға алды. Екі жылдан кейін, 1925 жылғы финалда Сарпсборгты 3:0 ұтып, екінші кубогын иеленді.

1930 жылдары клуб тоқырауға ұшырады. 1937 жылы Бранн Норвегияның тұңғыш ұлттық футбол лигасында ойнады, бірақ жергілікті дивизионнан аса алмады. Норвегия неміс басқыншылығында болған кезде елдегі спорт федерациясын оккупациялық үкімет бақылауға алғандықтан, ресми спорт шаралары бойкотталды, сондықтан Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында клубтың жұмысы бейресми жиындарға дейін қысқарды.

Соғыстан кейін Бранн жоғарғы дивизионда ойнауын жалғастырды, бірақ 1949 жылы алғаш рет төмен түсті. Команда бірден жоғары көтерілді, ал бірнеше айдан соң 25 жылдық үзілістен кейін бесінші кубок финалына шығып, Фредрикстадқа 0:3 жеңілді. 1951/52 жылғы маусымда өз дивизионында бірінші орын алып, алғаш рет чемпиондық финалға жолдама алды, бірақ тағы да Фредрикстадтан 1:3 ұтылды. Клуб 1952/53 және 1955/56 маусымдарында жоғарғы дивизионнан шығып, әрқайсысынан кейін бірден қайта көтерілді. 1959/60 маусымында 17 жасар Роалд «Книксен» Йенсен дебют жасады, бірақ команда төртінші рет төмен түсіп, әдеттегідей бірден жоғарылады.

1960 жылдары Норвегияның ең өнімді екі футболшысы — Роалд «Книксен» Йенсен мен Ролф Биргер «Песен» Педерсен — Бранн сапында ойнады. Олармен бірге клуб 1961/62 жылғы «марафон лигада» алғашқы чемпиондық титулын алды: бұл маусымда жоғарғы дивизионның 16 командасы алғаш рет бір лигада ойнап, жартысы төмен түсті. 1963 жылы бір дивизионнан тұратын жоғарғы лиганың алғашқы толық маусымында Бранн атағын қорғап, екінші чемпиондығына қол жеткізді. Сол маусымда стадионға орта есеппен 15 486 көрермен келді — бұл лига рекорды 2003 жылға дейін сақталды, содан кейін Розенборг 15 582 көрсеткішімен басып озды. 1964 жылы қатарынан үшінші чемпиондықтың негізгі үміткері саналған команда жарақаттар салдарынан алғашқы тоғыз кездесуде бір рет қана жеңіп, төмен түсу үшін күреске тап болды. Бранн жоғарғы дивизионға 1968 жылға дейін оралмады — бұл клуб аңызы Оддвар Хансен бапкер болған соңғы маусым еді.

1972 жылы 20 жылдан астам үзілістен кейін кубок финалына шығып, Розенборгты 1:0 жеңіп, үшінші кубогын алды. Осылайша клуб 1973/74 жылғы Кубок иелері кубогына жолдама алып, алғаш рет еуропалық турнирге қатысты: Гзира Юнайтедті екі кездесудің жиынтығымен 9:0 ұтып, екінші айналымда Глентораннан ұтылды. 1974 жылы клубтың жеңіл атлетика бөлімі таратылды. 1974–1976 жылдары Бранн чемпиондықтан аз айырмашылықпен қала берді, бірақ сол кезде Норвегия үшін таңғаларлық көрермен қатынын жинады. 1976 жылы финалда Согндалды жеңіп, төртінші кубогына қол жеткізді; 1978 жылы финалда Лиллестрёмге ұтылды.

1980 жылдары клуб «йо-йо» дәуірін бастан кешті. 1979 жылы төмен түскен команда 1980 жылы екінші дивизионды жеңіп алды, ал 1981 жылы тағы да төмендеді. Осылай әр маусым сайын бірінші және екінші дивизион арасында ауысу 1987 жылы төмен түсуден құтылғанға дейін жалғасты. Бұл жоғарғы дивизионнан қатарынан төмен түсу мен көтерілу бойынша әлемдік рекорд болды, оны 2006 жылы Арис Лимассол қана бұзды. Екінші дивизионда жүрген кезінде, 1982 жылы Бранн финалда Мольдені жеңіп, бесінші рет кубок иеленді. 1987 жылы шаңғы бөлімі таратылып, клуб тек футболға арналды. Сол 1987 және 1988 жылдары кубок финалдарында Брюне мен Розенборгтан жеңілді.

1950 жылдардан бері Бергеннің жоғарғы дивизиондағы жалғыз өкілі болған Бранн 1989 жылы жергілікті бәсекелес алды: сол қаладағы Фюллинген алғаш рет элитаға шықты. 1990 жылы соңғы айналымда Розенборгқа қарсы шешуші матчта чемпион атану мүмкіндігі болғанымен, команда ұтылып, төртінші орында қалды; 1976 жылдан кейінгі алғашқы медальдан да айырылды, себебі Фюллинген Мольдеге қосымша уақытта екі гол жіберіп алды. Оған дейін бірер апта бұрын Фюллинген кубоктың жартылай финалында Браннды жеңген еді, ал олардың Бергендегі футбол үстемдігін алу жөніндегі мәлімдемелері клуб үшін елеулі қолбайлауға айналды.

1991 жылы бапкер Тейтур Тордарсонның күтпеген жерден кетуінен кейін команда қиналып, тікелей төмен түсуден құтылу үшін соңғы кездесуде Стрёмсгодсетті жеңуге мәжбүр болды және 2:0 ұтты. Плей-оффта Стриндхеймді үйде жеңгеннен кейін шешуші матчта қонақта Брюнені де ұту керек болды — Стен Гленн Хобергтің голы 1:0 жеңіс әкеліп, клубты элитада қалдырды. 1993 жылы Бранн Фюллингенге қарсы алғашқы екі жеңісіне жетті: лиганың соңғы алдындағы айналымында 6:1 есебімен тас-талқан етіп, бәсекелесін төмен түсіріп, өзі элитада қалды. Маусымнан кейін Фюллингеннің негізгі ойыншысы Пер-Уве Людвигсенді сатып алды, бұл көршілердің жоғарғы дивизиондағы шеруі мен дербиге нүкте қойды.

1996 жылы Бранн, 1990 жылғы сияқты, соңғы матчтың қосымша уақытында қақпашы Биркир Кристинссонның қатесінен қоржын медальдардан айырылды. Бірақ бірнеше күннен кейін сол Кристинссонның жоғары деңгейдегі ойынының арқасында Кубок иелері кубогында голландиялық ПСВ-ны жеңіп, ширек финалға шықты — бұл норвегиялық команданың Еуропада алғашқы сегіздікке жетуінің екінші жағдайы болды. Ширек финалда Ливерпульмен үйде 1:1 тең түсіп, қонақта 0:3 ұтылып, жарыстан шықты. 1997 жылы клуб чемпионатта күміс жүлдені алды — бұл 1976 жылдан кейінгі алғашқы үздік үштікке кіруі еді, ал Розенборгтың үстемдігі кезінде бұл жетістік жоғары бағаланды.

1998 жылы, 1995 жылғы сияқты, команда маусымның жартысында кестенің түбінде қалды. Бас бапкер Шелл Теннфьордты Харалд Обрекк ауыстырды, бірнеше сапалы ойыншы сатып алынды. Бұл клубты төмен түсуден сақтады, бірақ Бранн Стадионда жаңа мінбе тұрғызуымен қосылып, елеулі қаржы қиындықтарын туғызды. 1998/99 жылғы УЕФА кубогының бірінші айналымында германиялық Вердер Бременді үйде 2:0 жеңіп, жауап кездесуінде төрт гол жіберіп алып, жарыстан шықты. 1999 жылы кубок финалында Розенборгтан ұтылып, қатарынан үшінші финалда жеңіліс тапты.

2000 жылы Харалд Обрекк кеткеннен кейін Тейтур Тордарсон бапкерлікке қайта келді және команда төрт маусымда екінші рет күміс медаль алды — маусымның соңғы кездесуінде Мольде 4:0 жеңілді. Торстейн Хелстад 2000 және 2001 жылдары лиганың үздік бомбардиры атанды. 2002 жылғы маусым 12 жылдағы ең сәтсіз маусым болды: астынан үшінші орында қалып, элитада қалу үшін Сандефьордпен плей-офф ойнады және үйдегі 2:1 жеңістің арқасында аман қалды. 2004 жылғы үшінші орын клубқа жаңадан құрылған Скандинавия Корольдік лигасына жолдама берді.

Жылдар бойы Бранн басшылықтың біліксіздігі, негізсіз оптимизм және тоқтаусыз ішкі алауыздық жөнінен жағымсыз атақ алды. Бірақ 2003 жылы клубтың бұрынғы ойыншысы Монс Ивар Мьелде бас бапкер болғаннан кейін бұл көзқарас өзгерді: басшылық сабақтастық пен байсалды ұстанымдарды таңдады, ал Бранн Норвегиядағы ең жақсы басқарылатын, ең үйлесімді клубтардың біріне саналды. 2004 жылғы 7 қарашада клуб 22 жылдағы алғашқы трофейін алды — Норвегия кубогының финалында Ослодағы Лынды 4:1 жеңді, ал Бенгт Сетернес алғашқы 35 минутта хет-трик жасап, матч үздігі атанды. 2006 жылғы маусымның көп бөлігінде команда кестені үлкен айырмашылықпен бастап, чемпиондыққа негізгі үміткер саналды, бірақ жазғы үзілістен кейінгі құлдырау мен Розенборгтың керемет формасы жоспарды бұзды.

2007 жылы Бранн ақыры чемпион атанып, 44 жылға созылған күтуге нүкте қойды. Дегенмен жеңістің өзінде клубқа тән көңіл қалдыру болды: чемпиондық үшін тең ойын жеткілікті болған соңғы алдындағы айналымда команда төмен түсу қаупінде тұрған Олесундқа ұтылып, Бергенде матчты бірге көруге жиналған ондаған мың жанкүйерді қапа қылды. Екі күннен кейін Викинг күміс медаль иесі Стабекті жеңіп, Браннға 1963 жылдан кейінгі алғашқы чемпиондықты сыйлады. Сол маусымда клуб УЕФА кубогының топтық кезеңіне шығып, бір жеңіс және бір тең ойынмен келесі айналымға өтті, жолда Брюгге, Динамо Загреб және Ренн сияқты командаларды артта қалдырды. 32 үздіктің айналымында Эвертонға жиынтық есеппен 1:8 жеңілді.

2008 жылғы маусым жанкүйерлер үшін үлкен күйреуге айналды: чемпионатта сегізінші орын, кубокта 1/8 финалда Мольдеге қонақта 0:8 жеңіліп шығып қалу. УЕФА Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінде үшінші айналымда Марсельге жиынтықта 1:3 ұтылды, содан кейін УЕФА кубогының бірінші айналымында Депортивомен 2:2 есебінен кейін пенальти сериясында жеңілді. 2008 жылғы 7 қазанда Монс Ивар Мьелде маусым соңында клубтан кететінін жариялады. Оның орнына келген Стейнар Нилсен 2009 жылы команданы бесінші орынға жеткізді.

2010 жылғы маусым сәтсіз болды: 19 мамырда клуб кубокта бұрынғы бәсекелесі, енді төртінші дивизионның әуесқой командасы Фюллингеннен 0:1 ұтылып шығып қалды. Екі күннен кейін Стейнар Нилсен қызметінен кетті, оның орнына Руне Скарсфьорд келді, ал команда маусымды 13-ші орында аяқтап, плей-оффтан әрең құтылды. 2011 жылы Бранн Розенборг мен Лиллестрёмді жеңумен маусымды сәтті бастап, үздік үштік үшін күресті және 15-ші кубок финалына шықты, бірақ финалда да, чемпионаттың соңғы матчында да Олесундқа ұтылып, төртінші орында қалды. Сол маусымда Согндалға қарсы ойында футболшы Карл-Эрик Торп алаңда жүрек қызметінің тоқтауына ұшырап, аман қалғанымен, кәсіпқой футболды тастауға мәжбүр болды. 2012 және 2013 жылдардағы орташа нәтижелерден кейін Скарсфьорд қызметінен кетті.

2013 жылғы 3 желтоқсанда клубпен швед бапкері Рикард Норлинг 2016 жылдың соңына дейін келісімшарт жасады. Мальмёмен Аллсвенскан чемпионы атанған бапкердің келуі үлкен сенім ұйытқанымен, 2014 жылғы маусым 29 жылдағы алғашқы төмен түсумен қайғылы аяқталды. Маусымның көп бөлігінде тікелей құлау аймағында жүрген команда соңғы айналымдарда Согндал мен Хаугесундты жеңіп, плей-оффқа ілінді, бірақ Мьёндаленмен үйде 1:1 тең түсіп, қонақта 0:3 ұтылып, клуб тарихындағы ең ұзақ элита сериясын үзді. Норлинг жанкүйерлер тарапынан қолдау сақтағанымен (кінәнің көбі басшылық пен басқармаға жүктелді, олар төмен түсу расталған соң қызметінен кетті), 2015 жылы команда қиналуын жалғастырды және Левангерден 4:1 жеңілгеннен кейін 27 мамырда Норлинг жұмыстан босатылды.

2015 жылғы 29 мамырда уақытша бапкер болып Ларс Арне Нилсен тағайындалды; оның басшылығымен команда маусымды екінші орында аяқтап, екі айналым қалғанда жоғарылауға қол жеткізді, ал 2 қарашада бапкерге үш жылдық келісімшарт берілді. 2016 жылы элитаға оралысымен клуб күтпеген күміс медаль алды — бүкіл маусымда үйде бір-ақ рет ұтылды. 2017 жылы медаль үшін соңына дейін күресіп, бір кезде кестені бастап, бесінші орында тұрақтады. 2018 жылы маусымның үлкен бөлігінде көшбасшы болып, кейде екінші орыннан 7 ұпай алда кетті, бірақ негізгі ойыншы Сиверт Хелтне Нилсен (бапкердің ұлы) данияның Хорсенс клубына салыстырмалы шағын сомаға даулы жағдайда сатылғаннан кейін команда ойыны құлдырап, қатарынан 25 айналым алғашқы екіліктің ішінде болса да, үшінші орында қалды. 2019 жылы тоғызыншы орын алды.

2020 жылғы маусым COVID-19 пандемиясына байланысты кешіктіріліп, маусым айында басталды және дерлік бос стадиондарда, 200–600 көрермен алдында өтті. Нилсен кезінде көрермен саны тұрақты азайды, оның сақ және көңілсіз саналған ойын мәнеріне жанкүйерлердің көңілі толмады. 12-ші айналымда Волеренгаға ұтылып, команда бес матчта жеңіссіз сегізінші орында тұрғанда Нилсен клубтан кетті, орнына Розенборгпен үлкен жетістікке жеткен Коре Ингебригтсен келді. Алайда ол алғашқы 11 кездесуде бір рет жеңіп, команда төмен түсу қаупіне тап болды; маусым соңындағы жақсаруы 10-шы орынды қамтамасыз етті.

2021 жылғы маусымды жергілікті БАҚ клуб тарихындағы ең ауыр маусым деп атады: даулы кезектен тыс жалпы жиналыс, бүкіл маусымға созылған төмен түсу қаупі, спорттық директор мен бапкердің кетуі және бүкіл құрамды қамтыған кештен кейінгі жанжал. Спорттық директор Руне Солтведт ішкі қақтығыстардан кейін ақпанда кетіп, клуб қысқы трансфер кезеңін сол қызметсіз өткізді. Маусымның басы қырсық болды: алғашқы алты кездесуде ұпай жинай алмады, 14-ші айналымда тек 7 ұпаймен құлау аймағында қалды, Ингебригтсен жұмыстан босатылып, оның көмекшісі Эйрик Хорнеланд уақытша, кейін тұрақты бас бапкер болды. Жазда жаңа спорттық директор Джимми Нагель Якобсен бірнеше футболшыны, соның ішінде Сиверт Хелтне Нилсен, Борд Финне және Фредрик Паллесен Кнудсенді қайтарды. Соңғы айналымда Бранн Сарпсборгты 2:1 жеңді (Ауне Хеггебё мен Давид Мёллер Вольфе гол салды), ал Одд Стабекті 3:1 ұтып, клуб плей-оффқа ілікті. Ковид шектеулеріне байланысты екі матч орнына Ослодағы Интилити Ареналарда бір бейтарап кездесу өтті: Гримстадтан келген, элитада тәжірибесі жоқ Ерв клубымен ойын 4:4 аяқталып, пенальти сериясында Бранн ұтылып, тағы да төмен түсті.

2022 жылы екінші дивизиондағы маусым әлдеқайда сәтті болды: клуб бір ғана кездесуде ұтылып, Норвегия футболының екінші дивизион тарихындағы ең табысты маусымымен жоғарылады және ұпай, гол саны, орташа көрермен қатыны бойынша рекордтарды жаңартты. Сол жылы клуб әйелдер футболына да қадам басып, Сандвикеннің әйелдер командасын қабылдады, ол SK Brann Kvinner атауын алып, кейін клубқа толық қосылды.

2023 жылы Бранн элитаға оралысымен қайтадан күміс медаль алды: маусымның бір бөлігінде Будё/Глимтпен көшбасшылық үшін бәсекелесіп, шілдедегі құлдыраудан кейін Викинг пен Тромсёмен күресіп, күміске қол жеткізді. Сондай-ақ клуб кейінге қалдырылған 2022 жылғы кубок финалына шығып, Лиллестрёмді 2:0 жеңіп, ерлер футболында 2007 жылдан кейінгі алғашқы ірі трофейін иеленді. 2025 жылғы 27 тамызда Бранн АЕК Ларнакадан жиынтық есеппен 6:1 басым түсіп, тарихында алғаш рет Еуропа лигасының негізгі кезеңіне жолдама алды.

Клубтың жетістіктері: Норвегия чемпионы — 3 мәрте (1961/62, 1963, 2007), күміс жүлдегер — 8 мәрте, қоржын медаль — 4 мәрте; екінші дивизион жеңімпазы — 2022 жыл; Kretsserien аймақтық турнирінің 22 мәрте жеңімпазы. Норвегия кубогын 7 рет иеленді (1923, 1925, 1972, 1976, 1982, 2004, 2022) және 10 рет финалда ұтылды. Еуропалық турнирлердегі үздік нәтижелері — 1996/97 жылғы Кубок иелері кубогының ширек финалы және 2007/08 жылғы УЕФА кубогының 32 үздік айналымы. Клубтың еуропалық турнирлердегі алғашқы кездесуі 1973/74 жылғы Кубок иелері кубогында Гзира Юнайтедке қарсы 2:0 жеңіспен өтті. 2007 жылғы чемпиондық маусымда Бранн Стадионға орта есеппен 17 310 көрермен келіп, клуб рекордын жаңартты. 2000 жылдан бері клубтың ресми жанкүйерлер бірлестігі Батальонен маусым соңында жылдың үздік ойыншысын анықтайды. 2021 жылдан бас бапкер қызметін Эйрик Хорнеланд атқарады.