Финляндия тарихы

Алғашқы халықаралық матчын Финляндия 1911 жылғы 22 қазанда өткізді: Хельсинкидегі Эläintarha стадионында Швециядан 2:5 есебімен жеңілді. Ол кезде Финляндия Ресей императорларының қарамағындағы автономиялы ұлы герцогтік болатын. 1912 жылы Стокгольмдегі Олимпиада ойындарына қатысып, Италия мен Ресей империясын ұтты, бірақ қола медаль матчында Нидерландыдан жеңіліп, төртінші орын алды — бұл олимпиадалық тарихындағы үздік көрсеткіші (жалпы 4 қатысу).

1918 жылғы азамат соғысынан кейін фин спорты оңшыл SVUL және солшыл TUL федерацияларына бөлінді. Футбол одағы SVUL құрамында болғандықтан, 1919–1939 жылдары ұлттық құрамаға тек одақ ойыншылары шақырылды, TUL командасы халықаралық жұмысшы қозғалысының жарыстарына қатысты. 1920 жылдардың соңынан бастап бірқатар жетекші футболшы TUL-дан Футбол одағына өтті; 1936 жылғы Олимпиададағы Финляндия құрамында сегіз бұрынғы TUL ойыншысы болды. 1937 жылы команда әлем чемпионатының іріктеу кезеңіне алғаш рет қатысып, Швеция, Германия және Эстонияға қарсы үш матчының барлығынан жеңілді. 1939 жылдан TUL ойыншылары да құрамаға шақырыла бастады, 1956 жылы екі федерацияның чемпионаттары біріктірілді.

Соғыстан кейінгі жылдарда Хельсинкиде өткен 1952 жылғы Олимпиадада иелер бірінші кезеңде Австриядан жеңілді. Дегенмен Финляндия 1964 және 1966 жылдары бейресми Солтүстік елдер чемпионатында жеңіске жетті. Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңіне 1968 жылғы турнирден бастап қатысқанымен, алғашқы жеңісін 1978 жылға дейін күтуге мәжбүр болды.

1980 жылғы Еуропа чемпионатына жолдан Финляндия бір ұпаймен, 1986 жылғы әлем чемпионатынан екі ұпаймен қағылды. Батыс елдерінің бойкоты салдарынан команда 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасына шақырылды, бірақ топтан шыға алмады. 1990 жылдардың ортасында фин футболшылары Еуропаның жетекші чемпионаттарында жиі көріне бастады, олардың басында «Аяксте» ойнаған Яри Литманен тұрды. 1996 жылы құрамаға 1992 жылғы Еуропа чемпионатының жеңімпаз бапкері Ричард Мёллер Нильсен келді. 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Норвегиямен сырт майданда тең түсіп, Швейцарияны ұтқанымен, соңғы турда үйінде Венгриямен ойында 1:0 алда келе қосымша уақытта өз қақпасына гол салып, плей-офф мүмкіндігінен айырылды. Мёллер Нильсен тұсында фин құрамасы Түркияны сырт майданда ұтқан сенсациялық жеңіс те тіркеді.

2000 жылы бас бапкер болған Антти Мууриненнің қолында Литманенмен қатар Антти Ниеми, Сами Хююпия, Теему Тайнио, Микаэль Форсселл сияқты ойыншылар болды. 2002 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде қиын топқа қарамастан Германиямен екі рет тең түсіп, үйінде Англиямен ойынды тең аяқтады, Хельсинкиде Грецияны 5:1 ұтты және топта үшінші орын алды — топтағы үйінде ұтылмаған жалғыз команда болды. Достық матчтарда Норвегия, Бельгия және Португалияны жеңгеннен кейін Финляндия Эло рейтингінде 40-орыннан 30-орынға көтерілді. Бірақ 2004 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуі Уэльс пен Югославиядан жеңілумен басталып, команда топта төртінші орынға тұрақтады. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Нидерланды, Чехия және Румыниядан алты матчта бірде-бір ұпай алмады; 2005 жылдың маусымында Муурінен жұмыстан кетірілді.

2006 жылы құрамаға ағылшын Рой Ходжсон келді. 2008 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеуде Финляндия соңғы матчта Португалияны сырт майданда ұтса, тарихындағы алғашқы ірі турнирге жолдама алатын еді, бірақ ойын 0:0-ге аяқталды (топта 24 ұпай, Португалияда 27). Сол іріктеу кезеңіндегі ойыны команданы ФИФА рейтингіндегі тарихи үздік 33-орынға көтерді (2007 жылғы наурыз). Ходжсон Еуропа чемпионатына шыға алмаған соң қызметінен кетті, оның орнына шотландиялық Стюарт Бэкстер тағайындалды. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Финляндия тағы да топта үшінші орында қалды және турнирдің үшінші орын иесі Германиядан жеңілмеген жалғыз команда болды — екі матчта да алда келіп, кеш голдардан айырылды.

2011 жылғы 31 наурызда команданы бұрынғы ойыншысы Мику Паателайнен басқарды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуінде Финляндия үш жеңіспен (екеуі Сан-Мариноға қарсы) төртінші орында қалды. Паателайнен ұрпақ ауысуын жүргізіп, ең көп матч өткізген, ұзақ жылғы капитан, «фин футболының королі» атанған Яри Литманенді құрамадан шығарды. 2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде үздік нәтижесі — әлем чемпионы Испаниямен 1:1 тең ойын, топта Испания мен Франциядан кейінгі үшінші орын. 2015 жылғы 14 маусымда, 2016 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуінде қатарынан төртінші жеңілістен соң, ол қызметінен босатылды. Паателайнен өзі joulukuusi — шыршы деп атаған 4–3–2–1 сұлбасын табанды қолданғаны үшін жанкүйерлер мен баспасөз тарапынан сынға ұшырады. Уақытша бапкер Маркку Канерва тұсында команда іріктеуді төртінші орында аяқтады, Жоэл Похьянпалоның голымен Грецияны сырт майданда 1:0 ұтты.

2016 жылы құраманы швед Ханс Бакке басқарды: оның тұсында Финляндия бірде-бір матчта жеңіске жетпей, тоғыз жеңіліс пен екі тең ойын тіркеді, сол жылдың 12 желтоқсанында ол жұмыстан кетірілді. Команданы Маркку Канерва қабылдады. 2017 жылдың шілде-тамызында Финляндия ФИФА рейтингіндегі тарихи ең төменгі 110-орынға түсті, сондықтан алғашқы 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында C дивизионына орналастырылды. Теему Пуккидің голдары мен қарауыл-капитан Лукас Градецкидің ойынының көмегімен Финляндия Венгрия, Греция және Эстониядан жоғары келіп, тобында жеңіп, B дивизионына көтерілді.

2019 жылғы 15 қарашада Лихтенштейнді 3:0 ұтқаннан кейін Финляндия тарихында тұңғыш рет ірі турнирге — 2020 жылғы Еуропа чемпионатына жолдама алды, J тобында Италиядан кейінгі екінші орынды иеленді. Іріктеуде Теему Пукки он матчта он гол соқты. Пандемия себебінен финалдық кезең 2021 жылдың жазына ауыстырылды. 2021 жылғы 12 маусымда Финляндия Данияны 1:0 жеңді: Жоэл Похьянпало бас соққысымен ірі турнир финалдық кезеңіндегі елдің алғашқы голын соғып, алғашқы жеңісін сыйлады. Бұл матч дания ойыншысы Кристиан Эриксеннің жүрек талмасы салдарынан тоқтатылған еді, ол тірі қалды. Ресей мен Бельгиядан жеңілген соң Финляндия топта үшінші орында қалып, турнирден шықты.

2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Пукки алты гол соққанымен, Финляндия Франция, Украина, Босния және Герцеговина, Қазақстан кірген D тобында үшінші орын алып, плей-оффқа өтпеді. 2022/23 жылғы Ұлттар лигасының B дивизионында екі жеңіс, екі тең ойын және екі жеңіліспен Босния және Герцеговинадан кейінгі екінші орынға тұрақтап, дивизионда қалды.

2024 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуінде Финляндия Даниядан жеңілумен бастап, кейін Солтүстік Ирландия, Словения және Сан-Мариноға қарсы үш матчты гол жібермей ұтты, қыркүйекте Қазақстанды сырт майданда жеңді. Алайда Дания, Словения және үйінде 1:0 алда келе соңғы минуттарда екі гол жіберіп Қазақстанға ұтылғаннан кейін тікелей жолдама мүмкіндігінен айырылды. Қарашада Солтүстік Ирландияны үйінде 4:0 ұтып, топты үшінші орында аяқтады және Ұлттар лигасындағы нәтижелерінің арқасында плей-оффқа шықты, бірақ 2024 жылғы наурызда Уэльсте 1:4 жеңіліп, турнирге өте алмады. Канерва тұсында құрама ФИФА рейтингінде көтерілді (2024 жылдың жазында 63-орын) және жаңарды: Каан Кайринен, Бенжамин Кяльман, Оливер Антман, Даниэл Хоканс, Матти Пелтола сынды жас ойыншылар тартылды. 2024/25 жылғы Ұлттар лигасының B дивизионында Англия, Ирландия және Грециямен бір топта алты матчтың бәрінен жеңіліп (айырма 2:13), C дивизионына түсті; 2024 жылғы 22 қарашада Канерва қызметінен босатылды.

2025 жылғы 20 қаңтарда бас бапкер болып дания азаматы Якоб Фриис тағайындалды — үш жылдық келісімшартқа, 2028 жылғы Еуропа чемпионатының финалдық кезеңіне мүмкіндік беретін опциямен. Фриис басқарған 2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Финляндия үш жеңіс, бір тең ойын және төрт жеңіліспен Нидерланды мен Польшадан кейінгі үшінші орын алды; бапкер 2025 жылы Еуропаның финалдық кезеңіне шыққан U21 құрамасының ойыншыларын тартты. 17 қарашада Теему Пукки Таммела стадионында Андорраны 4:0 ұтқан достық матчта құрама үшін соңғы рет ойнап, гол соқты. 2026 жылғы наурыздың соңында Финляндия Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы ФИФА Сериясы турнирінде иелерін 2:0 ұтып, Кабо-Вердемен 1:1 тең түсіп, шағын турнирдің жеңімпазы атанды; үздік ойыншысы болып Наатан Скюття танылды.

Құрама тарихындағы ең көп матч өткізген ойыншы — Яри Литманен (137 матч), ең көп гол соққан — Теему Пукки (43 гол). Ең ірі жеңістері: 1922 жылғы 11 тамызда Хельсинкиде Эстонияны 10:2 және 2010 жылғы 17 қарашада Сан-Мариноны 8:0 ұтуы. Ең ірі жеңілісі — 1940 жылғы 1 қыркүйекте Лейпцигте Германиядан 0:13.

Үй матчтарының көпшілігі Хельсинкидегі Олимпиада стадионында өтеді — 1938 жылы құрылысы бітуінен бері бұл команданың басты ареналы, оған дейін негізінен Хельсинкидегі Паллокентте пайдаланылды. 2000–2010 жылдары кейбір іріктеу және достық матчтары Тампередегі Тампере стадионында, Туркудағы Веритас стадионында, сондай-ақ жасанды жабыны бар Хельсинкидегі Болт Аренада өткізілді. Олимпиада стадионы 2016–2020 жылдары қайта жаңғыртылған кезде басты арена ретінде Тампере стадионы қызмет етті; 2020 жылы команда Хельсинкиге тұрақты қайтты, бірақ алғашқы матчтардың бір бөлігін пандемия себебінен жанкүйерсіз ойнады. 2024 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуіндегі бес үй матчында Huuhkajat орташа 31 406 көрермен (жалпы 157 029) жинап, рекорд орнатты — бұл стадион сыйымдылығының шамамен 97 пайызы.

Команда киім-кешегін американдық Nike жеткізеді; оған дейін 1979–2013 жылдары формаға неміс Adidas компаниясы жауапты болды.

Мәртебелі жетістіктері: Балтық кубогының күміс жүлдегері (2012) және үшінші орын иесі (2014), Солтүстік елдер футбол чемпионатының жеңімпазы (2000/01) және үшінші орын иесі (1964–67). Достық турнирлерде: Король кубогының финалисті (2000, 2013), Кипрдегі халықаралық турнирдің жеңімпазы (2005), ФИФА Сериясының жеңімпазы (2026).