Харт оф Мидлотиан тарихы

Алғашқы жылдары команда Эдинбургтегі Мидоуз алаңында ойнады, 1875 жылы Шотландия футбол қауымдастығына (SFA) кірді және Эдинбург футбол қауымдастығының негізін салушылардың біріне айналды. Сол жылы клуб Шотландия Кубогында тұңғыш рет сынға түсті: 3rd Edinburgh Rifle Volunteers-пен екі кездесу де 0:0 есебімен аяқталып, ол кездегі ережеге сай екі команда да келесі айналымға өтті, бірақ Харт оф Мидлотиан «Дрампеллиерден» ұтылды. 1884–85 жылдары клуб Кубокта «Данфермлинді» 11:1 жеңгеннен кейін екі кәсіби ойыншыны алаңға шығарғаны үшін SFA тарапынан екі жылға шеттетілді — бұл қауымдастық тарихындағы клубқа қатысты бірінші тәртіптік тыйым болды. Клуб комитеті ауысқаннан соң оны қайта қабылдады.

Шотландия футбол лигасының алғашқы онжылдықтарында клуб 1894/95 және 1896/97 жылдары чемпион атағын алды, 1891 жылдан 1906 жылға дейінгі 15 жылда Шотландия Кубогын төрт мәрте жеңіп алды. 1894/95 жылғы «әлем чемпионаты» матчында «Сандерлендтен» 3:5 жеңілген команда 1902 жылы «Тоттенхэм Хотспурды» Лондондағы 0:0-ден кейін Тайнкасл Паркта 3:1 ұтып, осы атақты қолға түсірді.

1914/15 жыл маусымын сегіз жеңіспен бастап, оның ішінде әрекеттегі чемпион «Селтикті» 2:0 еңсерген команда Бірінші дивизионда сенімді көшбасшы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталып, кәсіби футболды жалғастырудың дұрыстығы туралы қоғамдық талас өрбіген кезде клубтың он алты ойыншысы 1914 жылғы 25 қарашада сэр Джордж Маккрейдің жаңа еріктілер батальонына бірге жазылды; кейін 16-Royal Scots болып қалыптасқан бұл құрам «футболшылар батальоны» атағын алған тұңғыш бөлім болды. Онымен бірге клубтың 500-ге жуық жанкүйері мен абонемент иесі, «Хибернианның» 150 қолдаушысы және басқа клубтардың футболшылары қатарға қосылды. Әскери дайындық жүктемесі, соның ішінде лига матчының алдындағы түнде екі мәрте өткен он сағаттық жорық, қазан мен ақпан аралығындағы 20 матчтық жеңіліссіз серияға қарамастан ойын көрсеткішін төмендетті де, чемпион атағын «Селтик» 4 ұпай артықшылықпен алды. Соғыста негізгі құрамның жеті ойыншысы — Дункан Керри, Джон Аллан, Джеймс Бойд, Том Грейси, Эрнест Эллис, Джеймс Спиди және Гарри Уотти, сондай-ақ бұрынғы футболшы Дэвид Филип қаза болды. Осы кезеңге арналған екі ескерткіш бар: Контальмезондағы Маккрей батальонына арналған мемориал және клуб 1922 жылы қалаға сыйға тартқан Эдинбургтің Хеймаркет алаңындағы мемориал.

Екі соғыс арасындағы жылдарда клуб бірде-бір үлкен жүлде алмады. 1932 жылы 16 жасар Томми Уокер клубқа келіп, лигада 192 гол соқты, бірақ ойыншы ретінде Тайнкаслда ірі жүлде жеңіп алмады — ең үлкен жетістігі 1937/38 жылғы лигадағы екінші орын болды. Клуб тарихындағы ең табысты кезең — Уокердің бас бапкер болған 1950 жылдардың басынан 1960 жылдардың ортасына дейінгі уақыт: осы уақытта екі чемпиондық және бес ірі кубок жеңіліп, команда 11 маусым қатарынан лигада үздік төрттіктен шықпады. Оның негізі әлі Дэйви Маклин тұсында қаланды: 1948 жылғы 9 қазанда Уилли Баулд, Джимми Уордхоу және Альфи Конн алғаш рет бірге шабуыл құрып, «Ист Файфті» 6:1 жеңді. Кейін Terrible Trio (Қорқынышты үштік) атанған бұл үштік клуб үшін жалпы 900-ден асам гол соқты (Уордхоу 376, Баулд 355, Конн 221) және бірге 242 матч өткізді. Уокер 1948 жылдың желтоқсанында «Челсиден» ойыншы-көмекші ретінде қайтып келіп, бір матчтан кейін ойыншылық мансабын аяқтады, ал Маклин 1951 жылғы 14 ақпанда дүние салған соң бас бапкер болды.

Уокер жартылай қорғаушылар Дэйв Маккей мен Джон Каммингті құрамның негізіне айналдырды. Маккей 1952 жылы кәсіби келісімшартқа қол қойды; «Темір адам» атанған Камминг мансабында бірде ескерту алмаған, ал клубтың Уокер тұсындағы жеті жүлдесінің барлығына да медаль иеленген жалғыз ойыншы болды. 1954 жылдың қазанында команда «Мотеруэллді» Лига кубогы финалында 4:2 жеңіп (Баулд үш, Уордхоу бір гол), 1906 жылдан бергі 48 жылда бірінші жүлдесін алды. 1955/56 жылы Шотландия Кубогы жеңіліп алынды: ширек финалда «Рейнджерс» 4:0 еңсерілді, 132 840 көрермен алдындағы финалда «Селтик» 3:1 ұтылды. Басынан жарақат алып, қаны ағып тұрған Камминг «Қызыл-қоңыр жейдеде қан көрінбейді» деп алаңға қайта шығып, матчтың үздігі атанды; бұл сөз бүгінде Тайнкаслдағы ойыншылар туннелінің үстінде жазылып тұр. 1957/58 жылы клуб чемпион атағын рекордтық көрсеткішпен алды: 34 матчта ықтимал 68 ұпайдың 62-сін жинап, ең жақын бәсекелесінен 13 ұпай озып кетті, 132 гол соғып (әлі де Шотландияның жоғарғы дивизион рекорды) 29 гол жіберді, гол айырмасы +103 болды — бұл ел тарихында жоғарғы дивизион маусымын жүзден асам айырмамен түйіндеген жалғыз жағдай. Уордхоу 28 голмен үшінші рет лиганың үздік бомбардирі болды.

1958 жылдың қазанында Лига кубогы финалында «Партик Тисл» 5:1 жеңілді. 1959 жылы клуб капитаны Маккейді 32 000 фунтқа «Тоттенхэм Хотспурға» сатты, ал маусым соңында «Селтикке» 1:2 жеңілген команда чемпиондықтан айырылды. 1959 жылы «Хиберниандағы» мансабынан кейін Гордон Смит қосылып, тұңғыш маусымында бірден Лига кубогын («Тэрд Ланарк» 2:1) және чемпион атағын жеңіп алды: 1959/60 жылы клуб лига мен Лига кубогын қатар алып, мұндай дубльді жасаған Old Firm-нан тыс жалғыз клуб болды. 1962/63 жылы Лига кубогы төртінші мәрте, финалда «Килмарнокты» 1:0 жеңу арқылы қолға тиді. 1964/65 жылы екі матч қалғанда үш ұпай алда келе жатқан команда маусымның соңғы кездесуінде Тайнкаслда «Килмарноктан» 0:2 жеңіліп, чемпиондықты гол орташа коэффициенті бойынша 0,042-ге ғана жіберіп алды. Осыдан кейін клуб ұпайлары тең командаларды гол айырмасы бойынша бөлу ережесін енгізуге белсене ықпал етті — сол ереже кейін 1985/86 жылы клубтың өзін атақтан айырды. Нәтижелер құлдырағаннан соң Уокер 1966 жылдың қыркүйегінде қызметінен кетті; оның тұсында клуб жеті ірі жүлде алып, бесеуінде екінші орынға тұрақтады, ал 1960 жылы бапкер футболға сіңірген еңбегі үшін OBE орденімен марапатталды.

1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардағы биік шыңдар — 1968 жылғы Шотландия Кубогының финалы («Данфермлин Атлетикке» 1:3) және 1975/76 жылғы финал («Рейнджерске» 1:3). 1975 жылы он командалық Премьер-дивизион құрылғаннан кейін клуб 1977 жылы тұңғыш рет төменгі дивизионға түсіп, жеті маусымда алты мәрте дивизион ауыстырды. 1981 жылғы 25 мамырда 34 жастағы Уоллес Мерсер бақылау пакетін 265 000 фунтқа сатып алып, төраға болды, сол жылдың желтоқсанында Алекс Макдоналд ойыншы-бапкер болып тағайындалды, 1982/83 жылы команда жоғарғы дивизионға көтерілді. 1985/86 маусымында сегіз матчтың бесеуінде жеңілгеннен кейін команда 27 матчтық жеңіліссіз серия құрып, лиганы бастады. Чемпион атағы үшін соңғы кездесуде Дандиде тең ойын жетіп жатты, бірақ құрамды вирустық ауру шарпыған команда Альберт Киддтің екі голынан 0:2 жеңілді, ал «Селтик» «Сент-Мирренді» 5:0 еңсеріп, ұпайлары теңескенде гол айырмасы бойынша үш голға алда болды. Егер 1965 жылы гол айырмасы, ал 1986 жылы гол коэффициенті қолданылса, клуб екі жағдайда да чемпион болатын еді. Сол маусымда Шотландия Кубогының финалында «Абердинге» 0:3 жеңіліп, дубль де қолдан кетті.

Клуб 1988 және 1992 жылдары тағы да лигада екінші орын алды, 1988/89 жылғы УЕФА Кубогында ширек финалға дейін жетіп, «Бавария» Мюнхенге екі матч қосындысымен 1:2 ұтылды — бұл еуропалық турнирлердегі үздік нәтижесі. Клуб 1958 жылы еуропалық жарыстарға қатысқан үшінші шотландиялық және бесінші британдық команда болған. 1989 жылдың сәуірінен 1994 жылдың сәуіріне дейін Эдинбург дербиінде «Хибернианнан» 22 матч қатарынан жеңілмеді. Мерсер 1994 жылы акцияларын Крис Робинсон мен Лесли Динске сатты; оның тұсындағы ең қайшылықты эпизод — 1990 жылы «Хибернианмен» бірігу әрекеті, оны қарсыластың жанкүйерлері клубты жою талпынысы деп қабылдады. 1998 жылы клубтың бұрынғы ойыншысы Джим Джефферис басқарған команда Шотландия Кубогы финалында «Рейнджерсті» 2:1 жеңді: Колин Кэмерон бірінші минутта пенальтиден, Стефан Адам үзілістен кейін дәл тиді. Бұл Уокер дәуірінен, 1962/63 жылғы Лига кубогынан кейінгі алғашқы ірі жүлде болды.

2003 және 2004 жылдары үшінші орын алған клуб 2004/05 жылы УЕФА Кубогының тұңғыш топтық кезеңіне шықты. Сол тұста қарыз өсіп, бас директор Крис Робинсон Тайнкаслды сатып, Мюррейфилдті жалдау жоспарын жариялады; жанкүйерлер Save Our Hearts қозғалысын құрып, оған қарсы шықты. 2004 жылдың тамызында ресейлік-литвалық кәсіпкер Владимир Романов клубты сатып алу туралы келіссөзге кірісті, 2005 жылдың ақпанында Робинсонның үлесін алып, стадионды сатпай жұмыс істеу жөнінде кепілдік берді, кейін акциялардың 82%-ына дейін иелік етті. Оның тұсында команда 2005/06 жылы маусымды сегіз жеңіспен бастап (1914 жылғы клуб рекорды қайталанды), лиганың көшбасшысы болып тұрған кезде бапкер Джордж Берли қызметінен босатылды; сол маусым екінші орынмен және Шотландия Кубогымен түйінделді. Романов жеті жылда тоғыз бапкер ауыстырды, 2006/07 жылы клуб УЕФА Чемпиондар лигасында екінші іріктеу айналымынан аспады, ал 2007 жылдың шілдесінде қарыз 36 миллион фунтқа жетті.

2011 жылдың қарашасынан бастап клуб жалақыны уақытында төлей алмай, сатылымға шықты, 2012 жылдың 7 қарашасында салық қарызы үшін сот арқылы тарату туралы талап алды, ал 2013 жылғы 17–19 маусымда 25 миллион фунт қарызбен сыртқы басқаруға (administration) енді. Клубқа 21 жастан асқан ойыншыларды тіркеуге тыйым салынды және 2013/14 маусымын −15 ұпаймен бастау жазасы қолданылды. Жанкүйерлер 10 000-нан асам маусымдық абонемент сатып алып, клубты таратудан сақтап қалды; жанкүйерлер бірлестігі Foundation of Hearts басым сатып алушы мәртебесін иеленіп, 2013 жылдың желтоқсанында кредиторлармен келісім бекітілді. 2014 жылдың сәуірінде команда Премьершиптен түсті, мамырда Энн Бадж басқарған Bidco 1874 клубты бақылауға алып, Романов дәуірі аяқталды, ал 11 маусымда клуб сыртқы басқарудан шықты.

Дәл осы кезеңге клубтың соңғы ірі жүлдесі де тиесілі: 2012 жылы Шотландия Кубогының финалында «Хибернианды» 5:1 жеңді. Одан кейін команда 2019, 2020 және 2022 жылдары Кубок финалында жеңіліске ұшырады, ал Лига кубогындағы соңғы финалда 2013 жылы «Сент-Мирренге» 2:3 есебімен есе жіберді. Жалпы алғанда клуб есебінде төрт чемпиондық (соңғысы 1959/60), сегіз Шотландия Кубогы және төрт Лига кубогы бар.

2014/15 жылы команда Чемпионшип атағын жеті матч қалғанда-ақ қамтамасыз етіп, жоғарғы дивизионға бірден қайтты: 36 матчтың 29-ын жеңіп, 96 гол соғып, 91 ұпай жинады және «Каудинбитті» клуб рекордына теңелетін 10:0 есебімен ұтты. Тұрақтылық ұзаққа бармады: 2017, 2018 және 2019 жылдары орта саңылауда қалған клуб COVID-19 пандемиясы себепті қысқартылған 2019/20 маусымында соңғы орынға түсіп, дивизионнан шықты; SPFL-ге қарсы сот талабы нәтиже бермеді. 2020/21 жылы Чемпионшипте «Дандиден» 12 ұпай озып, қайта көтерілді, 2021/22 жылы үшінші орын алып, УЕФА Конференция лигасының топтық кезеңіне шықты, 2023/24 жылы да үшінші орынмен еуропалық аренаға қайтты. 2021 жылғы 30 тамызда Энн Бадж акцияларды Foundation of Hearts қорына табыстады — осылайша клуб Ұлыбританиядағы жанкүйерлерге тиесілі ең үлкен клуб атанды. 2024/25 маусымын алты матчта бір ұпай жинап (тарихындағы ең нашар бастама) бастаған соң бапкер Стивен Нейсмит жұмыстан босатылды. 2024 жылдың қарашасында клуб Jamestown Analytics компаниясының Шотландиядағы алғашқы серіктесі болғанын жариялады, ал 2025 жылғы 25 маусымда «Брайтон» иесі Тони Блум дауыс беру құқығы жоқ 29% үлеске 9,86 миллион фунт салды. 2025/26 жылы Дерек Макиннес басқарған команда маусымның көп бөлігінде лиганы бастап, соңғы турда «Селтикке» 1:3 жеңіліп, екінші орында қалды. Макиннес 2026 жылдың 17 маусымында «Рейнджерсті» басқаруға кетті, 25 маусымда бас бапкер қызметіне Ваутер Вранкен тағайындалды.

Команда 1886 жылдан бері Тайнкасл Паркта ойнайды; оған дейін Мидоуз, Паубёрн және Паудерхоллды пайдаланып, 1881 жылы Горги ауданына көшкен, стадион атауы Мерчистон иелігінің кіреберісіндегі Тайнкасл кеден үйінен қалған. Аренада Шотландия құрамасының тоғыз ресми халықаралық матчы өткен. XX ғасырдың көп бөлігінде стадион негізінен тұрып көретін секторлардан құралды, бас мінбені Арчибальд Лейтч жобалап, 1919 жылы ашылған. 1990 жылдары тұрып көретін секторлардың орнына Горги, Уитфилд және Розберн мінберлері салынып, арена толықтай орындықты болды, 2017 жылы бас мінбе қиратылып, жаңасы тұрғызылды да, сыйымдылық 20 мыңға жуықтады; құрылыс кезінде бірқатар үй матчы жақын маңдағы Мюррейфилдте өтті. Клубтың жаттығу базасы мен жасөспірімдер академиясы Шотландияның ұлттық спорт орталығы Ориамда орналасқан.

Бастапқыда клуб ақ жейде мен шалбарда, қызыл-қоңыр әрлеумен және кеудесіне тігілген жүрекпен ойнады; бір маусым бойы сіңіріп алған St. Andrew клубынан қалған қызыл-ақ-көк жолақты форма пайдаланылды. Содан бері негізгі түстер — қызыл-қоңыр мен ақ. 2014/15 маусымында клуб Маккрей батальонының 100 жылдығын арнайы форма және арнайы нышанмен атап өтті, ал құрбандарға құрмет ретінде үй жейдесіне демеушінің логотипі салынбады. Ройал Майлдағы мозаиканың қасынан өткенде түкіру дәстүрі бір кезде сол жерде тұрған қала түрмесінің тарихымен байланысты.

Клубтың басты бәсекелесі — «Хиберниан», олармен өтетін Эдинбург дербиі әлемдегі ең көне қарсыластықтардың бірі саналады. Екі команда алғаш рет 1875 жылғы Рождество күні кездесті, сол «Хиберниан» тарихындағы тұңғыш матчта есеп 1:0 болды. 1878 жылы Эдинбург футбол қауымдастығының кубогы үшін бес матчтық арпалыс өтіп, төрт тең ойыннан кейін клуб 3:2 жеңіске жетті. Екі клуб кубок финалында екі рет тап келді: 1896 жылғы Шотландия Кубогының финалында (3:1) — бұл Глазгодан тыс жерде өткен жалғыз Кубок финалы — және 2012 жылы (5:1). Дербилердегі жалпы көрсеткіш Харт оф Мидлотиан пайдасында, ал ресми матчтардағы ең ірі есеп «Хиберниандыкі»: 1973 жылғы 1 қаңтарда Тайнкаслда 7:0. Қарсыластықтың басты негізі — география: «Хибернианды» Лит және қаланың солтүстігі мен шығысы қолдайды, Эдинбургтің қалған бөлігі Харт оф Мидлотианды жақтайды.

Клуб рекордтары: үй матчындағы ең көп көрермен — 1932 жылғы 13 ақпанда Шотландия Кубогында «Рейнджерспен» ойында 53 396 адам, ең жоғары орташа көрсеткіш — 1948/49 маусымындағы 28 195. Ең ірі жеңіс — 1880 жылы Эдинбург қауымдастығының кубогында Anchor-ды 21:0, ең ауыр жеңіліс — 1888 жылы Шотландия Кубогында Vale of Leven-ге 1:8. Матч санының рекордшысы — 1980–1997 жылдары 640 кездесу өткізген Гари Маккей (лигада 515), лигадағы ең көп гол — 1983–1998 жылдары 214 гол соққан Джон Робертсон, бір маусымдағы рекорд — 1930/31 жылы 44 гол соққан Барни Бэттлс-кіші. Клубта ойнап жүріп ең көп ұлттық құрама матчын өткізген футболшы — 84 матчпен Крейг Гордон; ол 2007 жылы «Сандерлендке» 9 миллион фунтқа ауысып, клуб тарихындағы ең қымбат сатылымға айналды, ал ең қымбат сатып алу — 2025 жылы 1,7 миллион фунтқа келген Эдуарду Ажеу.

Харт оф Мидлотиан — Эдинбургтегі екі толық кәсіби клубтың бірі; 2022/23 маусымында үй матчтарына орташа 18 525 адам келді, ал Эдинбург дербиі, еуропалық кездесулер және Old Firm клубтарымен ойындар Тайнкаслды толықтай толтырады. Матч алдында шотландиялық комик Гектор Никол жазып, орындаған «The Hearts Song» әнінің жаңартылған нұсқасы ойнатылады. Клубтың атақты жанкүйерлері қатарында Стивен Хендри, Ронни Корбетт, Кен Стотт, Алекс Салмонд, сэр Крис Хой және Эйлид Дойл бар. 2006 жылы клубтың даңқ залы құрылды. 2009 жылы Musselburgh Windsor Ladies клубын өз құрамына алған әйелдер командасы Hearts Women атауымен Шотландия әйелдер Премьер-лигасында ойнайды және 2025/26 жылы тарихында тұңғыш рет чемпион болды.