Фулхэм тарихы

Алғашқы жылдарында клуб 1887 жылы Батыс Лондон әуесқойлар кубогын, ал 1893 жылы бірінші талпынысында Батыс Лондон лигасын жеңіп алды. 1896 жылдан бастап ол қазіргі үйі Крейвен Коттеджде ойнайды; алаңдағы бірінші кездесу қазір жоқ Минерва командасына қарсы өтті. Клуб стадион тұрған жерді 1894 жылы сатып алғанымен, онда ойын өткізу үшін екі жыл күтуге мәжбүр болды. 1898 жылы Фулхэм Оңтүстік лиганың екінші дивизионына қабылданды және сол жылдың 12 желтоқсанында кәсіпқой мәртебесін алды — бұл Роял Арсенал (1891) мен Миллуоллдан (1893) кейінгі Лондондағы үшінші кәсіпқой клуб еді. 1902–1903 жылғы маусымда команда Оңтүстік лиганың бірінші дивизионына көтерілді, ал 1905–1906 және 1906–1907 жылдары оны екі мәрте жеңіп алды. Клубтың алғашқы формаларының бірі 1886–1887 жылдары жартысы қызыл, жартысы ақ жейде мен ақ шалбардан тұрған, 1896–1897 жылдары қызыл-ақ түс қолданылған, ал толықтай ақ түсті форма алғаш рет 1903 жылы тіркелген — содан бері команда ақ жейде мен қара шалбарда ойнайды.

Оңтүстік лигадағы екінші жеңістен кейін Фулхэм Футбол лигасына қабылданды. 1907 жылғы қыркүйекте өткен тарихындағы алғашқы лига матчында команда өз алаңында Халл Ситиден 0:1 есебімен жеңілді, ал бірнеше күннен соң Дерби Каунтиді 1:0 еңсеріп, алғашқы жеңісін тіркеді. Дебюттік маусымда клуб төртінші орында тұрақтап, жоғары шығуға үш ұпай жетпей қалды, сонымен қатар Англия кубогының жартылай финалына жетті: жол бойында Лутон Таунды қонақта 8:3 ұтты, бірақ жартылай финалда Ньюкасл Юнайтедтен 0:6 есебімен ойсырай жеңілді — бұл әлі күнге Англия кубогының жартылай финалындағы ең ірі жеңіліс. 1909–1910 жылдары Фулхэм Лондон Челлендж кубогын жеңді. Дебюттік маусымдағы төртінші орын 21 жыл бойы клубтың ең үздік көрсеткіші болып қалды, 1927–1928 жылдары команда Оңтүстік үшінші дивизионға түсіп кетті. 1911 жылы Фулхэм үшін бір матч өткізіп, гол соққан мысырлық шабуылдаушы Хусейн Хегази Футбол лигасында ойнаған алғашқы британдық емес футболшылардың бірі болды.

Сол кезеңде клуб төрағасы кәсіпкер және саясаткер Генри Норрис болды; ол Фулхэмнің басты бақталасы Челсиның құрылуына жанама себепші болды. Норрис іскер Гус Мирстің Фулхэмді қазіргі Стэмфорд Бридж тұрған жерге көшіру туралы ұсынысын қабылдамаған соң, Мирс стадионды иелену үшін өз командасын құруға шешім қабылдады. 1910 жылдан бастап Норрис Фулхэмдегі қызметін Арсенал төрағалығымен қатар атқарды. 1926 жылы Фулхэм стадионында хот-дог сата бастаған алғашқы британдық клуб болды. Оңтүстік үшінші дивизионда алғашқы үш маусымда бесінші, жетінші және тоғызыншы орындарды алған команда 1931–1932 жылдары дивизион чемпионы атанды: 42 матчта 24 жеңіске жетіп, 111 гол соқты, ал Торки Юнайтедті 10:2 ұтты. 1935–1936 жылдары Фулхэм Англия кубогының жартылай финалына тағы бір мәрте шықты. 1938 жылдың 8 қазанында Миллуоллға қарсы ойында Крейвен Коттеджде клуб тарихындағы ең көп көрермен — 49 335 адам жиналды. 1948–1949 жылғы маусымда Фулхэм екінші дивизион чемпионы болды; 1948 жылы Джон Фокс Уотсон Реал Мадридке ауысып, шетелдің ірі клубына қол қойған алғашқы британдық футболшылардың біріне айналды.

Англия футболының жоғарғы дивизионындағы алғашқы жылдары сәтсіз өтті: 17-ші, 18-ші орындардан кейін клуб 1951–1952 жылдары 22 команданың ішінде соңғы орынға түсіп, 42 матчта тек сегіз жеңіске жетті. Клуб тарихындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі — Джонни Хейнс. Кейін Мистер Фулхэм және Маэстро атанған ол 1950 жылы мектеп жасында келісімге қол қойып, негізгі құрамдағы алғашқы ойынын 1951–1952 жылғы маусымда Саутгемптонға қарсы өткізді. Хейнс клубта 18 жыл ойнап, 657 матч өткізді және көптеген клуб рекордын орнатты; соңғы ойыны 1970 жылдың 17 қаңтарында болды. Ол Британияда басқа командада ойнамады, Англия құрамасында 56 матч өткізді (22-сінде капитан болды). 1962 жылы Блэкпулда көлік апатына ұшыраған Хейнс өзінің айтуынша, бұрынғы қалпына қайта жете алмады және 1966 жылғы әлем чемпионатында Англияның жеңісінен тыс қалды. 2005 жылы автокөлік апатынан қайтыс болғаннан кейін Стивенейдж Роуд трибунасына оның аты берілді.

1957–1958 жылдары Фулхэм Англия кубогының жартылай финалына жетіп, қайта ойында Мюнхен әуе қазасынан бір ай өткен Манчестер Юнайтедтен ұтылды. Келесі маусымда команда Шеффилд Уэнсдиден кейінгі екінші орынмен жоғарғы дивизионға көтерілді. 1958 жылы келген Грэм Леггат 277 матчта 134 гол соғып, клуб тарихындағы бестік бомбардирлердің қатарына кірді. 1959–1960 жылдары қол жеткізген оныншы орын 2003–2004 жылдардағы тоғызыншы орынға дейін клубтың ең жоғары көрсеткіші болып қалды, ал 1962 жылы Фулхэм кубоктың жартылай финалында тағы ойнады. Осы кезеңде Крейвен Коттеджге тұрақты түрде 30 мыңнан асатын көрермен жиналды. Клуб жыл сайын түсіп қалудан аман қалып жүретін команда ретінде танылды: 1966 жылдың 26 ақпанында 29 матчтан кейін 15 ұпаймен соңғы орында тұрса, қалған 13 ойында тоғыз жеңіске жетіп, екі рет тең түсіп, лигада қалды. Дегенмен 1967–1968 жылдары клуб екінші дивизионға, ал келесі маусымда үшінші дивизионға түсті.

Үшінші дивизионда екі маусым ойнаған Фулхэм 1970–1971 жылдары екінші орынмен көтерілді. Алек Стоктың тұсында 1970 жылдардың ортасында клубқа Алан Маллери мен Бобби Мур сияқты танымал ойыншылар келді. 1975 жылы Фулхэм бес талпыныстан кейін жартылай финалда алғаш жеңіп, тарихындағы жалғыз Англия кубогы финалына шықты, бірақ Уэмблиде Вест Хэм Юнайтедтен 0:2 ұтылды. Осы нәтиже клубқа Англия-Шотландия кубогына жол ашты, онда команда финалға жетіп, Мидлсброға жеңілді. 1976–1977 жылғы маусымда клубта Джордж Бест 47 матч өткізді, сол маусымда 1960 жылдары Фулхэмде қалыптасқан Родни Марш командаға қайта қосылып, 16 ойын өткізді.

1979–1980 жылдары клуб қайта түсіп қалды, ал 1980 жылдың қазанында Бобби Кэмпбеллдің орнына Малколм Макдоналд келді. Рэй Хоутон, Тони Гейл, Пол Паркер, Джерри Пейтон және Рэй Льюингтон ойнаған құраммен команда 1981–1982 жылдары екінші дивизионға көтерілді, бірақ жетістік көтерілу бекітілерден бірнеше апта бұрын бұрынғы қорғаушы Дейв Клементтің өз өмірін қиюымен көлеңкеленді. 1978 жылы клубқа келген Гордон Айвор Дэвис екі кезеңде барлық турнирде 178 гол соғып, Фулхэмнің тарихындағы ең көп гол авторы болды — бұл рекорд әлі сақталып тұр. 1982–1983 жылғы маусымның соңғы турында Дерби Каунтиге қонақта 0:1 ұтылған команда қатарынан екінші көтерілуден құр қалды; ол матч 88-минутта көрермендердің алаңға кіруінен тоқтатылып, қайта өткізілмеді де, аяқталмады да. Қарызға белшесінен батқан клуб ойыншыларын сатып, 1986 жылы үшінші дивизионға түсті, ал 1987 жылы Куинз Парк Рейнджерспен біріктіру әрекетінен кейін жабылу шегінде қалды: бұрынғы ойыншы Джимми Хиллдің араласуымен Fulham FC (1987) Ltd жаңа компаниясы құрылып, клуб сақталды. 1980 жылы Фулхэм қосымша табыс көзі ретінде қазіргі Лондон Бронкос рэгби клубын құрды, ол 1984 жылға дейін Крейвен Коттеджде ойнады.

1987 жылы Фулхэм Футбол лигасы трофейіндегі матчтан кейін Олдершотқа қарсы ол кездегі ең ұзақ пенальти сериясының қатысушысы болды — жеңімпазды анықтауға 28 соққы қажет болды; кейін клубтың өзі бұл рекордты жаңартты: 2024 жылы Лига кубогында Престон Норт Эндке қарсы 31 соққы орындалды. 1992 жылы Премьер-лиганың құрылуымен Фулхэм Футбол лигасының екінші дивизионында қалды, бірақ 1993–1994 жылдардағы сәтсіз маусымнан кейін жаңа үшінші дивизионға түсті. 1995–1996 жылдары клуб тарихындағы ең төмен көрсеткішіне жетіп, 24 команданың ішінде 17-ші орында қалды. 1996 жылдың ақпанында ойыншы-бапкер болған Микки Адамс команданың ойынын жақсартып, келесі маусымда екінші орынға шығарды: лига бұған дейін гол айырмасының орнына соғылған гол санын есепке алуға көшкені үшін Фулхэм Уиган Атлетикден кейінгі орынға қанағаттанды.

1997 жылдың жазында мысырлық кәсіпкер Мохамед Аль-Файед клубты 6,75 миллион фунтқа сатып алып, бес жыл ішінде Премьер-лигаға шығуға уәде берді. Рэй Уилкинс пен Кевин Киганның қосарланған басқаруынан кейін бүкіл өкілеттік Киганға өтті, ол 1998–1999 жылдары команданы 101 ұпаймен көтерді. 1999 жылы Киган Англия құрамасын басқаруға кетті, ал 2000 жылы клубқа француз Жан Тигана келіп, Луи Сахаға ұқсас жас ойыншыларды жинап, 2000–2001 жылдары бес маусымдағы үшінші көтерілуге қол жеткізді — команда қайтадан 101 ұпай жинап, 1968 жылдан бері алғаш жоғарғы дивизионға шықты. Фулхэм — бір маусымда 100 ұпай межесінен екі рет асқан жалғыз команда. Барлық төрт дивизионда клуб үшін ойнаған жалғыз футболшы — Шон Дэвис. Осы кезеңде көлік апатына ұшыраған капитан Крис Коулмен ойыншылық мансабын аяқтауға мәжбүр болды.

Премьер-лигадағы алғашқы маусымда, 2001–2002 жылдары, клуб 13-ші орынды алды. Крейвен Коттеджді толықтай орындықпен жабдықтау кезінде Фулхэм 2002–2004 жылдары Куинз Парк Рейнджерстің Лофтус Роуд стадионында ойнады. 2002 жылы клуб алғаш рет еуропалық турнирге — УЕФА Интертото кубогына шақырылып, финалда Болоньяны екі матчтың жиынтығымен 5:3 жеңіп, жеңімпаз атағын Малага мен Штутгартпен бөлісті. Жеңімпаз ретінде УЕФА кубогына жолдама алған команда үшінші айналымда Герта БСК-дан 1:2 жиынтық есеппен ұтылды. 2003 жылы тұрақты бапкер болып тағайындалған Крис Коулмен дебюттік маусымында клубты тоғызыншы орынға шығарып, рекорд орнатты; сол кезде Луи Саха 13 миллион фунтқа Манчестер Юнайтедке сатылып, клуб трансфер рекорды жаңартылды. 2005–2006 жылдары Фулхэм сол кездегі әрекеттегі чемпион Челсиді 1:0 еңсерді. 2007 жылдың сәуірінде Коулменмен келісімшарт бұзылып, оның орнын Лоури Санчес алды.

2007 жылдың 28 желтоқсанында клубты Рой Ходжсон басқарды. Түсіп қалу аймағында тұрған команда маусым соңында керемет тұрақтылық көрсетіп, Манчестер Ситиді 0:2-ден кейін 3:2 еңсерді, ал Портсмутқа қарсы шешуші матчта Дэнни Мерфидің голымен жоғарғы дивизионда қалды. 2008–2009 жылдары Фулхэм жетінші орынды алып, тарихындағы ең үздік лига көрсеткішіне жетті және алғашқы УЕФА Еуропа лигасына жолдама алды. 2009–2010 жылғы маусым клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірі саналады: жолда Гамбургер СФ, Ювентус, атақ иесі Шахтер және Базель сияқты командаларды еңсерген Фулхэм Еуропа лигасының финалына шығып, Гамбургтегі Фолькспарк стадионында Атлетико Мадридтен қосымша уақытта 1:2 ұтылды. 1/8 финалдағы үй матчы клуб тарихындағы ең үлкен нәтижелердің біріне саналады: Туриндегі 1:3 жеңілістен және жауап матчының басында гол жібергеннен кейін Фулхэм Ювентустің қақпасына жауапсыз төрт гол соқты. Ходжсон LMA нұсқасы бойынша жылдың үздік бапкері атанып, маусым соңында Ливерпульге кетті.

2010 жылы клубты Марк Хьюз басқарып, команданы сегізінші орынға шығарды және әділ ойын көрсеткіші арқылы Еуропа лигасына жолдама алды, бірақ бір жылға жетпей жұмыстан кетті. Оның орнына келген Мартин Йол тұсында команда Еуропа лигасының топтық кезеңінде үшінші орында қалды, ал лигада 12-ші орындармен шектелді. 2013 жылдың шілдесінде клубты Аль-Файедтен 150–200 миллион фунт аралығындағы сомаға Шахид Хан сатып алды. Иелік құрған жылдарында Аль-Файед клубқа пайызсыз түрде 187 миллион фунт берген, 2013 жылдың қаңтарында ол қарызды клуб капиталына айналдырып, Фулхэмді іс жүзінде қарыздан құтқарған еді.

Хан тұсында клуб бірінші және екінші дивизиондар арасында жүрді. 2014 жылы Фулхэм Чемпионшипке түсті, ал 2017–2018 жылдары Славиша Йоканович басқарған команда лигада клуб рекорды — 23 матчта жеңіліссіз серия құрып, үшінші орынды алды және плей-офф финалында Астон Виллаға қарсы жеңіске жетіп, 2018 жылдың 26 мамырында Премьер-лигаға оралды. Сол кезеңде клубқа қосылған Александар Митрович кейін клуб тарихында 100 голдан асырған сегізінші футболшы атанды. Кейін Клаудио Раньери мен Скотт Паркер жұмыс істеген клуб 2019 жылы түсіп қалды, ал 2020 жылдың 4 тамызында плей-офф финалында Брентфордты 2:1 еңсеріп, тағы көтерілді. Бір маусымнан кейін команда қайта Чемпионшипке түсті, бірақ Марко Силваның жетекшілігімен 2021–2022 жылдары төрт тур қалғанда көтерілуді қамтамасыз етіп, дивизион чемпионы болды. 2022–2023 жылдары Фулхэм Челсиді 2:1 ұтып, 16 жылға жуық уақыттан кейін алғаш жеңіске жетті және 1966 жылдың сәуірінен бері алғаш жоғарғы дивизионда қатарынан төрт жеңіс тіркеді. Келесі маусымда клуб тарихында алғаш Лига кубогының жартылай финалына шықты, ал 2024–2025 жылдары Премьер-лигадағы ұпай бойынша жаңа клуб рекордын орнатты. Бес жыл жұмыс істеген Силва 2025–2026 маусымнан кейін Бенфикаға кетті, оның орнына үш жылдық келісімшартпен Реал Мадридтің бұрынғы бас бапкері Альваро Арбелоа келді.

1879 жылдан 1896 жылға дейін клуб бірнеше алаңды ауыстырды — Стар Роуд көшесіндегі Мад Понд, Лилли Роуд, Ранела Хаус, Барнс, Парсонс Грин, Патнидегі Хаф Мун және Вест Бромптон маңындағы алаң. Ағылшын клубтарының ішінде тек Куинз Парк Рейнджерс одан көп үй алаңында ойнаған. 1896 жылдан бері клубтың үйі — сыйымдылығы 28 107 орындық Крейвен Коттедж. Еуропалық турнирлерде Фулхэм өз алаңында 23 матчта жеңіліс көрмеген (17 жеңіс, алты тең ойын) және еуропалық жарыстарға төрт рет жолдама алды.

Фулхэм жанкүйерлері басты бақталас деп Челсиды санайды: оның Стэмфорд Бридж стадионы Фулхэм аумағында, Крейвен Коттеджден 1,8 миль жерде орналасқан. Екінші бақталас — Куинз Парк Рейнджерс; 2011–2012 жылғы Премьер-лига маусымында Фулхэм оны екі рет ұтты, оның ішінде өз алаңында 6:0 есебімен. Үшінші бақталас — Брентфорд, сондай-ақ Кристал Пэлес сияқты өзге лондондық клубтармен де бақталастық бар. Лондоннан тыс кейбір жанкүйерлер Джиллингемді бақталас санайды: екі клубтың төменгі лигалардағы бірнеше матчы шиеленісті өтіп, бір Фулхэм жанкүйерінің өлімімен аяқталған. Дәстүр бойынша клуб жанкүйерлері Фулхэм және Хаммерсмит аудандарынан, сондай-ақ Патни, Ричмонд, Саттон, Уорсестер Парк секілді Оңтүстік-Батыс Лондонның басқа өңірлерінен келеді. Команда Лофтус Роудқа уақытша көшкенде жанкүйерлер Крейвен Коттеджге қайту үшін Back to the Cottage комитетін құрған.

Клубтың тұмары — 79 нөмірлі жейде киетін Билли есімді борсық; нөмір клубтың құрылған жылына, 1879-ға сілтеме. Тұмардың дизайнын клуб ұйымдастырған онлайн байқауда Кайл Джексон ұсынған. Бұған дейін клубтың тұмары Сэр Крейвен оф Коттедж атты рыцарь, ал қошемет қыздар топтамасы Cravenettes деп аталған. 2002–2003 жылдары клубтың Betfair-мен келісімі ағылшын футболындағы құмар ойын компаниясының алғашқы демеушілігі болды. 122 жылда клубта 38 бас бапкер жұмыс істеді; ең ұзақ кезең Фил Келсоға тиесілі — 15 жыл (1909–1924), ал командаға екі бөлек кезеңде жетекшілік еткен жалғыз адам — Фрэнк Осборн.