Дженоа тарихы

Клуб 1893 жылы Genoa Cricket & Athletic Club деген атпен ағылшындардың спорт клубы ретінде құрылды және алғашқы жылдары негізінен жеңіл атлетика мен крикетпен айналысты, футбол екінші кезектегі болды. Клуб шетелде Англияны білдіру үшін ашылғандықтан, алғашқы жейделер крикет бөлімінің түсіндей ақ болды, ал итальяндықтарды мүшелікке қабылдамады. Дженоаның жаттығулары қаланың солтүстік-батысындағы Кампассо ауданында, Пьяцца д'Армиде өтті. 1897 жылғы 10 сәуірде Джеймс Ричардсон Спенслидің ықпалымен футбол бөлімі басты бөлімге айналды, итальяндықтарға қосылуға рұқсат берілді және Понте Каррега деген жаңа алаң табылды. Алғашқы жолдастық кездесуде клуб үй иесі ретінде Интернационале Торино мен Торинезе құрама командасынан 0:1 ұтылды, кейін Алессандриядағы UPS командасын қонақта 2:0 жеңіп, тұңғыш жеңісін тіркеді.

Италия футбол федерациясы мен ұлттық чемпионат құрылған соң Дженоа 1898 жылы Туриндегі Humbert I велодромында бірінші чемпионатқа қатысты: 8 мамырда алғашқы ресми матчында Джиннастика Торинону 2:1 жеңді, сол күні қосымша уақытта Интернационале Торинону 3:1 ұтып, тұңғыш чемпион атанды. Келесі маусымда клуб атауынан Athletic сөзін алып тастап, Genoa Cricket & Football Club болды және жейде түсін ақ-көк тік жолақтыға (biancoblù) өзгертті. 1899 жылғы 16 сәуірде өткен бір күндік турнирде Интернационале Торинону тағы 3:1 жеңіп, екінші тағын алды. 1900 жылы үшінші қатарынан чемпиондыққа жеткен жолда жергілікті бәсекелес Сампьердаренезені 7:0 ұтты — бұл жеңіс айырмасы 1910 жылға дейін қайталанбады, ал финалда Торинезе 3:1 еңсерілді.

1901 жылы клуб өзінің әйгілі қызыл-көк жартылай бөлінген жейдесін қабылдап, rossoblù атауын алды; осы түстер бүгінге дейін сақталған. 1902 жылы төртінші чемпиондық келді, 1903 жылдан бастап басты бәсекелес Ювентус болды — Дженоа екі жыл қатарынан ұлттық финалда оны жеңді. 1903 жылғы 27 сәуірде клуб Францияға барып Ниццаның FVC командасын 3:0 ұтып, халықаралық матч өткізген алғашқы итальяндық команда болды. 1904 жылы кезекті чемпиондықпен қатар Дженоаның резерв құрамы II Categoria тұңғыш маусымын жеңді. 1905 жылдан кейін клуб чемпионаттағы үстемдігінен айырылды, алға Ювентус, Милан және Про Верчелли шықты. 1908 жылы федерация шетелдік ойыншыларға тыйым салуға келіскенде, ағылшындар легионы күшті Дженоа Милан, Торино және Firenze клубтарымен бірге ресми турнирлерден шықты; шешім келесі маусымда өзгертілді. Құрамды қайта құру кезінде Луиджи Феррарис пен Базельден келген Даниэль Хуг сияқты ойыншылар пайда болды, сондай-ақ Мараси ауданында 25 мың орындық жаңа стадион салынып, 1911 жылғы 22 қаңтарда ашылды.

Италия ұлттық құрамасы құрылған тұста Дженоа ойыншылары — біраз уақыт капитан болған Ренцо Де Векки, Эдоардо Мариани, Энрико Сарди — шақыртуға ие болды. Клубты қайта тұрғызу үшін бас бапкер ретінде ағылшын Уильям Гарбутт келді; ол Италиядағы алғашқы кәсіби бапкер болды, харизмасымен және темекі шылымын үздіксіз тартуымен танылды. Ойыншылар оны «Мистер» деп атады, содан бері итальяндықтар бапкерлерді жалпы осылай атайды. 1914/15 маусымында Дженоа Солтүстік Италияның үздік клубы ретінде солтүстік аймақтың қорытынды кезеңін жеңді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан ұлттық финал өтпеді; титул 1919 жылы соғыстан кейін берілді — 11 маусымнан кейінгі алғашқы жеңіс. Соғыс клубқа ауыр соққы болды: Луиджи Феррарис, Адольфо Гнекко, Карло Мараси, Альберто Суссоне және Клаудио Казанова әскери қызметте қаза табады, ал футбол бөлімінің негізін салушы Джеймс Ричардсон Спенсли Германияда өлтірілді.

1920 жылдары клуб солтүстік аймақта күшті бәсекелес болып қалды. Гарбутт Дженоаны 1922/23 жылы чемпиондыққа жеткізді — финалда екі кездесу жиынтығымен Лацио 6:1 жеңілді. Келесі маусымда солтүстік финалында Болонья еңсерілді, бірақ дау-дамайсыз болмады: Болоньядағы екінші матчта тәртіпсіздіктен кейін ойын тоқтатылып, федерация Дженоаға 2:0 есеппен жеңіс берді. Ұлттық финалда Савойя екі матч жиынтығында 4:1 ұтылды — бұл клубтың тоғызыншы және әзірге соңғы чемпиондығы. Осы екі чемпиондық құрамында Джованни Де Пра, Оттавио Барбьери, Луиджи Бурландо және Ренцо Де Векки ойнады. 1923/24 жеңісімен бірге скудетто белгісі енгізілді. 1920 жылдардың қалған бөлігінде клубтың үздік көрсеткіші 1927/28 маусымдағы екінші орын болды, шабуылшы Феличе Левратто 27 ойында 20 гол салды.

Атауындағы айқын британдық реңкке байланысты 1928 жылы фашистік үкімет клубты Genova 1893 Circolo del Calcio деп өзгертуге мәжбүрледі. Клуб Митропа Кубогына қатысып, ширек финалда Вена Рапидінен ірі есеппен ұтылды. 1929/30 маусымында Амброзианадан кейін екінші орын алды — бұл әзірге жоғарғы дивизиондағы соңғы күміс жүлдесі. 1930 жылдардың басында ойын деңгейі тұрақсызданып, 1933/34 маусымында клуб тарихында тұңғыш рет Серия В-ға түсті, бірақ Витторио Фароппаның басшылығымен тобында Новарадан жоғары бірінші орын алып, бірден қайта көтерілді. 1936 жылы клуб президенті болып Хуан Кулиоло келді, 1936/37 маусымында команда алтыншы орынға шығып, финалда Романы Марио Тортидің голымен 1:0 жеңіп, Италия Кубогын алды. Келесі маусымда үшінші орын алды, чемпион Амброзиана-Интерден тек үш ұпай қалыс қалды. 1938 жылғы әлем чемпионатында жеңген Италия құрамасында клубтың үш ойыншысы — Серджо Бертони, Марио Джента және Марио Перадзоло болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс итальяндық футболды дүр сілкіндірді, ал Дженова басқа клубтар сияқты тез қалпына келмеді. 1945 жылы клуб бұрынғы Genoa Cricket and Foot-Ball Club атауына қайта көшті. Соғыстан кейінгі жылдарда Оттавио Барбьери мен Уильям Гарбутт бапкер ретінде клубқа қайта келді. 1946 жылы Андреа Дориа мен Сампьердаренезенің қосылуынан Сампдория құрылып, Луиджи Феррарис стадионын Дженоамен бөлісті және жаңа бәсекелес болды.

Соғыстан кейін клубтың Серия А-дағы деңгейі айтарлықтай төмендеді. 1948/49 маусымында Дженоа Интерді 4:1, әйгілі Гранде Торинону 3:0 және Падуаны 7:1 жеңді. 1950 жылдардың басында Бока Хуниорстан Марио Бойе сатып алынғанымен, ол бір маусым ғана қалды, ал клуб кестенің соңғы орнымен түсіп кетті; екі маусымнан кейін Легнаноны басып, Серия В-ны жеңіп қайтты. Осы кезеңдегі көрнекті ойыншылардың бірі — Рагнар Николай Ларсен. 1959/60 маусымында тағы төмен түсіп, 1961/62 жылы қайта көтерілген клуб 1960 жылдардың бірінші жартысында кубоктық жетістіктерге жетті: 1962 жылы Альпы Кубогын алды (финалда үйде француздық Гренобльді Ницца голымен 1:0 жеңді), екі жылдан соң Берндегі Ванкдорф стадионында Катанияны 2:0 ұтып (екі гол Джампаоло Пьячеридің үлесінде) тағы жеңіске жетті.

Кубоктық жеңістен кейінгі жылы клуб қайтадан Серия В-ға түсті, бұл жолы екінші дивизиондағы кезең бұрынғыдан ұзақ болды: бапкерлер жыл сайын ауысты, 1970 жылы Дженоа тарихында тұңғыш рет Серия С-ға түсіп, қаржылық қиындықтарға ұшырады және иелері бірнеше рет өзгерді. 1970 жылдары клуб негізінен екінші дивизионда ойнады. Артуро Сильвестри басшылығымен 1973/74 маусымына Серия А-ға көтерілді, бірақ бірден кері түсті. Екі маусымнан кейінгі қайтарылуда құрамда Роберто Розато, Бруно Конти және жас Роберто Пруццо болды; бұл жолы клуб жоғарғы дивизионда екі маусым тұрып, 1977/78 жылы түсіп кетті — жоғарыдағы Фиорентина бір гол айырмасымен сақталып қалды, ал екі команда соңғы турда 0:0 ойнаған еді. Түсуден кейін Пруццо Романы таңдап кетті. Серия В-да бірнеше орташа маусымнан соң клуб 1980/81 жылы Луиджи Симонимен көтерілді, тек Тотонеро дауымен төмен түскен Миланнан кейінгі екінші орынды алды.

Симони басшылығымен Дженоа Серия А-да сақталды, төмен түскен Миланнан бір ұпай алда болды. Маусымның драмалық соңғы күнінде клуб Наполиден 1:2 ұтылып тұрғанда, 85-минутта Марио Фаччендаға керекті ұпайды әкелген гол салды — осы сәттен екі клуб жанкүйерлерінің достығы басталды. 1983/84 маусымында соңғы турда чемпион Ювентусты жеңгеніне қарамастан, Лациомен ұпайы тең болғанымен өзара кездесулердегі нәтижесі жаман болғандықтан клуб төмен түсті.

1985 жылы клубты кәсіпкер Альдо Спинелли сатып алды. 1986/87 маусымында бір ұпаймен көтерілуден қалып, келесі жылы бір ұпаймен түсуден құтылған клуб 1988/89 жылы Бариден жоғары бірінші орынмен Серия А-ға қайтты. Аутсайдер командалармен жұмыс істей білетін тәжірибелі бапкер Освальдо Баньоли (сексенінші жылдары Эллас Веронамен чемпион болған) және Карлос Агилера, Томаш Скухравы сияқты ойыншылармен клуб 1990/91 маусымында төртінші орынға шығып, үйде бүкіл маусымда жеңіліс тапқан жоқ, барлық ірі клубтарды — Ювентус, Интер, Милан, Рома, Лацио, Фиорентина, Наполи, сондай-ақ сол маусымда чемпион болған Сампдорияны жеңді.

Осылайша Дженоа 1991/92 маусымында УЕФА Кубогына жолдама алды. Клуб жартылай финалға дейін жетіп, турнир жеңімпазы Аяксқа ұтылды; ширек финалда Ливерпульді екі матчта да жеңіп, Энфилдте бұл командадан басым түскен алғашқы итальяндық клуб болды. Бірақ Освальдо Баньолидің кетуінен (ол денсаулығы жылдам нашарлаған қызымен көп уақыт өткізу үшін қаладан кетті) және ескірген немесе басқа клубтарға берілген негізгі ойыншылардың орнын толтыра алмаудан кейін «қараңғы кезең» басталды. Осы тұстағы белгілі ойыншылар — Джанлука Синьорини, Карлос Агилера, Стефано Эранио, Роберто Онорати, Джон ван 'т Схип. Президент Спинелли клубты ең алдымен пайда әкелетін бизнес деп санады және бағасы жоғары ойыншыларды сатып, түскен қаржының аз бөлігін ғана командаға қайта салды: уругвайлық шабуылшы Карлос Агилераны сатып, оның орнына жапондық Йомиури Вердиден Кадзуёси Мираны алды. УЕФА Кубогына қатысқан маусымның өзінде клуб төмен түсу аймағынан бір-ақ орын жоғары тұрды, кейінгі жылдарда кестенің төменгі жартысында қалды.

1994/95 маусымында Дженоа Падуамен ұпай бойынша теңесіп, Флоренцияда өткен плей-аутта 11 метрлік доптар тебілісінде 4:5 ұтылып, төмен түсті. Серия В-да жүріп клуб 1996 жылы Англия-Италия Кубогының соңғы жеңімпазы болды: финалда Порт Вейл 5:2 жеңілді, Дженнаро Руотоло хет-трик жасады. Спинелли 1997 жылы клубты сатып, Алессандрия мен Ливорноға ауысты. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басы клуб тарихындағы ең қиын кезең болды: бапкерлер жиі ауысты, қаржы жағдайы нашар болды, 1999/00 маусымындағы алтыншы орыннан басқа көтерілуге үміт аз еді. 1997-2003 жылдары клубта үш түрлі иесі және төрт президент болды, кейін клуб Иропинялық ойыншық өндірісінің кәсіпкері, бұған дейін Комо клубының иесі болған Энрико Прециозиге өтті.

2003 жылы Прециози клубты қабылдады: сәтсіз маусымнан кейін Дженоа С1 дивизионына түсуге тиіс болған, бірақ федерацияның Серия В-ны 24 командаға дейін кеңейту туралы даулы шешімімен Катания және Салернитанамен бірге «құтқарылды». 2004/05 маусымында клуб Серия В-ны жеңді, алайда соңғы турдағы Венециямен матчты (3:2) сатқаны айтылды; 2005 жылғы 27 шілдеде FIGC тәртіптік комиссиясы Дженоаны кестенің соңғы орнына түсіріп, үш ұпай шегерумен Серия С1-ге жіберді. 2005/06 маусымында клуб алты ұпай айыппұлмен ойнап, ұзақ уақыт көш басында болғанымен екінші орынға тұрақтап, плей-оффта Монцаны жиынтықта 2:1 жеңіп Серия В-ға көтерілді. Жазда бас бапкер болып Джан Пьеро Гасперини келді және 2006/07 маусымында клубты Серия А-ға шығарды — соңғы турда Наполимен 0:0 ойнап, екі команда да көтерілді.

12 жылдан кейінгі алғашқы Серия А маусымы — 2007/08 — оныншы орынмен аяқталды. Прециози құрамды күшейтіп, кейбір ойыншыларды тиімді шарттармен сатты (мысалы, Марко Борриелло Миланға үлкен сомаға берілді). 2008/09 маусымында клуб бесінші орын алып, Ювентус, Рома және Миланды артқа қалдырды, Сампдорияға қарсы екі дербиде де жеңіске жетті, ал Диего Милито чемпионаттың үздік бомбардирлері қатарына кірді. Кейін Милито мен Тиагу Мотта Интерге кетті, орнына Эрнан Креспо келді, бірақ жарақаттарға ұшыраған команда Еуропа лигасы мен Италия Кубогының ерте кезеңдерінде шығып, 2010 жылы Серия А-да тоғызыншы орын алды.

2010/11 маусымында сәтсіз нәтижелерден кейін Прециози 2007/08 маусымынан бері жұмыс істеген Гасперинидің орнына Давиде Балларддинини тағайындады; команда кестенің жоғарғы жартысында тұрақтап, желтоқсан мен мамырда Сампдорияға қарсы екі дерби жеңісін тіркеді. 2011/12 және 2012/13 маусымдарында клуб екі рет 17-орын алып, төмен түсуден бір қадам қалды. 2014/15 маусымында алтыншы орын алып, Еуропа лигасының іріктеу кезеңіне жолдама алуға тиіс болған клуб құжаттарды кеш тапсырғаны және Луиджи Феррарис стадионының УЕФА талаптарына сай келмегені үшін лицензия алмады, жолдама жетінші орындағы Сампдорияға берілді. 2015/16 маусымында он бірінші орын, 2016/17 маусымында 16-орынмен сақталу, 2017/18 маусымында тағы орта деңгей болды. 2018/19 маусымында Дженоа Эмполимен 38 ұпайдан теңескенімен өзара кездесулердегі басымдықпен Серия А-да қалды.

2021 жылғы 23 қыркүйекте Дженоаны Стивен Паско мен Джош Уандер құрған америкалық 777 Partners инвестициялық компаниясы сатып алғаны жарияланды; мәміле шарттары ашылмаса да, дереккөздер клубтың құнын 175 миллион доллар деп атады. Жаңа иелер тұсындағы бірінші маусымда, 2021/22 жылы, клуб 19-орын алып, жоғарғы дивизионда 15 жыл өткізген соң Серия В-ға түсті, бірақ 2022/23 маусымында Серия В-да екінші орын алып бірден қайтып келді. 2025 жылдан бері бас бапкер — әлем чемпионы Даниэле Де Росси.

Дженоа 1911 жылдан бері үй матчтарын сыйымдылығы 33 205 орындық Луиджи Феррарис стадионында өткізеді және оны жергілікті бәсекелес Сампдориямен бөліседі. Клубтың лақап аттары — Il Grifone («Грифон»), I Rossoblù («Қызыл-көктер») және Il Vecchio Balordo («Кәрі ақымақ»). Грифон атауы Генуя қаласының елтаңбасынан алынған: онда Әулие Георгий крестінің екі жағында алтын түсті екі грифон бейнеленген; клуб эмблемасы да қала елтаңбасынан шыққан, бірақ қызыл-көк түстерді қамтиды.

Клубтың негізгі жанкүйер қауымы Лигурияда, сондай-ақ команда Пьемонт мен Аоста аңғарында да танымал. Генуялықтардың теңізшілік дәстүрі және шетелдегі генуялық қауымдар арқылы клуб жанкүйерлер клубтары Буэнос-Айрес, Амстердам, Токио, Торонто, Нью-Йорк, Сан-Франциско, Барселона, Исландия және басқа жерлерде құрылды. Ең маңызды бәсекелестік — стадионды бірге бөлісетін Сампдориямен қаладағы қарсыласу, ол Derby della Lanterna («Шамшырақ дербиі») деп аталады және Генуя шамшырағына сілтейді; екі команда алғаш рет 1946 жылы кездесті. Дженоа жанкүйерлері Миланға да қатты қарсы: 1995 жылғы қаңтарда жанкүйерлер қақтығысында генуялық Винченцо Спаньоло миландық Симоне Барбальяның пышағынан қаза тапты. Наполимен достық 1982 жылғы маусымның соңғы матчынан басталады; 2006/07 маусымының соңғы күнінде екі команда 0:0 ойнап, бірге көтерілгенде Дженоа ультрастары «Benvenuto fratello napoletano» («Қош келдің, неапольдік бауырым») деген жазулар ұстады. Роберто Пруццоның 1979 жылы Романы таңдауынан кейін пайда болған римдіктермен жақындық кейінгі жылдары әлсіреді, ал 1963/64 маусымының соңындағы Джиджи Меронимен алмасудан және оның 1967 жылғы 15 қазанда мезгілсіз қазасынан кейінгі Торинамен достық 2008/09 маусымдағы Торино-Дженоа матчынан кейін үзілді.

Клубта нөмірлер мәңгілікке бекітілген: 6 — қорғаушы Джанлука Синьорини (1988-1995), 7 — жартылай қорғаушы Марко Росси (2003-2004, 2005-2013), 12 — Gradinata Nord жанкүйерлері, «он екінші ойыншы». Дженоаның еншісінде тоғыз чемпиондық, алты Серия В жеңісі (1934/35, 1952/53, 1961/62, 1972/73, 1975/76, 1988/89), бір Серия С1 жеңісі (1970/71), Италия Кубогы (1936/37, 1939/40 жылы финалист), екі Альпы Кубогы (1962, 1964) және 1996 жылғы Англия-Италия Кубогы бар. Жастар құрамы да бірнеше титул жеңді, олардың ішінде 2009/10 маусымындағы Primavera чемпионаты мен 1965 және 2007 жылдардағы Виареджо турнирі.

2011 жылы президент Хавьер Туделаның өтінішімен Дженоа «Мәдени астаналардың халықаралық бюросына» — ЮНЕСКО тәжірибесіне ұқсас тарихи спорттық мұра тізіміне енгізілді. 2013 жылы клуб әлемдегі ең көне футбол клубтарын біріктіретін «Пионерлер клубына» қабылданды; оның басқа мүшелері — Шеффилд және Рекреативо де Уэльва. Клуб ертеде көпсалалы ұйымнан тек футболға арналған клубқа айналған, ал 2007 жылы жанкүйерлер тобы крикет бөлімін қайта құрды — ол Genoa Cricket Club 1893 деген атпен Италия крикет лигасының Серия А-сында ойнайды.