Кальяри тарихы

Клуб тарихындағы жалғыз чемпиондық — 1969/70 жылғы скудетто. Оны Италия құрамасының барлық уақыттағы ең көп гол салған ойыншысы Джиджи Рива бастаған құрам жеңіп алды. Бұл Римнен оңтүстікте орналасқан клубтың Италия чемпионатындағы алғашқы жеңісі болды. Еуропалық турнирлердегі ең жақсы нәтиже — 1993/94 жылғы УЕФА Кубогының жартылай финалы.

Кальяри 1951/52 жылғы маусымда Серия С тарихындағы алғашқы жеке чемпион атанды — бұған дейін чемпиондық бірнеше команда арасында бөлінетін. Одан кейін 1950 жылдарды Серия В-да өткізді, 1954 жылы жоғарылау үшін өткен плей-оффта ұтылды. 1960 жылдардың басында Серия С-ға түсіп кетті, бірақ қайта көтерілу қарқынды болып, 1964 жылы Серия А-ға шықты.

Серия А-дағы дебют маусымындағы құрамда қорғаушы Марио Мартирадонна, ортаңғы шебершілер Пьерлуиджи Чера, Нене мен Ричотти Греатти және шабуылшы Джиджи Рива ойнады. Маусымның бірінші жартысы сәтсіз болып, айналымның ортасында Кальяри 9 ұпаймен соңғы орында тұрды, бірақ екінші жартысында Ювентус пен Миланды жеңіп, 34 ұпаймен жетінші орынды иеленді. Екі маусымнан кейін Рива Серия А-ның үздік бомбардирі атанды, ал клуб лиганың ең сенімді қорғанысын көрсетті.

1967 жылдың жазында Кальяри Солтүстік Америкадағы United Soccer Association турнірінде өнер көрсетті: онда еуропалық және оңтүстікамерикалық клубтар жергілікті атаулармен ойнады, ал Кальяри Чикаго Мастангс есімімен шықты. Команда Батыс дивизионында 13 ұпаймен екінші орынды бөлісті, дивизион мен турнир жеңімпазы Лос-Анджелес Уолвстен екі ұпай қалып қалды. Турнирдің үздік бомбардирі болып 12 матчтың 9-ында ойнап, 10 гол соққан Роберто Бонинсенья танылды.

1968/69 жылғы маусымда Кальяри Фиорентина мен Миланмен бірге чемпиондық үшін күреске қосылды; ол жылы титулды Фиорентина алды. Келесі маусымда Анджело Доменгини құрамға қосылған Кальяри 1970 жылы чемпион атанды: бүкіл маусымда тек екі рет жеңіліп, 11 гол жіберді — бұл ірі еуропалық лигалардағы ең үздік көрсеткіш еді, Рива тағы да үздік бомбардир болды. Альбертози, Никколаи, Бонинсенья, Гори, Чера, Доменгини және Рива 1970 жылғы әлем чемпионатының финалында Италия құрамасының сапында ойнады.

1970 жылдар біртіндеп құлдырау кезеңі болды, дегенмен чемпиондықтан екі жыл өткенде клуб титул үшін тағы да таласты. 1976 жылы Кальяри Серия А-дан түсті, сол маусымда Риваның ойыншылық мансабы да іс жүзінде тәмамдалды. Түскеннен кейінгі жылы жоғарылау плей-оффында ұтылып, элитаға 1979 жылы қайтты. Франко Сельваджи, 1970 жылғы чемпион құрамнан қалған Марио Бругнера және Альберто Маркетти ойнаған кезеңде клуб жоғары дивизионда төрт жыл болып, 1983 жылы қайта түсті. 1980 жылдар одан да ауыр болды: 1987 жылы Кальяри Серия С1-ге дейін құлдырады.

Серия С1-де екі маусым өткізген клуб бірінші жылы Серия С2-ге түсуден әрең құтылды. 1988 жылы бас бапкер болып тағайындалған Клаудио Раньери командасын екі жыл қатарынан жоғарылатты: 1989 жылы Серия В-ға, 1990 жылы Серия А-ға шығарды. Элитадағы алғашқы екі маусымда клуб түсіп қалу қаупімен күресіп, маусымның екінші жартысындағы жақсы сериялардың арқасында сақталып қалды. 1992/93 жылғы маусымда Карло Маццоненің қолжетімділігімен еуропакубоктық жолдамаға қол жеткізді, ал келесі маусымда УЕФА Кубогының жартылай финалына дейін жетті: ширек финалда Ювентусты ұтып, жартылай финалда өз үйінде 3:2 жеңгеніне қарамастан, жалпы есепте 5:3-пен жерлесі Интернационалеге жеңілді.

Келесі жылдары клуб турнир кестесінің ортасына оралды, 1996/97 маусымда Пьяченцаға плей-оффта ұтылып, төменгі дивизионға түсті. Бір жылдан кейін қайта көтерілді, бірақ Серия А-да тек екі маусым тұрақтады. Одан кейінгі төрт жылды Серия В-да өткізіп, 2003/04 маусымда Сардинияда туған тәжірибелі шабуылшы Джанфранко Дзоламен бірге жоғарылауға қол жеткізді. Дзола болмаған алғашқы маусымда, 2005/06 жылы, клуб бапкерін үш рет ауыстырды, қарашада тағайындалған Недо Сонетти командасын түсіп қалудан сақтап қалды — бұған гондураслық шабуылшы Давид Суасоның голдары ерекше үлес қосты.

2008/09 маусымдағы тоғызыншы орыннан басқа кезде Кальяри әртүрлі бапкерлер басшылығымен Серия А кестесінің төменгі жартысында тұрақтап, 2014/15 маусымнан кейін түсіп қалды. 2014 жылы Массимо Челлиноның 22 жылға созылған президенттігінен кейін клуб химия саласындағы Fluorsid халықаралық компаниясының иесі және президенті Томмазо Джулинидің қолына өтті. Бір маусымнан соң клуб 2016 жылы Серия В чемпионы болып, жоғары дивизионға қайтты, бірақ үнемі кестенің екінші жартысында аяқтады. 2021/22 маусымнан кейін Кальяри тағы түсті, 2022/23 маусымның ортасында, команда он төртінші орында тұрғанда, Клаудио Раньери қайта шақырылды және оның басшылығымен клуб 2022/23 Серия В плей-оффында жеңіске жетті.

Жалғыз чемпиондықты жеңіп алғаннан кейін, 1970 жылы, Кальяри Амсикора стадионынан Сант-Элия стадионына көшті. Арена Италия қабылдаған 1990 жылғы әлем чемпионатына қарай жаңғыртылды және Англия құрамасының топтық кезеңдегі барлық матчтарын қабылдады — бұл ағылшын хулигандарын аралда ұстау мақсатымен жасалды. Қала мэриясына тиесілі стадионды жөндеу мәселесіндегі келіспеушіліктерге байланысты клуб 2011/12 маусымның соңғы үй матчтарын Италияның материктік бөлігіндегі Триестедегі Нерео Рокко стадионында өткізді. Келесі маусымның басым бөлігінде көршілес Куарту-Сант-Элена коммунасындағы Из Аренас стадионында ойнады: лига оны қауіпті деп тауып, матчтарды жанкүйерлерсіз өткізуге мәжбүрледі, ал 2013 жылдың сәуірінде команда бұл аренадан кетті. Сант-Элия 2017 жылы жаңа стадион салу үшін қиратылды, клуб оның жанындағы уақытша Униполь Домуска көшті.

Клубтың қызыл-көк ресми түстері Кальяри қаласының нышанындағы түстерді қайталайды. Нышандағы қызыл бөлік бір кездері Италияның, ал Кальяри үшін маңыздырағы — Сардиния Корольдігінің билеуші әулеті болған Савой әулетінің гербіне сілтеме жасайды; көк бөлік аспан мен теңізді, сондай-ақ қаланың қамалмен қоршалған және Кастелло аталатын ескі орталығын білдіретін бекіністі бейнелейді. Жейдеде осы түстер тең екіге бөлініп қолданылатындықтан, клуб россоблу деп аталады. Тарих бойында эмблеманың бірнеше нұсқасы болды, бірақ барлығында Сардиния туы бейнеленген. 2015 жылдың маусымынан бері қолданылатын нышан — қызыл-көк «ескі француз» пішінді қалқан, ту үстінде ақ түспен клубтың атауы жазылған; мавр бастары 1992 жылы жаңартылған Сардиния туына сәйкес келуі үшін бірінші рет оңға қаратылған. Кальяри Сардинияның негізгі клубы болғандықтан, Изолани (Аралдықтар) деген атпен танылады, сондай-ақ Кастедду және И Сарди деп аталады.

Клубта екі нөмір мәңгілікке алынып қойылды: 1963–1978 жылдары ойнаған шабуылшы Джиджи Риваның 11-нөмірі және 2008–2014 жылдары қорғаушы болған Давиде Асторидің 13-нөмірі — соңғысы қайтыс болғаннан кейін берілген құрмет.

Кальяридің уругвайлық футболшылармен байланысы ұзақ: 2014 жылға қарай мұнда 16 уругвайлық өнер көрсеткен. Олардың ішінде клуб құрамында ең көп — 314 матч ойнағаны Диего Лопес, сондай-ақ Энцо Франческоли, Хосе Эррера, Фабиан О'Нейл, Дарио Сильва, Наитан Нандес және Диего Годин осында ойнады. Бұған қоса, 1994–1995 жылдары команданы уругвайлық бапкер Оскар Табарес басқарды.

Жанкүйерлер арасында ультралар қозғалысы, Италияның қалған бөлігіндегідей, 1970 жылдары қалыптасты. Алғашқы топ 1977 жылы Brigate Rossoblù деген атпен құрылды, оған Fossa Ultrà қосылды; соңғысы 1980 жылдардың басында команданы материкке де ере жүріп, басқа клубтардың жанкүйерлерімен байланыс жасады. Скудеттодан кейінгі құлдырау кезеңінде қозғалыс әлсіреді, кейін Commando Ultrà Young Supporters пайда болып, Ultrà Cagliari-мен бірікті. 1987 жылдың ақпанында осы топтардың бір бөлігі Sconvolts тобын құрды, оған бұрыннан бар Eagles қосылды, ал 1989 жылы Furiosi дүниеге келді. Бұл екі топ 1990 жылдар мен 2000 жылдардың басында ең қызу қолдаудың негізі болды, бірақ өзара тіл таппады: ішкі қақтығыс 2004 жылы Furiosi-дің таратылуына алып келді және Sconvolts стадиондардың Солтүстік трибунасында қалған жалғыз ультра топ болып қалды.

Sconvolts тобы Олбия, Аталанта, Парма және Лечче жанкүйерлерімен достық қатынаста; өткенде Фоджа, Сампдория және Интермен де достық болған. Басты қарсыластар — Сардиния дербиінің қарсы жағы Торрес пен Наполи. Өзге бақталастар қатарында Палермо, Бари, Хеллас Верона, Милан, Ювентус, Интер, Катания, Дженоа, Брешиа, Венеция, Лацио, Фиорентина, Салернитана, Анкона және Польшаның Погонь Щецин клубтары аталады.

2014 жылдан бері клубтың президенті — Fluorsid Group иесі Томмазо Джулини, ал бас бапкер қызметін Фабио Пизакане атқарады.