Германия тарихы

Германия жерінде алғашқы халықаралық ойындардың бірі 1897 жылы 18 апрельде Гамбургте өтті: Дания футбол одағының құрамасы Гамбург-Альтона футбол одағының жинақ командасын 5:0 жеңді. 1899-1901 жылдары Германия мен Англияның жинақ командалары арасында бес кездесу өтті, бірақ оларды екі елдің федерациясы да ресми деп санамайды; барлығы ірі жеңіліспен, соның ішінде 1901 жылы қыркүйекте «Уайт Харт Лейнде» 0:12 есебімен бітті. Құраманың алғашқы ресми матчы 1908 жылы 5 апрельде Базельде Швейцарияға қарсы өтті — үй иелері 5:3 жеңіске жетті. 1909 жылы 13 наурызда Оксфордта Англияның әуесқойлар құрамасынан 0:9 ұтылу бүгінге дейін Германияның ең ірі ресми жеңілісі болып қалды.

Юлиус Хирш 1911 жылы құрамаға қосылып, онда ойнаған алғашқы еврей футболшысы болды; 1912 жылы Нидерландыға қарсы төрт гол соғып, бір кездесуде төрт рет дәл соққан алғашқы неміс атанды. 1912 жылы 1 июльде Стокгольмдегі Олимпиада ойындарында Германия Ресей империясын 16:0 жеңді — бұл құрама тарихындағы ең ірі жеңіс. Сол матчта Готфрид Фукс дүниежүзілік рекорд орнатып, 10 гол соқты және турнирдің ең мықты шабуылшысы болды; бұл халықаралық рекорд 2001 жылға дейін, австралиялық Арчи Томпсон Америкалық Самоаны 31:0 жеңген ойында 13 гол соққанға дейін қолсұғылмай келді. Фукс еврей болғандықтан, Германия футбол одағы 1933-1945 жылдары ол туралы барлық жазбаны өз құжаттарынан өшірген.

Алғашында ойыншыларды ДФБ таңдады, арнайы бапкер болмады. Құраманың бірінші бапкері — маннгеймдік мектеп ұстазы Отто Нерц (1926-1936). Ұлы дағдарыс кезінде федерацияда 1930 жылғы алғашқы әлем чемпионатына Уругвайға жол ақысы болмады, бірақ 1934 жылғы Италиядағы турнирде, өзінің тұңғыш қатысуында, Германия үшінші орын алды. 1936 жылғы Берлин Олимпиадасындағы сәтсіздіктен кейін құраманы Зепп Хербергер басқарды. 1937 жылы ол жинаған құрам Даниядан Бреслау қаласында 8:0 басым түскені үшін «Бреслау он бірлігі» деген атқа ие болды. 1938 жылғы аншлюстен кейін ол кездегі Еуропаның күшті құрамаларының бірі — Австрия жинақ командасы, әлем чемпионатына іріктеліп қойғанына қарамастан, таратылды, ал бірнеше австриялық ойыншыға саяси себептермен «бүкілгермандық» құрамға кіру бұйырылды. 1938 жылғы Франциядағы әлем чемпионатында бұл құрам Швейцариямен 1:1 ойнап, қайта матчта Париждің қарсы көңіл-күйдегі көрермені алдында 2:4 ұтылды; бұл 2018 жылға дейінгі ең нашар нәтиже болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939 жылғы қыркүйек пен 1942 жылғы қараша аралығында құрама 30-дан астам халықаралық кездесу өткізді, содан кейін ойыншылардың көбі әскерге алынып, матчтар тоқтатылды.

Соғыстан кейін Германияға 1950 жылға дейін көптеген спорт түрінде қатысуға тыйым салынды. 1949-1990 жылдары ФИФА бірнеше герман құрамасын мойындады: ДФБ құрамасы Германия Федеративтік Республикасын (ағылшын тілінде Батыс Германия) білдірді, Сарланд құрамасы Сар протекторатын (1950-1956), Шығыс Германия құрамасы Герман Демократиялық Республикасын (1952-1990) білдірді. Батыс Германия соғысқа дейінгі құраманың тарихы мен статистикасын жалғастырды; 1950 жылы оның қарсыласы Швейцария болды. Сарланд 1957 жылы ГФР-ға қосылды. Шығыс Германия құрамасы бөлінген елдің екі жинақ командасының жалғыз кездесуінде 1974 жылғы әлем чемпионында жеңіске жеткен жалғыз команда болды, ал 1976 жылғы Олимпиадада алтын медаль алды. 1990 жылы Германия біріккеннен кейін шығыстағы жарыстар ДФБ жүйесіне қайта кірді, ал Шығыс Германия құрамасы соңғы матчын 1990 жылы 12 қыркүйекте өткізді. Біріккен Германияның алғашқы ойыны 1990 жылы 19 декабрьде Швейцариямен өтті, ал ресми атауы «Германия (GER)» болып қысқарды.

1954 жылғы Швейцариядағы әлем чемпионатында Фриц Вальтер капитандық еткен Батыс Германия топтық кезеңде басты үміткер Венгриядан 3:8 ұтылды, бірақ финалда сол қарсыласымен қайта кездесті. 32 матчта жеңіліс көрмеген венгрлердің серпінін немістер 3:2 жеңіспен үзді, шешуші голды Хельмут Ран соқты. Бұл жеңіс «Берн кереметі» атанды.

1958 жылы төртінші орынға, 1962 жылы ширек финалға шыққаннан кейін ДФБ өзгерістерге барды: кәсіпқойлық енгізілді және түрлі регионаллигалардың үздік клубтары негізінде Бундеслига құрылды. 1964 жылы 28 жыл жұмыс істеген Хербергердің орнына Хельмут Шён келді. 1966 жылғы әлем чемпионатында Батыс Германия жартылай финалда КСРО-ны ұтып, финалда үй иесі Англияға қарсы ойнады. Қосымша уақытта Джефф Херст соққан гол турнир тарихындағы ең даулы эпизодтардың біріне айналды: қайталаудан көрінгеніндей, көлденең тіректен түскен доп сызықты толық кесіп өтпеген сияқты болатын. Херст бір гол қосып, Англия 4:2 жеңді. 1970 жылғы чемпионатта немістер ширек финалда Англияны 3:2 шығарып тастады, ал жартылай финалда қосымша уақытта Италиядан 3:4 ұтылды; қосымша уақытта бес гол соғылған бұл матч Италияда да, Германияда да «Ғасыр ойыны» деп аталады. Батыс Германия Уругвайды 1:0 жеңіп үшінші орын алды, ал Герд Мюллер 10 голмен турнирдің үздік шабуылшысы болды.

1971 жылы құраманың капитандық белбеуін Франц Беккенбауэр таққанда, команда 1972 жылғы Еуропа чемпионатында финалда КСРО-ны 3:0 жеңіп, тұңғыш континенттік титулын алды. 1974 жылғы әлем чемпионатының үй иесі ретінде Батыс Германия Мюнхендегі финалда Нидерландыны 2:1 жеңіп, екінші дүниежүзілік титулына қол жеткізді. Турнирдегі екі матч ерекше есте қалды: топтық кезеңдегі саяси мәні зор Шығыс Германиямен кездесуде немістер 1:0 ұтылды, бірақ бұл олардың плей-оффқа шығуына кедергі болмады, ал Йохан Кройфтің «тотальды футболын» ойнаған голландықтарға қарсы финалда қарсылас пенальтиден алға шықса, Пауль Брайтнер он бір метрлік соққыдан есепті теңеді, ал көп өтпей Герд Мюллер жеңісті голды соқты.

Батыс Германия келесі екі үлкен турнирде титулын қорғай алмады: 1976 жылғы Еуропа чемпионатының финалында Чехословакиядан пенальти серияда 3:5 ұтылды — бұл 2025 жылға дейін ірі турнирдегі олардың соңғы пенальти жеңілісі болды. 1978 жылғы әлем чемпионатында команда Австриядан 2:3 ұтылып, екінші топтық кезеңде тоқтады, содан кейін Шён орнын өз көмекшісі Юпп Дервалльға берді. Дервалльмен бірге құрама 1980 жылғы Еуропа чемпионатында финалда Бельгияны 2:1 жеңіп, екінші континенттік титулын алды. 1982 жылғы әлем чемпионатын немістер дебютант Алжирден 1:2 күтпеген жеңіліспен бастады, бірақ Австриямен даулы 1:0 ойыннан кейін келесі кезеңге өтті; жартылай финалда Франциямен 3:3 ойнап, пенальтиде 5:4 басым түсті, ал финалда Италиядан 1:3 ұтылды. Осы кезеңде Герд Мюллер екі әлем чемпионатында (1970 және 1974) 14 гол жинады; оның бұл рекордын 2006 жылы Роналдо, кейін 2014 жылы 16 голмен Мирослав Клозе жаңартты.

1984 жылғы Еуропа чемпионатында бірінші кезеңде шығып қалғаннан кейін құраманы Франц Беккенбауэр басқарды. 1986 жылғы Мексикадағы әлем чемпионатында Батыс Германия жартылай финалда Францияны 2:0 ұтып, финалда Диего Марадона бастаған Аргентинадан 2:3 жеңіліп, қатарынан екінші рет күміс жүлдегер болды. 1988 жылғы өз жерінде өткен Еуропа чемпионатында жартылай финалда Нидерландыдан 1:2 ұтылды. 1990 жылғы Италиядағы әлем чемпионатында Лотар Маттеус капитандық еткен команда, қатарынан үшінші рет финалға шығып, Римде Аргентинаны 1:0 жеңіп, үшінші дүниежүзілік титулын алды; жалғыз голды 85-минутта пенальтиден Андреас Бреме соқты. Осылайша Беккенбауэр әлем чемпионатын капитан ретінде де, бапкер ретінде де жеңген алғашқы адам болды.

1990 жылдан кейін құраманы Берти Фогтс басқарды. 1992 жылғы Еуропа чемпионатында немістер финалда Даниядан 0:2 ұтылды, 1994 жылғы әлем чемпионатының ширек финалында Болгариядан 1:2 жеңілді. Біріккен Германия өзінің алғашқы үлкен титулын 1996 жылғы Еуропа чемпионатында алды: жартылай финалда үй иесі Англияны шығарып, финалда Чехияны қосымша уақытта «алтын голмен» 2:1 жеңді. 1998 жылғы әлем чемпионатының ширек финалында Кристиан Вёрнс тікелей қызыл карточка алғаннан кейін Хорватиядан 0:3 ұтылды, содан соң Фогтстың орнына Эрих Риббек келді. 2000 жылғы Еуропа чемпионатында команда бірінші кезеңде шығып қалды, ал Риббектің орнына Руди Фёллер тағайындалды. 2002 жылғы әлем чемпионатында үміт аз болғанымен, Германия плей-оффта Парагвай, АҚШ және Оңтүстік Кореяны қатарынан 1:0 жеңіп финалға шықты, онда Бразилиядан Роналдоның екі голымен 0:2 ұтылды; бұған қарамастан капитан және қақпашы Оливер Кан «Алтын допты» иеленіп, турнирдің үздік ойыншысы атанған алғашқы қақпашы болды. 2004 жылғы Еуропа чемпионатында тағы да топтық кезеңнен шыға алмаған соң, құраманы Юрген Клинсман басқарды. Әлем рейтингінде 22-орында тұрған команда 2006 жылы өз елінде өткен чемпионатта топтағы үш ойынды да жеңіп, 1/8 финалда Швецияны 2:0, ширек финалда Аргентинаны пенальтиде ұтты, жартылай финалда Италиядан қосымша уақыттың соңында екі гол жіберді, ал үшінші орын матчында Португалияны 3:1 жеңді; Мирослав Клозе бес голмен «Алтын бәтеңкені» алды.

Клинсман кеткен соң, 2006 жылдан 2021 жылға дейін құраманы Йоахим Лёв басқарды — ол 198 матчпен бас бапкер ретіндегі рекордшы. 2008 жылғы Еуропа чемпионатында Германия финалда Испаниядан 0:1 ұтылып күміс жүлдегер болды. 2010 жылғы әлем чемпионатында 1/8 финалда Англияны 4:1, ширек финалда Аргентинаны 4:0 жеңді, жартылай финалда Испаниядан 0:1 ұтылып, Уругвайды 3:2 басып үшінші орын алды; Томас Мюллер «Алтын бәтеңке» мен үздік жас ойыншы жүлдесін алды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатында топтағы үш матчты да жеңіп, ширек финалда Грецияны ұтқаннан кейін команда ресми кездесулердегі қатарынан 15 жеңіс рекордын орнатты, бірақ жартылай финалда Италиядан 1:2 ұтылды. 2014 жылғы Бразилиядағы әлем чемпионатында Германия төртінші титулын жеңіп алды: топта Португалияны Томас Мюллердің хет-тригімен 4:0 ұтты, Ганамен 2:2 ойнады (Клозе әлем чемпионаттарында 15-голын соқты), АҚШ-ты 1:0 жеңді, 1/8 финалда Алжирді қосымша уақытта 2:1, ширек финалда Францияны Матс Хуммельстің голымен 1:0 ұтып, қатарынан төртінші жартылай финалға шықты. Жартылай финалдағы Бразилияға қарсы 7:1 жеңіс турнир тарихындағы есте қалар матчтардың біріне айналды: немістер жеті минутқа жетпей төрт гол соғып, 30-минутта 5:0 алға шықты; бұл Бразилияның әлем чемпионаттарындағы ең ауыр жеңілісі болды, ал Германия бірнеше рекорд орнатты, соның ішінде Клозе 16 голмен әлем чемпионаттарының үздік бомбардирі атанды. 13 июльде Рио-де-Жанейродағы «Маракана» стадионында өткен финалда Марио Гётценің 113-минуттағы голы Аргентинаны 1:0 жеңуге жеткізді — Германия Америка құрлығында әлем чемпионы болған алғашқы еуропалық құрама болды. 2014 жылғы чемпионаттан кейін команда 2223 ұпаймен тарихтағы ең жоғары екінші Эло рейтингін жинады.

2016 жылғы Еуропа чемпионатында Германия ширек финалда Италиямен 1:1 ойнап, пенальтиде 6:5 басым түсті — ірі турнирдегі итальяндықтардан алған алғашқы жеңісі, бірақ жартылай финалда үй иесі Франциядан 0:2 ұтылды. 2017 жылы Санкт-Петербургтегі «Крестовский» стадионында өткен финалда Чилиді 1:0 жеңіп, Конфедерациялар кубогының соңғы иесі атанды. 2018 жылғы әлем чемпионаты сәтсіз өтті: Мексикадан 0:1 ұтылған соң, Швецияны 2:1 жеңіп, Оңтүстік Кореядан 0:2 жеңілді және 1938 жылдан бергі алғашқы рет бірінші кезеңде шығып қалды, топтық кезеңде іркілген бесінші қолданушы чемпион болды. Одан кейінгі УЕФА Ұлттар лигасының тұңғыш маусымы да сәтсіз болды. 2021 жылға қалдырылған 2020 жылғы Еуропа чемпионатында Германия Португалияны 4:2 ұтып, Францияға 0:1 ұтылды, ал 1/8 финалда Англиядан 0:2 жеңілді — 1938 жылдан бері үлкен турнирдің осы кезеңінде шығып қалған бірінші жағдай. Осы турнирден кейін 2021 жылы Лёвтің орнына Ханси Флик келді.

Флик кезінде Германия 2022 жылғы әлем чемпионатына үй иелерінен басқа алғашқы болып іріктелді, бірақ Катардағы турнирде Жапониядан 2:1 ұтылып, Испаниямен 1:1 ойнап, Коста-Риканы 4:2 жеңгеніне қарамастан, қатарынан екінші рет топтық кезеңде шығып қалды. Бірқатар нашар ойыннан, соның ішінде Жапониядан өз алаңында 1:4 ұтылғаннан кейін, 2023 жылы 10 қыркүйекте Флик жұмыстан кетірілді, ал 22 қыркүйекте бас бапкер болып Юлиан Нагельсман тағайындалды. Өз елінде өткен 2024 жылғы Еуропа чемпионатында Германия ашылу матчында Шотландияны 5:1, содан кейін Венгрияны 2:0 жеңіп, 1/8 финалда Данияны ұтты, бірақ ширек финалда қосымша уақытта Испаниядан 1:2 ұтылды. 2024/25 жылғы Ұлттар лигасының топтық кезеңін жеңіліссіз аяқтап (соның ішінде Босния және Герцеговинаны өз алаңында 7:0 жеңіп), ширек финалда Италияны екі матчтың жиынтығымен ұтып, 2025 жылғы финалдық турнирге шықты, онда Португалиядан 1:2, Франциядан 0:2 ұтылып, төртінші орынды иеленді. 2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словакиядан 0:2 ұтылған соң, команда қатарынан 11 жеңіске жетті және Словакиямен қайта кездесуде 6:0 жеңіп, жолдама алды. Турнирдің өзінде Германия Кюрасаоны 7:1, Кот-д'Ивуарды 2:1 ұтып, 2014 жылдан бері алғаш плей-оффқа шықты, бірақ 1/16 финалда Парагваймен 1:1 ойнап, пенальти серияда 3:4 ұтылды — бұл құраманың әлем чемпионаттарындағы пенальтидегі тұңғыш жеңілісі. Көп өтпей Нагельсман қызметінен кетті, ал құраманы Юрген Клопп басқарды.

Құрамада ең көп матч өткізген ойыншы — Лотар Маттеус (150 кездесу), ең көп гол соққан — Мирослав Клозе (71 гол). Бір ойындағы ең жоғары нәтиже 1912 жылдан бері Готфрид Фукске тиесілі (10 гол). Ең ірі жеңіс — 1912 жылы Ресей империясынан 16:0, ең ірі жеңіліс — 1909 жылы Англияның әуесқойлар құрамасынан 0:9. ФИФА рейтингінде Германия бірнеше кезеңде бірінші орында болды, ең төмен көрсеткіші — 2006 жылғы наурызда 22-орын.

Құраманың дәстүрлі негізгі формасы — ақ жейде, қара шорт және ақ ұйық; түстер XIX ғасырдағы Пруссия туынан алынған, 1988 жылдан бері формада қазіргі Германия туының элементтері жиі қолданылады. Қонақтық форманың түсі бірнеше рет өзгерді: ең жиі қолданылған нұсқа — ДФБ түстерінен алынған ақ шортпен жасыл жейде, сондай-ақ қызыл, сұр және қара түстер де пайдаланылды. Формаға 1996 жылы герб үстіне 1954, 1974 және 1990 жылдардағы титулдарды білдіретін үш жұлдыз қосылды, ал 2014 жылғы төртінші титулдан кейін төртінші жұлдыз пайда болды. Форманы 1954 жылдан бері «Адидас» жеткізіп келді, 1970-жылдары құрама «Эрима» формасын киді; 2024 жылғы наурызда 70 жылдан кейін жаңа серіктес ретінде «Найк» жарияланды, бұл көп сынға ұшырады.

Германия үй матчтарын ел бойынша түрлі стадиондарда кезекпен өткізеді — қазірге дейін 43 қалада ойнаған, соның ішінде матч кезінде герман қаласы болған Венада (1938-1942 жылдары үш ойын). Ең көп кездесу Берлинде өтті (46 матч) — 1908 жылы Англияға қарсы алғашқы үй ойыны да осы қалада болды; одан кейін Гамбург (34), Штутгарт (32), Ганновер (28) және Дортмунд тұр, ал Мюнхен 1974 жылғы әлем чемпионатының финалын қабылдады. Германияда құраманы әдетте «ДФБ-құрамасы», «ұлттық он бірлік» деп атайды, шетелдік БАҚ-та «Ди Маншафт» («Команда») деген ат тарады; оны 2015 жылғы июньде ДФБ ресми бренд ретінде мойындаса, 2022 жылғы июльде жанкүйерлердің көпшілігі қабылдамағандықтан, ресми лақап ат ретінде қолданудан бас тартты.