Дерри Сити тарихы

Клуб 1928 жылы құрылды. Негізін салушылар қаланың даулы ресми атауын — Лондондерри — қолданбауды ұйғарды, сол сияқты қаладағы бұған дейінгі басты клуб Дерри Селтиктің атауын жалғастырудан да бас тартты: мақсат қаладағы барлық бірегейлік пен футбол жанкүйерлеріне бірдей ашық болу еді. 1929 жылы Дерри Сити кәсіби клуб ретінде Ирланд лигасына (Солтүстік Ирландия чемпионатына) қабылданды және Лондондерри корпорациясынан муниципалдық Брандивелл стадионын пайдалануға рұқсат алды. Алғашқы ірі жетістігі 1935 жылы Сити Кубогын жеңіп алуы болды, 1937 жылы бұл табысын қайталады. 1949 жылы Гленторанды жеңіп, тұңғыш рет Солтүстік Ирландия Кубогын (Irish Cup) иеленді, 1954 жылы тағы да Гленторанды еңсеріп, кубокты екінші рет алды. 1961 жылы жалақының жоғарғы шегі алынып тасталғаннан кейін клуб жартылай кәсіби мәртебеге көшуге мәжбүр болса да, 1964 жылы кубокты үшінші рет жеңіп, сол жылы Голд Кубогын да қосып алды.

Бұл жеңіс клубқа еуропалық турнирге жол ашты: 1964–1965 жылдардағы УЕФА Кубок иелері кубогында Дерри Сити Бухаресттің Стяуасынан екі матчтың жиынтығымен 0:5 есебімен ұтылды. 1964–1965 жылдары клуб Ирланд лигасының чемпионы атанды, ал 1965–1966 жылдардағы Еуропа кубогында Осло Линін жиынтық есеппен 8:6 жеңіп, екі матчтан тұратын еуропалық жұпты өткен Ирланд лигасының алғашқы командасы болды. Алайда келесі айналымға клуб қатыспады: Ирландия футбол ассоциациясы (IFA) стадионды талапқа сай емес деп жариялады — бұған дейінгі айналымда осында матч өткеніне қарамастан. Клуб бұл шешімнен діни-қауымдық астар көрді, өйткені Дерри негізінен националистік қала болғандықтан, командаға көбіне католиктер жанашыр болды, ал Белфастта орналасқан IFA-да протестанттар үстем еді. Осыдан кейін клуб пен ассоциация арасындағы қатынас тез суыды.

Клуб тарихының алғашқы 40 жылында матчтарда қауымдық негіздегі ірі қақтығыстар болмаған, бірақ 1969 жылы азаматтық құқықтар қозғалысы қауымдық зорлық-зомбылыққа ұласып, одан кейін «Troubles» атанған отыз жылдық қарсыласу басталды. Қоғамдық-саяси тұрақсыздыққа қарамастан, Дерри 1971 жылы Солтүстік Ирландия Кубогының финалына шықты, онда Дистиллериге 0:3 есебімен жеңілді. Брандивелл маңындағы аудан ең ауыр зорлық көрген жерлердің біріне айналғандықтан, юнионистік клубтар мұнда ойнауға құлықсыз болды, ал полиция (RUC) аймақты матч өткізуге қауіпті деп таныды. Басқа қолайлы алаң болмағандықтан, 1971 жылдың қыркүйегінен 1972 жылдың қазанына дейін клуб «үй» матчтарын 48 шақырым жердегі Коулрейн қаласының Шоуграундс стадионында өткізді. Жанкүйер саны күрт азайып, қаржы жағдайы ауырлаған соң клуб Брандивеллге қайтуға рұқсат сұрады; қауіпсіздік күштері тыйымды алып тастағанымен, Ирланд лигасының өзге клубтары бұл ұсынысты бір дауыс айырмасымен қабылдамады. Алаңсыз жалғастыру мүмкін емес деп танылып, 1972 жылғы 13 қазанда Дерри Сити лигадан шықты; көпшілік бұны клубты зорлықпен шығарып жібергендік деп есептеді.

Одан кейінгі 13 жыл бойы клуб жергілікті сенбілік лигада ойнап, әуесқой деңгейде өмір сүрді және Ирланд лигасына қайта қабылдануды сұрап бірнеше рет өтініш берді, бірақ үй алаңы ретінде әрдайым Брандивеллді көрсеткен өтініштердің бәрі қабылданбады. 1985 жылы клуб Брандивеллді үй алаңы етіп, қайта құрылған Ирландия лигасына (Ирландия Республикасының чемпионатына) өтініш білдірді. Бұл қадам IFA мен ФИФА-ның арнайы рұқсатын талап етті, ақыр аяғында Дерри Сити жартылай кәсіби мәртебемен лиганың жаңа Бірінші дивизионына қабылданды. Стадион бір кездері «Еркін Дерри» атанған аймақта тұрғандықтан, клуб УЕФА-дан өз матчтарында тәртіпті өзі қадағалауға арнайы рұқсат алды.

Жаңа жүйедегі алғашқы матчта, 1985 жылғы 8 қыркүйекте, Дерри Сити Брандивеллде Дублиннің Хоум Фармын Ирландия лигасының кубогында 3:1 жеңді. Қалаға жоғары деңгейдегі футболдың қайтуы көп жанкүйер жинады. Сол маусымда кәсіби мәртебеге көшкен клуб Лонгфорд Таунды жиынтық есеппен 6:1 еңсеріп, Бірінші дивизион Қалқанын алды. 1987 жылы Бірінші дивизион чемпионы болып, Премьер-дивизионға көтерілді және онда келесі 22 жыл ойнады. 1988 жылы FAI Кубогының финалында Дандолктан ұтылды, ал 1988–1989 жылдары қаржылық қиындықтан жартылай кәсіби мәртебеге қайта көшуге мәжбүр болса да, Джим Маклафлин басқарған құрам «үштікті» — чемпионат, Лига кубогы және FAI Кубогын жеңіп алды. 1989–1990 жылдардағы Еуропа кубогының бірінші айналымында бұрынғы турнир жеңімпазы Бенфикамен ойнады.

1989 жылдан кейін клуб Ирландия лигасының Премьер-дивизионында бір рет — 1996–1997 жылдары чемпион болды, үш жолы күміс жүлдеге тұрақтады. FAI Кубогын 1995, 2002, 2006, 2012 және 2022 жылдары жеңіп, жалпы алты рет иеленді, 1994, 1997, 2008 және 2014 жылдары финалда ұтылды, сондай-ақ Лига кубогын барлығы он бір рет алды. Қаржылық мәселелер клубты ұзақ қинады: 2000 жылы төленбеген салық қарызынан банкроттық шегінде тұрды. Жергілікті танымал адамдар мен қала тұрғындары ауқымды қаражат жинау науқанын ұйымдастырды, ал клуб қосымша ақша табу үшін Селтик, Манчестер Юнайтед, Барселона және Реал Мадрид сияқты командалармен жолдастық матчтар өткізді. 2003 жылы тоғызыншы орын алып, Премьер-дивизиондағы орнынан айырыла жаздады: жергілікті бәсекелес Финн Харпспен өткен екі матчтық өтпелі жұпта Брандивеллде қосымша уақыттан кейін жиынтық есеппен 2:1 жеңіп, жоғарғы дивизионда қалды.

Қаржы жағдайы тұрақтанған соң клуб 2004 жылы Ирландияда УЕФА-ның жоғарғы дәрежелі лицензиясын алған алғашқы команда атанды, кәсіби футболға қайта көшті және 2005 жылы екінші орынға шықты. 2006–2007 жылдардағы УЕФА Кубогының іріктеу айналымдарында ИФК Гётеборг пен Гретнаны еңсеріп, бірінші айналымда Пари Сен-Жерменмен ойнады: үйде 0:0, қонақта 0:2. 2006 жылы тағы екінші орын алып, FAI Кубогы мен Лига кубогын қосарлай жеңді. 2007 жылы чемпионатта маусым алдындағы үміт күткен фаворит саналса да жетінші орынға тұрақтады, бірақ Брандивеллде Богемианстан 1:0 басым түсіп, сегізінші Лига кубогын алды.

2009 жылдың қарашасында үлкен қарызға батқан және ойыншылармен ресми емес қосымша келісімшарттар жасағаны белгілі болған клубты Ирландия футбол ассоциациясы қатысу келісімін бұзғаны үшін Ирландия лигасынан шығарып, клуб таратылды. Бірнеше аптадан кейін «Дерри Сити» атауымен жаңа клуб лигаға қабылданды, бірақ жаза ретінде Бірінші дивизионға түсірілді. Жаңа басқарма мен жаңа төраға Филип О'Догерти тұсында клуб 2010 жылғы 15 ақпанда Бірінші дивизион лицензиясын алды, ал сол жылдың қазан айында маусымның соңғы кезекшілігінде Монахан Юнайтедті қонақта 1:0 жеңіп, чемпион атанды және Премьер-дивизионға қайтты. Ол маусымда клубтың үздік бомбардирі болған Марк Фаррен 20 гол соғып, Монахан Юнайтедке шешуші гол енгізген соң медициналық себептермен — миындағы ісікпен күресу үшін — футболды тастады. Фаррен 2016 жылдың ақпанында қатерлі ісіктен қайтыс болды, клуб оның 18-нөмірлі жейдесін мұрағатқа жіберді; 5-нөмірлі жейде Райан Макбрайдтың құрметіне алынып қойылды.

Алғашқы маусымда, 1929–1930 жылдары, клуб Астон Вилланың қою қызыл-көк жейдесін ақ шортымен киді; бұл түстер 1932 жылға дейін сақталды, содан кейін қара шортымен ақ жейде қабылданды. 1934 жылы қазіргі дәстүрлі қызыл-ақ «кәмпит жолақтар» мен қара шорт енгізілді. Бұл үлгі Шеффилд Юнайтедтен, нақтырақ айтқанда, жақын жердегі Донегол графтығының тумасы Билли Гиллеспиден бастау алады: ол 1913 жылдан 1932 жылға дейін Шеффилд Юнайтедте ойнап, 1925 жылы командасын капитан ретінде Англия Кубогының жеңісіне жеткізген, Ирландия құрамасында 25 матч өткізіп, елдің ең көп ойын өткізген футболшысы саналған. 1932 жылы Гиллеспи ойнап жүрген бас бапкер ретінде Дерриге келгенде, клуб екі жылдың ішінде оның Шеффилдтегі мансабын құрметтеп нысанын өзгертті. Содан бері қызыл-ақ жолақ сақталды, 1956–1962 жылдардағы сары-қара нысан ғана ерекшелік болды. Ирланд лигасында ойнаған жылдарда клуб жейдесінде эмблема болмады, оның орнына шарф, бас киім, төсбелгі сияқты тауарларда қаланың елтаңбасы бейнеленді. 1986 жылдың сәуірінде клуб жергілікті мектептер арасында эмблема байқауы жариялады; Сент-Колумб колледжінің оқушысы Джон Девлиннің жобасы жеңіп, эмблема 1986 жылғы 5 мамырда Ноттингем Форестпен жолдастық матч кезінде таныстырылды. Онда сол кездегі жаңа Фойл көпірінің қарапайым бейнесі, дәстүрлі қызыл-ақ жолақ, құрылған жылы және ортасында доп болды. Қазіргі эмблема 1997 жылғы 15 шілдеде Лэнсдаун Роудта Селтикпен маусым алдындағы жолдастық турнирде көрсетілді: онда да орталық доп, құрылған жыл мен клуб атауы бар, ал қалаға байланысты танымал нышандар мүлде жоқ.

Үй алаңы — Дерридің Брандивелл ауданында, Богсайдтан оңтүстік-батыста орналасқан муниципалдық Брандивелл стадионы. Ол жергілікті тазы жарысының да алаңы болып, футбол өрісін сопақ жүгіру жолы қоршап жатыр. Өрістің өлшемі — 101×66 метр. Стадионның заңды иесі Дерри қалалық кеңесі болып, алаңды клубқа жалға береді; УЕФА турнирлерінде отыратын орын саны 2900-мен шектеледі, ал әдеттегі матч күні террасаларды қоса алғанда 7700 адам сыйады. Қаусырма конструкциялы «Жаңа мінбе» 1991 жылы тұрғызылды. 1928 жылы құрылған клубтың өз алаңын сатып алу жоспары мерзім тығыздығынан іске аспай, ол Лондондерри корпорациясына жүгінген; Брандивелл қоғам демалысы үшін ашық болуы керек деген жарғылық шектеу әлі күшінде, сондықтан клуб алаңды өз қалауынша дамыта алмайды. Брандивеллдегі алғашқы матчта, 1929 жылғы 22 тамызда, Дерри Гленторанға 1:2 ұтылды. 1933 жылы Уотерсайдтағы Бондс-Филдті сатып алу қаралды, бірақ ол жанкүйер тірегінен алыс деп танылды; Дерри Селтиктің бұрынғы алаңы Селтик Паркқа басым құқық болғанымен, клуб шешім қабылдауға асықпай, алаңды он жылдан кейін Гэл спорт ассоциациясы сатып алды. 2017 жылғы маусымда Брандивелл жөндеуден өткендіктен, барлық үй матчтары Банкранадағы Мэгинн Паркта өтті. 2025 жылы клуб стадионға 25 жылдық жаңа жалға алу келісіміне қол қойып, Райан Макбрайд Брандивелл стадионының толық иесі болу жолына түсті; бұл келісім Солтүстік Ирландия футбол қорының қаржысын тартып, Марк Фарреннің атымен аталатын жаңа мінбенің екінші кезеңін бітіруге мүмкіндік береді.

Ирландия өлшемімен алғанда, Дерри Ситидің жанкүйер қауымы салыстырмалы үлкен және берік. Клуб Ирланд лигасында да ең көп қолдауға ие командалардың бірі саналған, ал 1985 жылы Ирландия лигасына кіргенде Брандивеллге 10 мыңға жуық көрермен жиналды. 2022 жылы FAI Кубогының финалында Шелбурнды жеңгенде клубтың 20 мыңнан астам жанкүйері келіп, бұл кубок финалдарының тарихындағы ең көп қолдау көрсеткіші атанды. 2006 жылы клубтың үй матчтарының орташа көрермені — 3127 адам — лигада ең жоғары болды; сол жылдың соңғы кезекшілігінде, 17 қарашада, Корк Ситиден 1:0 жеңген матчты 6080 адам көрді. 2006 жылғы УЕФА Кубогындағы жорықта шамамен 3000 жанкүйер Мотеруэллге барып, Фир Паркта Гретнаны 5:1 жеңген матчта командасын қолдады, сондай-ақ шамамен 3000 адам Пари Сен-Жерменмен ойнау үшін Парижге, Парк де Пренске жетті; билет алмай қалғандар Креггандағы қала зиратының қыр басынан немесе стадион сыртына қойылған екі қабатты автобустардың үстінен матчқа қарады. Клуб жанкүйерлері жергілікті қауымға тығыз байланысты: 2000–2001 жылдардағы қарыз дағдарысында тұрғындар клубты сақтап қалуға жұмыла көмектесті. Клуб капитаны Питер Хаттон 2006 жылы клубты «миллионер немесе бай қамқоршы емес, Дерри халқы құтқарды» деген; Тыныштық жөніндегі Нобель сыйлығының иегері, клуб президенті болған Джон Хьюм 1998 жылы клуб тарихы қала тарихымен астасып жатқанын атап көрсеткен. Қолдау негізінен қаланың националистік қауымынан келеді, бірақ 1969 жылға дейін жанкүйерлердің жартысынан көбі юнионистік қауым өкілдері болатын. Қолдау Лимавади, Страбейн және Донегол графтығының шекаралас аудандарына да тарайды. Жанкүйерлер Финн Харпс жанашырларымен бәсекеде, ал терраса әнұраны ретінде Дерридің панк-тобы The Undertones-тың Teenage Kicks әнін шырқайды.

Клуб рекордтары бойынша Ирландия лигасында ең көп матч өткізген ойыншы — Питер Хаттон (660-тан астам ойын), одан кейін Пол Карран (518) және 1995 жылдан бері ойнаған Шон Харган (408). Клуб тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы — 1930–1951 жылдары 363 гол салған Джимми Келли; Ирландия лигасына кіргеннен бергі үздік бомбардир — 2003–2012 жылдары 209 матчта 114 гол соққан Марк Фаррен. Клубтың алғашқы голын 1929 жылғы 22 тамызда Гленторанмен матчта Питер Бёрк соқты, екі күннен кейін Сэмми Карран алғашқы хет-триктің авторы болды: Портадаунға қонақта 1:5 артта қалып, есепті теңестіре жаздаған команда соңғы минуттағы голдан 5:6 ұтылды. Ирландия лигасындағы алғашқы голды 1985 жылғы 8 қыркүйекте Хоум Фармды 3:1 жеңген матчта Барри Маккриди соқты, алғашқы хет-трикті сол жылдың 15 желтоқсанында Финн Харпске қарсы Кевин Махон жазды, ал клубтың чемпионаттағы 1000-шы голын 2008 жылғы 9 мамырда Шемрок Роверске Конор Саммон енгізді. Ирландия лигасындағы ең ауыр жеңіліс — 1986 жылдың қаңтарында Лонгфорд Таунға 1:5, ең ірі жеңіс — 1986 жылдың қазанында Голуэй Юнайтедті 9:1 ұтуы. Дерри Сити — Ирландия лигасында «үштікті» (1988–1989) жеңген жалғыз команда. Гретнаны Фир Паркта 5:1 еңсеруі еуропалық турнирлерде Ирландия лигасы командасының қонақтағы ең ірі жеңісі саналады, ал 2006 жылғы маусымда клуб барлық турнирлерде рекордтық 54 матч өткізді (бұған дейінгі рекорд — 1988–1989 жылдардағы 49 матч). Брандивеллдің Ирландия лигасы жүйесіндегі көрермен рекорды — 1986 жылғы 23 ақпанда FAI Кубогының екінші айналымында Финн Харпспен матчқа келген 9800 адам, ал Ирланд лигасы кезінде 1929–1930 жылдары Линфилдпен ойында 12 000 көрермен жиналған.

Клуб бұқаралық мәдениетте де бірнеше рет көрінді. Дерридің панк-тобы The Undertones 1980 жылы шыққан My Perfect Cousin синглінің мұқабасына Дерри Ситидің түстеріне боялған Subbuteo фигурасын орналастырды, ал клиптегі топ солисі Фергал Шарки қызыл-ақ жейде киіп доп теуіп жүрді; тағы бір Get Over You синглінің мұқабасынан «Derry City F.C.» сөзін көруге болады. 2006–2007 жылдардағы УЕФА Кубогында Пари Сен-Жерменмен матч алдында көрсетілген BBC-дің Who Do You Think You Are? деректі бағдарламасында актер Дэвид Теннанттың атасы Арчи Маклаудтың Дерри Ситиде ойнағаны айтылды. Клуб телевизиядан тікелей эфирде көрсетілген Ирландия лигасының тарихындағы алғашқы матчқа да қатысты: 1996–1997 жылдардағы маусымда Толка Паркта Шелбурнмен ойын RTÉ арнасының Network 2 каналында көрсетіліп, 1:1 есебімен бітті, Дерри голын Гэри Беккетт соқты. 2005 жылғы 20 сәуірде RTÉ Radio 1 клуб туралы The Blues and the Candy Stripes атты деректі радиохикая шығарды; ол 2005 жылғы 22 ақпанда Линфилдпен өткен жолдастық матчтан кейін дайындалды — бұл 1969 жылғы 25 қаңтардан бергі екі команда арасындағы алғашқы ойын болды.