ФКСБ тарихы

Клуб атауы бірнеше рет өзгерді: 1948 жылы CSCA (Армияның орталық спорт клубы), 1950 жылы CCA (Армия орталық үйі), 1961 жылдың соңында CSA «Стяуа» Бухарест болды. Жаңа атау «Жұлдыз» дегенді білдірді және эмблемадағы қызыл жұлдыздан — Шығыс Еуропа армия клубтарының белгісінен — алынды. 1998 жылы футбол бөлімі спорт қоғамынан бөлініп, ФК «Стяуа» Бухарест атауын алды, 2017 жылдың басында сот шешімдерінен кейін клуб ФКСБ болып өзгертілді.

Алғашқы жеңістер 1949 жылы келді: CSCA финалда CSU Клужды 2:1 жеңіп, Румыния Кубогын алды. CCA атауымен клуб 1951, 1952 және 1953 жылдары қатарынан үш чемпиондық, сондай-ақ 1951 жылы алғашқы «чемпионат — кубок» дүбірін жеңіп алды. 1950-жылдардағы құрам «CCA алтын құрамы» деп аталды. 1956 жылы толықтай CCA ойыншыларынан жасақталған Румыния құрамасы Белградта Югославияны 1:0 ұтты; сол жылы Илие Савудың қолбасшылығымен CCA Англияда турнирге қатысқан алғашқы румын командасы болып, Лутон Таун, Арсенал, Шеффилд Уэнсдей және Вулверхэмптон Уондерерс сияқты клубтарға қарсы елеулі нәтижелер көрсетті. 1959/60 маусымының чемпиондығынан кейін команда Еуропа чемпиондар кубогының 1960/61 жылғы жарысында Чехословакия чемпионы «Спартак Градец-Кралове» клубымен ойнауға тиіс болды, бірақ Румыния құрамасы 1960 жылғы Еуропа ұлттар кубогының ширек финалында Чехословакиядан жалпы есеппен 0:5 ұтылғаннан кейін коммунистік билік ұятты жеңіліске жол бермеу үшін команданы жарыстан шығарып алды.

1961 жылдан кейін клуб үшін жиырма жылға жуық тартымсыз кезең басталды: бұл уақытта тек үш чемпиондық (1967/68, 1975/76, 1977/78) жеңіп алынды. Оның орнына тоғыз рет ел кубогы қолға тиді, сондықтан командаға «кубок мамандары» деген лақап ат берілді. 1974 жылғы 9 сәуірде «Генча» стадионы Белградтың OFK клубымен жолдастық ойынмен ашылды. 1980-жылдардың бірінші жартысында клуб алты жыл бойы бірде-бір тұғыр алмады, бірақ осы тұста Хельмут Дукадам, Штефан Йован, Миодраг Белодедич, Мариус Лэкэтуш, Виктор Пицуркэ, Михаил Мажяру, Гаврил Балинт, Адриан Бумбеску секілді жас ойыншылар келіп, болашақ құрамның негізі қаланды.

Эмерик Енеи мен Ангел Йордэнескудың басқаруымен команда 1984/85 маусымында алты жылдық үзілістен кейін чемпиондыққа жетті, ал одан кейінгі Еуропа чемпиондар кубогы клуб тарихының шыңы болды. «Вейле», «Гонвед», «Куусюси» және «Андерлехт» командаларын шығарып, «Стяуа» осы жарыстың финалына шыққан алғашқы румын клубы болды. 1986 жылғы 7 мамырда Севильядағы «Рамон Санчес Писхуан» стадионында өткен финалда есеп негізгі уақытта ашылмады, ал пенальти серияларында қақпашы Хельмут Дукадам Барселона ойыншыларының төрт добын да қайтарып, осы жетістігімен Гиннестің рекордтар кітабына енген алғашқы румын болды; Гаврил Балинт пен Мариус Лэкэтуш допты дәл соғып, команда құрлықтың басты тұғырын иеленген Шығыс Еуропадағы бірінші клубқа айналды.

Бірнеше айдан кейін құрамға Георге Хаджи қосылып, 1987 жылғы 24 ақпанда Монакода Киевтің «Динамосына» қарсы ойында жеңіс голын соғып, клубқа Еуропа Суперкубогын жеткізді. Оған дейін екі ай бұрын Токиода Құрлықаралық кубок финалында аргентиналық «Ривер Плейттен» 0:1 ұтылған еді; ол матч төреші Хосе Мартинестің Миодраг Белодедичтің таза голын есептемеген даулы шешімімен есте қалды. Команда онжылдықтың соңына дейін еуропалық футболдың алдыңғы қатарында болды: 1987/88 маусымында Еуропа чемпиондар кубогының жартыфиналында «Бенфикамен» ойнады, 1989 жылы қайтадан финалға шығып, Марко ван Бастен, Рууд Гуллит және Франк Райкард ойнаған «Миланнан» 0:4 ұтылды. Осы кезеңде клуб тағы төрт чемпиондық (1985/86, 1986/87, 1987/88, 1988/89) және төрт ел кубогын (1984/85, 1986/87, 1987/88, 1988/89) жеңіп алды. Коммунистік режимнің соңғы жылдарында команда өміріне диктатор Николае Чаушескудың ұлы Валентин Чаушеску араласты; ол 2023 жылғы сұхбатында өзінің Ішкі істер министрлігі қамқорлығындағы «Динамоның» әсерінен сүйікті командасын қорғаудан басқа ештеңе жасамағанын айтты.

1986 жылғы маусымнан 1989 жылғы қыркүйекке дейін команда чемпионатта қатарынан 104 матчта жеңіліс көрмей, сол кездегі әлемдік және әлі күнге дейін сақталып келе жатқан еуропалық рекорд орнатты.

Румыния революциясынан кейін 1980-жылдардағы құрамның бірқатар ойыншысы батыс клубтарына кетті. Қысқа құлдыраудан кейін команда 1992/93–1997/98 маусымдарында қатарынан алты чемпиондық жеңіп, 1920-жылдардағы Тимишоараның «Кинезул» клубының жетістігін қайталады, сондай-ақ 1995/96, 1996/97 және 1998/99 жылдары ел кубогын алды. Халықаралық деңгейде 1993 жылы Кубоктар кубогының ширек финалына шықты (Роял Антверпенге қонақтағы гол есебімен ұтылды) және 1994/95-тен 1996/97-ге дейін үш жыл қатарынан УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне іліккен. 1998 жылы футбол клубы CSA «Стяуадан» бөлініп, оны кәсіпкер Виорел Пэунеску басқарды; оның кезінде клуб қарызға белшесінен батты, содан кейін вице-президент қызметіне қаржы құюы күтілген кәсіпкер Джордже Бекали шақырылды.

2003 жылы Бекали клубты коммерциялық акционерлік қоғамға айналдырып, бақылауды өз қолына алды; оның қарама-қайшы тұлғасы жанкүйерлердің көпшілігінің наразылығын тудырды. Команда 2004/05 маусымында УЕФА Кубогының топтық кезеңіне шығып, 1993 жылдан кейін еуропалық көктемге жеткен алғашқы румын клубы болды, ал 2005/06 маусымында осы жарыстың жартыфиналында «Миддлсброның» матч соңындағы голынан кейін жарыстан шықты. Он жылдық үзілістен кейін Чемпиондар лигасына оралып, 2007/08 маусымында тағы да топтық кезеңде ойнады. Ел ішінде 2004/05 және 2005/06 маусымдарында чемпион атанды, 2006 жылы Румыния Суперкубогын алды — бұл 59 жылдық тарихтағы 50-ші тұғыр болды. 2013 жылы клуб 24-ші чемпиондығын жеңіп, 2013/14 Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шықты, сосын 2014 және 2015 жылдары да чемпион атанды. 2016–2019 жылдары команда чемпионатты қатарынан төрт рет күміс жүлдемен аяқтап, Румынияда мұндай жетістікке жеткен бірінші клуб болды.

2011 жылдан бері CSA «Стяуа» Бухарестпен дау жалғасып келеді: армия клубы ФКСБ-ны жаңа және бөлек субъект деп санайды. Ұлттық қорғаныс министрлігі логотип, түстер, атау мен жетістіктердің шынайы иесі армия екенін айтып сотқа шағынды; Жоғарғы сот армия тарапына шешім шығарып, 2014 жылғы 3 желтоқсанда клуб эмблемасынан айырылды, ал 2015 жылдың қаңтарында FCSB әріптері жазылған сегіз сәулелі жұлдыз түріндегі жаңа елтаңба таныстырылды. 2017 жылғы 30 наурызда Румыния футбол федерациясының атқарушы комитеті атауды ФКСБ-ға өзгертуді мақұлдады. 2019 жылы сот CSA «Стяуаның» 2003 жылға дейінгі жетістіктерге құқығын мойындады, 2021 жылы Бухарест апелляциялық соты бұл мерзімді 1947–1998 жылдармен шектеді. Иесі Бекали командасының бастапқы жетістіктерін де, УЕФА коэффициентін де сақтайтынын айтты; УЕФА мен LPF ФКСБ-ны тарихи ФК «Стяуаның» жалғасы деп есептейді.

Алғашқы, 1947/48 маусымында команда Румынияның үш түсті туын білдіретін сары-қызыл жолақты жейде мен көк шалбар киді, бірақ армия корольдіктен халықтық армияға айналуымен сары түс біртіндеп қалдырылып, клуб түстері қызыл мен көк болды. Эмблема да бірнеше рет ауысты: көк дөңгелектегі қызыл жұлдыз, лавр гүлшоғымен көмкерілген жұлдыз, 1961 жылдан бері негізгі белгі болып қалған қызыл-көк жолақ өріс пен ортасындағы алтын жұлдыз (форма 1974 жылы «Генчаға» көшкенде қайта сызылды). 1998 жылы жеңіп алынған 20 чемпиондықтың белгісі ретінде елтаңбаға екі сары жұлдыз қосылды. Тарихта форма ең көп қызыл жейде, көк шалбар және қызыл ұйықтан құралды; 1986 жылғы Еуропа чемпиондар кубогының финалында команда тарихында жалғыз рет тұтас ақ формада ойнады, ал 1999/2000 маусымынан кейін кейбір қонақтық және үшінші формаларда сары түс қайта пайда болды. Форманы 2002 жылдан бері Nike тігеді (оған дейін ұзақ уақыт Adidas), 2022 жылдан бері жейдедегі басты демеуші — Betano.

Клуб тарихындағы алғашқы үш матчты 1931 жылы ашылған «Венус» стадионында өткізді, оны бұзғаннан кейін Бухаресттің үлкен көпфункционалды арналарын — ANEF, «Републичий» және «23 Август» (кейін «Национал») стадиондарын пайдаланды. 1974 жылдан 2015 жылға дейін команданың үйі Бухаресттің оңтүстік-батысындағы «Генча» стадионы болды: Ұлттық қорғаныс министрлігінің бұйрығымен бұрынғы әскери базаның ішінде салынған ол коммунистік Румыниядағы жеңіл атлетика жолдары жоқ, тек футболға арналған алғашқы арена еді. Бастапқы сыйымдылығы отырғыштар орнатылғаннан кейін 30 000-нан 28 365-ке дейін азайды (1991 жылғы жөндеу), 2006 жылғы екінші жаңғыртудан соң «Генча» УЕФА жіктемесі бойынша 3-санатты арена болып, Чемпиондар лигасының матчтарын қабылдай алды. 2011 жылдан бері еуропалық және маңызды үй матчтары жаңа «Арена Националэ» стадионында өтті, 2015 жылғы наурыздан бастап клуб тек осында ойнайды; 55 634 орындық арена — Румыниядағы ең үлкен стадион. Жаттығулар мен ФКСБ-II және академия матчтары үшін Джордже Бекали салдырған ARCOM спорт кешені пайдаланылады.

Статистика бойынша клуб Румыниядағы ең бай тізімге ие: Лига I-де 75 маусым өткізген ол «Динамо» Бухарестпен (71 маусым) бірге ешқашан жоғарғы дивизионнан түспеген екі команданың бірі. ФКСБ ел чемпионаты (27), Румыния Кубогы (24), Суперкубок (жеті) және Лига кубогы (2) бойынша рекордшы, сондай-ақ құрлық тұғырларын алған (1986 жылғы Еуропа чемпиондар кубогы мен Еуропа Суперкубогы) және Чемпиондар кубогының финалында ойнаған (1986, 1989) жалғыз румын клубы. 1989 жылғы қарашадан 1996 жылғы тамызға дейін «Генчада» чемпионатта 112 матчта жеңіліс көрмеді, 1988 жылы қатарынан 17 жеңіске жетті. Лига I-де ең көп матч өткізген ойыншы — Тудорел Стойка, чемпионаттағы ең мықты голшысы — 146 гол соққан Ангел Йордэнеску. Йордэнеску сонымен бірге клубты ең ұзақ басқарған бапкер (1986–1990 және 1992–1993), ал ең табысты бапкер — 1986 жылы Чемпиондар кубогын жеңген Эмерик Енеи. Ең көп тұғыр алған ойыншы — 21 жүлдесі бар Мариус Лэкэтуш, одан кейін 14 тұғырмен Тудорел Стойка. Клубтың бұрынғы ойыншыларына басқа рекордтар да тиесілі: Доринел Мунтяну — құрамада ең көп матч (134), Георге Хаджи — Румыния құрамасы үшін ең көп гол (35) және еуропакубоктарда румын ойыншысының ең көп матчы (93). Ең жоғары үй көрермені — 2012/13 Еуропа лигасының ширек финалындағы «Челсиге» қарсы матчта 50 016 адам. 2014 жылғы 18 қыркүйекте Еуропа лигасының топтық кезеңінде даниялық «Ольборгты» 6:0 ұтқан матчта екі жарыс рекорды орнатылды: Клаудиу Кешеру 12 минут ішінде үш гол соғып, жарыс тарихындағы ең жылдам хет-трик жасады, ал есеп Еуропа лигасындағы ең ірі жеңіс болды. Трансфер рекордтары: 2018 жылдың тамызында Флоринел Коман «Вииторулдан» 3 млн еуроға алынды, 2021 жылдың қаңтарында Деннис Ман 13 млн еуроға «Пармаға» кетіп, румын футболының рекордын орнатты, ал 1990 жылы «Реал Мадридтің» Георге Хаджи үшін төлеген 4,3 млн доллары ел чемпионатынан шетелге ауысудың рекорды болды.

Клубтың Румыниядағы жанкүйері ең көп: 2007 жылғы маусымда жүргізілген сауалнамаға сәйкес румын футбол сүйер қауымының шамамен 42 пайызы осы командаға қараған, ал екінші және үшінші орындағы «Динамо» (12 пайыз) мен «Рапид» (9 пайыз) артта қалған. Ұлтрас қозғалысы 1995 жылы Бухаресттегі алғашқы топ Armata Ultra құрылуымен басталды, ол 2001 жылы ішкі себептермен таратылды, содан кейін жанкүйерлер Peluza Nord және Peluza Sud трибуналарындағы бірнеше топқа бөлінді. 2006 жылы жанкүйерлер AISS деп аталатын өз тәуелсіз бірлестігін құрды. Клуб иелігіне наразылық ретінде Peluza Nord пен Peluza Sud қазіргі командаға қолдау көрсетуден бас тартты, оңтүстік трибуна CSA «Стяуаның» матчтарына баруға көшті; дегенмен 2017 жылы Sport.ro сайтында өткен онлайн-сауалнамада дауыс берген 120 мың адамның 95 пайызы шынайы «Стяуа» бірегейлігі ФКСБ-да деп есептеген. Клубтың Бухарестен тыс, елдің шығыс бөлігіндегі қалаларда және шетелдегі румын диаспорасында, әсіресе Испанияның Валенсия аймағында, көп жанкүйері бар. Ұлтрастар ұлттық армия командалары болған ортақ тарихына байланысты Софияның ЦСКА жанкүйерлерімен достық қатынаста.

Ең басты бақталасы — көршілес «Динамо» Бухарест; екі команданың матчы «Мәңгілік дерби» немесе «Румыния дербиі» деп аталады және 1948 жылдан бері ел футболының басты кездесуі саналады. Тараптар чемпионатта, кубокта және суперкубокта 150-ден асa рет ойнады; армия («Стяуа») мен Ішкі істер министрлігі («Динамо») клубтарының қарсыласуы жанкүйерлер тобының стадион ішінде де, сыртында да жиі қақтығысуымен қатар жүрді. 1997 жылы «Динамо» жанкүйерлері матч алдында «Генчаның» өздеріне бөлінген Peluza Sud секторын өртеп жіберді, ал 2016 жылғы 16 тамызда Чемпиондар лигасының плей-офф матчында «Манчестер Ситиден» 0:5 ұтылған кезде жасырын келген «Динамо» жанкүйерлері «Doar Dinamo București» деген орасан үлкен жазба жайып, оны футбол тарихындағы ең ауқымды әзілдердің бірі деп атады. 1991 жылғы қазаннан 2000 жылғы сәуірге дейін команда бақталасына қарсы 19 матчта жеңіліс көрмеді, сондай-ақ 17 жыл 7 ай бойы «Динамо» чемпионатта қонақта одан жеңе алмады. Екінші маңызды бақталастық — «Рапид» Бухарестпен, ол Бухарест дербиі деп аталады: екі клуб 140-тан асa рет тартысқан, алғашқы кездесуде 1947 жылғы 4 қарашада «Рапид» 1:0 жеңген, ал 2005/06 УЕФА Кубогының таза румындық ширек финалында ФКСБ өткеннен кейін тартыс одан әрі ұшықты. Жұмсақ бақталастықтар елордадан тыс командалармен — CFR Клуж, Крайова университеті, Тимишоараның «Политехникасы», Плоештидің «Петролулы» және басқаларымен — жалғасады.

Клуб танымалдығы бұқаралық мәдениетте де көрінеді: 2002 жылғы румын фильмі Furia жанкүйерлер топтарының көше қақтығыстарын бейнелейді, теледидар бағдарламалары иесі Джордже Бекалиге әзіл-пародиялар шығарды, ал 2003 жылы Peluza Nord трибунасы гол соғылған сайын айтып жүрген Scooter тобының Maria әні клубтың бейресми әнұранына айналып, матчтарда ойнатылады.

2025 жылы клуб нәсілшілдік дауына тартылды: қорғаушы Сиябонга Нгезана иесі мен жанкүйерлер тарапынан нәсілшіл сөздер мен қорлауға тап болды, ал Джордже Бекали африкалық ойыншыларды бұдан былай алмайтынын айтып, кемсітушілік мәлімдемелер жасады.