Вадуц тарихы

Клуб 1932 жылы 14 ақпанда Вадуцте құрылды, оның алғашқы төрағасы Иоганн Вальзер болды. Сол жылдың 24 сәуірінде Бальцерсте өткен алғашқы жаттығу кездесуінде жаңа құрылған команда 2:1 есебімен жеңіске жетті. 1932–33 маусымында Вадуц Аустриядағы Форарльберг футбол қауымдастығының жүйесінде ойнады, ал 1933 жылдан бастап Швейцария жарыстарына қосылды. Жылдар бойы клуб швейцария футболының түрлі дивизиондарында күресті, 1949 жылы алғашқы Лихтенштейн Кубогын жеңіп алды. 1960 жылдан 1973 жылға дейін Вадуц Швейцарияның сол кездегі үшінші дивизионы — 1. Лигада ұзақ уақыт өнер көрсетті.

Лихтенштейнде ұлттық чемпионат өткізілмейтіндіктен, Вадуц Швейцария лигалық жүйесінде ойнайды, бірақ швейцария федерациясының мүшесі емес, «қонақ клуб» мәртебесінде. Сондықтан ол Швейцария Кубогына қатыспайды және еуропалық жарыстарда Швейцарияны білдіре алмайды. Егер клуб Суперлигада еурокубоктық орынға ілінсе, ол орын швейцария клубтарына бөлініп берілер еді, ал чемпион атанған жағдайда титул мен тәж екінші орындағы командаға берілер еді. Еуропалық жарысқа жол ашатын жалғыз мүмкіндік — Лихтенштейн Кубогы, оның иесі УЕФА Конференция лигасына жолдама алады. Шетелдік клуб ретінде қатысу үшін Вадуц Швейцария футбол қауымдастығына жылына шамамен 150 мың фунт стерлинг төлеп отырған. Вадуц — Монако, Сан-Марино Кальчо және Андорра сияқты шағын мемлекеттердің шет елде ойнайтын клубтарының қатарында.

2001–02 маусымынан бастап клуб швейцария жүйесінің екінші дивизионы — Челлендж лигада ойнады және бірнеше рет Суперлигаға көтерілуге үміткер болды: 2004 және 2005 жылдары екі матчтық плей-офф кездесулерін өткізді. 2007–08 маусымының соңғы турында Челлендж лиганы жеңіп, 2008 жылғы 12 мамырда Суперлигаға көтерілді — осылайша Лихтенштейн алғаш рет швейцария футболының ең жоғары деңгейінде өз өкіліне ие болды. Алайда бір маусымнан кейін клуб қайта түсіп қалды.

Бес жылдан соң Вадуц жоғары дивизионға оралды. 2014–15 маусымында клуб тарихында алғаш рет Суперлигада сақталып қалды: 31 ұпай жинап, 9-орынға тұрақтады. Сол маусымда 43-рет Лихтенштейн Кубогын жеңіп, ұлттық кубок бойынша әлемдік рекорд иесі атанды. 2015–16 маусымында 36 ұпай жинап, командалық рекорд орнатты және 8-орынды иеленді, ал ұлттық кубокты 44-рет жеңді. 2016–17 маусымынан кейін клуб үш жылдан соң Суперлигадан түсіп қалды. 2019–20 маусымында екінші орын алып, плей-оффта Тунды ұтып, үшінші рет жоғары дивизионға көтерілді, бірақ 2020–21 маусымында соңғы орынды иеленіп, тағы да түсіп қалды. 2025–26 маусымында Челлендж лига чемпионы атанып, төртінші рет Суперлигаға көтерілді.

Еуропалық жарыстарға клуб алғаш рет 1992 жылы Лихтенштейн Кубогының иесі ретінде Кубоктар кубогында қатысты, бірақ іріктеу кезеңінде Одесса Черноморецінен екі матчтың қорытындысымен 1:12 есебімен жеңілді. 1992 жылы клуб Еуропадағы алғашқы жеңісін 1996 жылы жариялады: Рига Университатесімен 2:2 ойнағаннан кейін пенальтиде 5:3 басым түсіп, негізгі бірінші айналымға шықты, онда Пари Сен-Жерменнен жалпы есеппен 0:7 ұтылды. 1998 жылдан бері (2012 жылдан басқа) Лихтенштейн Кубогын жыл сайын жеңіп келе жатқандықтан, клуб еуропалық жарыстарға үнемі қатысады.

2002 жылы Вадуц УЕФА Кубогының негізгі бірінші айналымына шығуға бір секунд жетпей қалды: жалпы есеп тең болып, Ливингстон қонақтағы гол есебінен жолдама алуға жақын тұрғанда, Вадуц соңғы бұрыштама соққысын ұтып алды және Мариус Царнның соққысы қақпаға бет алды, алайда төреші доп сызықтан өтпей тұрып матчтың аяқталғанын білдірді. 2005–06 маусымында бас бапкер Матс Грен болды, сол жылы клуб УЕФА Кубогының іріктеуінде Кишинев Дакиясын ұтып, екінші айналымда Бешикташтан ұтылды. 2009–10 маусымында Еуропа лигасының екінші іріктеу айналымында шотландиялық Фолкеркті жеңді, бірақ үшінші айналымда чехиялық Слован Либерецтен жалпы есеппен 0:3 жеңілді.

2015–16 маусымында Вадуц Еуропа лигасының іріктеуінде сан-мариноның Ла Фиоритасын, кейін Нымме Калюді жеңіп, үшінші айналымда швейцариялық Тунмен кездесті және 2:2 нәтижесінен кейін қонақтағы гол ережесі бойынша шығып қалды. 2019–20 маусымында клуб исландиялық Брейдабликті, сосын венгриялық МОЛ Фехерварды ұтып, үшінші іріктеу айналымында неміс Айнтрахтына (Франкфурт) жол берді. Вадуцтегі кездесуге 5 908 көрермен жиналды — бұл қала тұрғындарының жалпы саны 5 521 адам болғанын ескергенде тарихи көрсеткіш саналды.

2022 жылғы 25 тамызда Венада Рапидті қонақта жеңген Вадуц Конференция лигасының топтық кезеңіне шығып, УЕФА клубтық жарысының топтық кезеңіне жеткен Лихтенштейннің тұңғыш клубы атанды. Е тобында клуб нидерландтық АЗ-бен, Кипр чемпионы Аполлонмен және украиналық Днепр-1-мен кездесті. Үйде Аполлонмен голсіз тең ойнап, Днепр-1-ден қонақта тағы бір ұпай алған команда алты матчтан кейін 2 ұпаймен топ соңында қалды.

Клубтың үй алаңы — Лихтенштейннің ұлттық стадионы Рейнпарк, ол Рейн өзенінің жағасында, Швейцария шекарасынан бірнеше метр қашықтықта орналасқан. Стадионның толық отыратын сыйымдылығы 5 873 орын, ал солтүстік және оңтүстік жақтардағы тұрып көретін орындармен бірге жалпы сыйымдылығы 7 584 (мәтінде 7 838 деген дерек те бар). Стадион құрылысына шамамен 19 миллион швейцария франкі жұмсалды. Арена 1998 жылғы 31 шілдеде Вадуц пен сол кездегі Бундеслига чемпионы Кайзерслаутерн арасындағы кездесумен ресми түрде ашылды, сол матчта неміс клубы 8:0 есебімен жеңді. 2005 жылы мұнда Ливерпуль мен Олимпиакос жолдастық кездесу өткізді. Стадион салу қажеттігі ФИФА мен УЕФА заманауи талаптарға сай арена болмаса, Лихтенштейнде халықаралық матчтарға рұқсат бермейтінін ескерткеннен кейін туындады. Арена орталықтан 1 шақырымнан аз қашықтықта; Вадуц — өз әуежайы мен теміржол вокзалы жоқ сирек астаналардың бірі.

Клуб рекордтарына келсек, еуропалық жарыстардағы ең ірі жеңістер Ла Фиоритаға қарсы қол жеткізілді: үйде 5:1 және қонақта 5:0 (2015). Ең ірі жеңілістер — үйде 0:5 (1992 жылы Черноморецтен, 1995 жылы Градец-Кралоуден, 2019 жылы Айнтрахттан) және қонақта Градец-Кралоуден 1:9. Жалпы ең ірі жеңістер — 2016 жылғы кубок финалында Шаанға 11:0 және 1999 жылы Тризен II командасына қонақта 22:0. Клуб тарихындағы ең көп матч өткізген (371) әрі ең көп тәж жеңген (16) ойыншы — Франц Бургмайер, ең көп гол соққан — Даниеле Польверино (91, оның 76-сы Лихтенштейн Кубогында). УЕФА жарыстарында ең көп ойнағандар — Даниэль Хаслер, Петер Йеле және Франц Бургмайер (22-ден), Суперлигада — Филипп Мунтвилер (90). Еуропалық жарыстарда ең көп гол соққандар — Морено Костанцо мен Морено Меренда (5-тен), Суперлигада — Костанцо (12). Ұлттық құрамада ең көп ойнаған лихтенштейндік — Петер Йеле (132 матч, ел рекорды), шетелдіктер арасында — венесуэлалық Мигель Меа Витали (87). Үй матчындағы ең жоғары көрермен саны — 6 773 (Базель және Санкт-Галленге қарсы), еурокубоктағы үй матчында — 5 908 (Айнтрахт), ал қонақтағы еурокубок матчында 48 000 көрермен (Франкфурттегі Вальдштадион).

Клуб жеңімпаздарының тізімінде Лихтенштейн чемпионатының 2 жеңісі (1932, 1936) және Лихтенштейн Кубогының 52 жеңісі бар; сондай-ақ швейцариялық Челлендж лига төрт рет (2002–03, 2007–08, 2013–14, 2025–26) және үшінші дивизион — 1. Liga Classic екі рет (1999–2000, 2000–01) жеңіліп алынды. Бапкерлер арасында Джорджо Контини командада бес жылға жуық жұмыс істеді, одан кейін неміс маманы Роланд Врабец келді, ал 2018 жылдың қыркүйегінен бастап клубты Марио Фрик басқарды — ол клуб тарихындағы алғашқы лихтенштейндік бапкер. 2025 жылғы деректер бойынша бас бапкер — Марк Шнайдер, президент — Патрик Бургмайер.

Тарихи тұрғыда Вадуц құрамында Лихтенштейн ұлттық құрамасының көптеген ойыншысы өнер көрсеткен, бірақ кейін олардың басым бөлігі шетелге кетті; қазір командада швейцариялықтар мен түрлі елдердің легионерлері көп. Клуб ойыншысы Армандо Садику 2016 жылғы Еуропа чемпионатында Албания құрамасында ойнады. 2016 жылы Вадуц FIFA 17 компьютерлік ойынында алғаш рет бейнеленді — бұл серияда Лихтенштейн командасының тұңғыш пайда болуы еді. Клубтың негізгі түсі — қызыл. 2012 жылғы 12 наурызда FC Vaduz Rugby регби клубы құрылды, ол Вадуцтің бұқаралық спорт бағытының бөлігі болып табылады. Клубтың FC Vaduz U23 резервтік командасы да бар.