Халл Сити тарихы

Клуб 1904 жылғы 28 маусымда құрылды. Кингстон-апон-Халлда рэгби-лига өте танымал болғандықтан, қалада футбол клубын ашу талпыныстары бұған дейін сәтсіз аяқталған еді: Hull F.C. және Hull K.R. рэгби клубтары әлдеқашан қалыптасқан командалар болатын. Жаңа клуб 1904/05 маусымына Футбол лигасына өтінім бере алмай, тек жолдастық ойындар өткізді — біріншісі 1904 жылғы 1 қыркүйекте Ноттс Каунтимен 2:2 есебімен аяқталды, оны 6000 адам көрді. Бірінші расми матч — 1904 жылғы 17 қыркүйектегі Англия Кубогының алдын ала айналымында Стоктонмен 3:3, қайта ойында 1:4 жеңіліс. Алғашқы ойындар Hull F.C. алаңы Булеварда, кейін Уэст-Парктегі крикет алаңы Серклде өтті. 1905/06 маусымына клуб Футбол лигасының Екінші дивизионына қабылданды, тұңғыш ойында үйде Барнслиді 4:1 жеңіп, маусымды 5-орынмен түйіндеді. Халл мен Гримсби Таун балық саудасының талаптарына байланысты Рождество күні лига матчтарын өткізуден расми босатылған екі кәсіби команда болды. 1906 жылғы наурызда клубтың тұрақты алаңы Анлаби Роуд ашылып, 1939 жылға дейін қызмет етті. Ойыншы-бапкер Эмброуз Лэнгли тұсында команда тұрақты түрде кестенің жоғарғы жартысында аяқтады, ал 1909/10 маусымында Олдэм Атлетикпен ұпайы теңесіп, гол орташа көрсеткіші бойынша 0,29 гол айырмашылықпен жоғары дивизионға шыға алмай қалды — бұл жүз жылға жуық клубтың лигадағы ең жоғары нәтижесі болып қалды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін клуб қарқынын жоғалтып, келесі он бір маусымның жетеуін кестенің төменгі жартысында аяқтады және 1929/30 маусымнан соң Солтүстік Үшінші дивизионға түсті. Сол маусымда Англия Кубогында клуб тарихындағы ең үлкен жетістіктің біріне жетті: Плимут Аргайл, Блэкпул мен Манчестер Ситиді еңсеріп, ширек финалда Ньюкасл Юнайтедті үйдегі қайта ойында 1:0 ұтты, ал жартылай финалда Арсеналмен 2:2 ойнап, Вилла Парктегі қайта ойында 0:1 жеңілді. 1932/33 маусымда Хайдн Грин басшылығымен клуб тарихындағы алғашқы лига титулын алды: екінші орында тұрған Рексемнен 2 ұпай алда болды, бұған лига ішіндегі ең мықты голшы Билл Макноутонның 41 голы себеп болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1946 жылы клуб жаңа Бутферри Парк алаңына көшті. 1948/49 маусымда Англия құрамасының бұрынғы ойыншысы, ойыншы-бапкер Райх Картер тұсында Солтүстік Үшінші дивизион чемпионы болып жоғары дивизионға көтерілді. Кейін клуб екінші және үшінші дивизиондар арасында «серпілмелі» өмір кешті: 1958/59 және 1965/66 маусымдарда тағы көтерілді, соңғысында Үшінші дивизион чемпионы атанды. 1960 жылдардың басым бөлігінде командаға Клифф Бриттон жетекшілік етті, ол 1966 жылғы титулы үшін жанкүйерлер арасында ерекше құрметке ие болды. Ол құрамда клубтың матчтар бойынша рекордшысы Энди Дэвидсон, голдар бойынша рекордшысы Крис Чилтон, сондай-ақ Кен Хоутон мен жас Кен Уэгстафф ойнады. 1970 жылғы 1 тамызда Халл Уотни Кубогының жартылай финалында Манчестер Юнайтедтен ұтылып, әлемде кубок жарысынан пенальти сериясы арқылы шығып қалған алғашқы команда болды. 1980 жылдардың басында клуб Төртінші дивизионға түсіп, қаржылық күйреу салдарынан сыртқы басқаруға көшті.

1982 жылы клубты кәсіби реслингтің промоутері ретінде байлық жинаған іскер Дон Робинсон сатып алып, қаржылық дағдарыстан құтқарды; ол бас бапкерлікке Скарбороның бапкері Колин Эпплтонды шақырды. 1982/83 маусымда команда 2-орынға шығып, дивизионнан көтерілді. Ол кезде негізгі құрамға болашағы зор жастар тобы келді: қанат шабуылшысы Брайан Марвуд 1988 жылы Англия құрамасында ойнады, орта шеп ойыншысы Стив Макларен кейін 2006–2007 жылдары құраманың бас бапкері болды, шабуылда Билли Уайтхерст пен Лес Мутри тіркесі лигаға қауіп төндірді, ал капитан Гаррет Робертс жергілікті өсіп-өнген ойыншы болатын. 1983/84 маусымда клуб тұңғыш Ассоциацияланған мүшелер кубогының финалында жеңіліп, финалист атанды. Эпплтон Суонси Ситиге кеткен соң клубты ойыншы-бапкер Брайан Хортон бастап, 1984/85 маусымда команда тағы көтерілді. Екінші дивизионда алты маусым өткізген Халл 1991 жылы Терри Долан тұсында түсіп қалды, ал 1995/96 маусымнан кейін Үшінші дивизионға тап болды. 1986 жылғы 23 тамызда Вест Бромвич Альбионға қарсы үй матчында Рэй Дэниел клуб тарихындағы алғашқы қара нәсілді ойыншы ретінде дебют жасады.

1997 жылғы шілдеде клубты бұрынғы теннисші, ол кездегі Ұлыбританияның Дэвис кубогындағы құрамасының капитаны Дэвид Ллойд сатып алып, Нидлер әулетінің 50 жылдан асқан иелігі аяқталды. Ллойдтың командаларды Булевар алаңына қайтару және Халл Ситимен рэгби клубын біріктіру жоспарлары жанкүйерлердің қарсылығын туғызды: 1998 жылғы 15 қыркүйекте Болтон Уондерерстегі Лига кубогының матчында клуб жанкүйерлері наразылық белгісі ретінде алаңға теннис доптарын лақтырды — бұл футболдағы теннис доптарымен наразылықтың алғашқы жағдайы саналады. 1998 жылғы қарашада клуб Ник Бьюкенен басқарған Шеффилд консорциумына сатылды, ойыншы-бапкер болып 34 жастағы Уоррен Джойс тағайындалды. Ол келген кезде команда Футбол лигасының түбінде тұрған, бірақ маусымның екінші жартысында 5 ұпай айырмасымен құтылды — жанкүйерлер 1998/99 маусымды «Үлкен құтқарылу» деп атайды. 1999 жылғы қазанда клуб Ямайка құрамасының екі ойыншысын — Иан Гудисон мен Тео Уитморды алды. 2000 жылы Ллойд Бутферри Паркке қатысты қарыз дауынан кейін клубты өз стадионына кіргізбей қойды, тек сот тартысынан соң команда алаңына қайтты. 2001 жылы клубты Лидс Юнайтедтің бұрынғы директоры Адам Пирсон сатып алып, қаржылық жағдайды тұрақтандырды. 2002 жылғы 4 сәуірде бас бапкерлікке тағайындалған дат маманы Ян Мёльби клуб тарихындағы бірінші британдық және ирландиялық емес бапкер болды. 2002 жылғы 14 желтоқсанда Бутферри Паркте 56 жылдан кейінгі соңғы матч өтіп (Дарлингтонға 0:1), 18 желтоқсанда жаңа КС Стадионда алғашқы ойын өтті — Сандерлендпен жолдастық матчта 1:0, алаңдағы тұңғыш голды Стив Мелтон соқты. Бірінші расми матч 26 желтоқсанда өтті: Хартлпул Юнайтедті 2:0 жеңу, көрермен саны — 22 319.

2003/04 және 2004/05 маусымдарда Питер Тейлор басшылығымен клуб қатарынан екі рет дивизион ауыстырып көтерілді. 2006 жылғы желтоқсанда құлдырау кезінде команданы Фил Браун қабылдап, ол 2007 жылғы қаңтарда расми бас бапкер болды; сол айда жергілікті жанкүйерлердің сүйіктісі Дин Уиндасс жалдамамен қайта келіп, сегіз голымен клубты Чемпионшипте қалдырды. 2007 жылғы 11 маусымда Пирсон клубты Пол Даффен басқарған консорциумға шамамен 13 миллион фунтқа сатты. 2007/08 маусымда Халл 3-орынға шығып, плей-оффтың жартылай финалында Уотфордты жалпы есеппен 6:1 еңсерді, ал 2008 жылғы 24 мамырда Уэмблиде Бристоль Ситиді Дин Уиндасстың бірінші бөлімдегі голымен 1:0 жеңіп, тарихында тұңғыш рет Премьер-лигаға шықты. Клубтың төртінші дивизионнан бірінші дивизионға бес маусымда көтерілуі ағылшын футболы тарихындағы үшінші жылдам жетістік болды (алдында — Суонси Сити мен Уимблдон).

Премьер-лигадағы дебют маусымында, 2008 жылғы 16 тамызда Халл үйде Фулхэмді 2:1 жеңді; жоғары дивизиондағы алғашқы голды Жеовани соқты. Алғашқы тоғыз матчтың тек біреуінде ұтылған команда Арсенал мен Тоттенхэмнің қонақ алаңында тосын жеңістерге жетіп, Вест Бромвичті сыртта 3:0 ұрғаннан кейін уақытша кестеде Челсимен бірге 2-орынға көтерілді. Бірақ маусымның қалған бөлігінде екі-ақ жеңіс алып, басқа матчтардың нәтижесі арқасында ғана лигада қалды. 2009 жылғы қарашада төраға Даффен орнын Пирсонға берді, 2010 жылғы наурызда Фил Браун жұмысынан шеттетіліп, оның орнына Иан Дауи келді, алайда 3 мамырда клубтың төмен түсуі расталды. 2010 жылғы жазда бапкерлікке Найджел Пирсон келді, ал 16 желтоқсанда клуб иесі Ассем Аллам болып, қарыздарды жабуға уәде берді. Жаңарған команда 2011 жылы сырттағы 17 матчта жеңіліссіз серия жасап, 50 жылдан астам уақыт бойы сақталған клуб рекордын жаңартты. 2012 жылғы 8 маусымда бас бапкер болған Стив Брюс 2012/13 маусымда клубты Премьер-лигаға қайта шығарды: соңғы турда командалар тағдыры Уотфорд — Лидс Юнайтед матчының қосымша уақытында шешілді.

2013/14 маусым клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірі болды. 2013 жылғы 28 желтоқсанда Халл Фулхэмді 6:0 ұрып, Премьер-лигадағы ең ірі жеңісін жазды (Том Хаддлстоун голынан кейін екі жыл бойы гол соқпағаны үшін өсірген шашын қайырымдылық мақсатында қырқып тастады). Клуб тұңғыш рет Англия Кубогының финалына шықты: 2014 жылғы 17 мамырда Джеймс Честер мен Кёртис Дэвистің голдарымен 2:0 ілгері шыққанымен, қосымша уақытта Арсеналдан 2:3 жеңілді. Лигада 16-орын клуб тарихындағы ең жоғары нәтиже болды. Кубок иесі Арсенал Чемпиондар лигасына шыққандықтан, Халл Еуропа лигасына жолдама алып, 2014 жылғы 31 шілдеде еуропалық турнирде дебют жасады: Словакияның Тренчинімен сыртта 0:0, үйде 2:1 (еуропадағы бірінші жеңіс), ал плей-офф айналымында бельгиялық Локеренге сырттағы гол ережесі бойынша ұтылды. 2015 жылы клуб соңғы турда Манчестер Юнайтедпен 0:0 ойнап, Премьер-лигадан түсті. 2015/16 маусымда Лига кубогында Лестер Ситиді пенальти серияларында ұтып, тарихында бірінші рет ширек финалға шықты (онда Манчестер Ситиден 1:4 жеңілді), ал 2016 жылғы 28 мамырда плей-офф финалында Мохамед Диаменің қашықтан соққан голымен Шеффилд Уэнсдиді 1:0 жеңіп, жоғары дивизионға бірден қайтты.

Клуб иесі Аллам әулетінің атауды өзгертпек болғаны ұзақ дауға айналды. 2013 жылғы тамызда клуб Hull City Tigers Ltd деп қайта тіркеліп, кейін Hull Tigers атауына өтуді жоспарлады. Ассем Аллам қысқа атау маркетингте күшті деп мәлімдеп, «Сити» сөзін тым кең тараған деп есептеді. Жанкүйерлер наразылық шеруі мен «City Till We Die» ұрандарымен қарсы шықты. 2013 жылғы 11 желтоқсанда клуб Англия футбол ассоциациясына расми өтінім берді, бірақ 2014 жылғы 9 сәуірде ФА кеңесі мүшелерінің 63,5 пайызы өтінімді қабылдамады. Ассем Аллам Спорттық арбитраж сотына шағым түсірді; 2015 жылғы наурызда тәуелсіз комиссия ФА кеңесінің шешімі рәсімдік қателіктер салдарынан күшін жойған деп танығанымен, 2015 жылғы шілдеде жанкүйерлер федерациясының дауысында атауды өзгертпеу пайдасына 70-ке 30 шешім шығарылды.

2016 жылғы 22 шілдеде Стив Брюс клуб иелерімен келіспеушілік себебімен қызметінен кетті; оның төрт жылдық кезеңі клуб тарихындағы ең табысты кезеңдердің бірі саналады — Премьер-лигаға екі шығу, лигадағы ең жоғары орын, Англия Кубогының финалы және еуропалық турнир. Одан кейінгі жылдарда клуб Майк Фелан, Марко Силва, Леонид Слуцкий, Найджел Адкинс және Грант Макканн тұсында тұрақтылықты таппай, 2017 жылы Премьер-лигадан түсті. 2020 жылғы қаңтарда 29 матчта 16 гол соққан Джаррод Боуэн Вест Хэм Юнайтедке кеткен соң команда соңғы 20 матчының 16-сында ұтылып, оның ішінде 2020 жылғы 14 шілдеде Уиган Атлетикке 0:8 жеңіліп, клубтың тарихтағы ең ірі ұтылысын қайталады; 22 шілдеде 15 жылдан кейін үшінші дивизионға түсу расталды. Бірақ 2020/21 маусымда Халл бірден Лига 1 чемпионы болып қайта көтерілді — бұл 1965/66 маусымнан кейінгі алғашқы және клуб тарихындағы төртінші лига титулы болды.

2022 жылғы 19 қаңтарда түрік медиаиесі Аджун Ылыджалы мен Acun Medya компаниясы клубты сатып алып, Аллам әулетінің 11 жылдық дәуірі аяқталды. Одан кейін командаға Шота Арвеладзе, Лиам Розениор, Тим Уолтер және Рубен Сельес жетекшілік етті; 2025 жылғы 11 маусымда бас бапкер болып Сергей Якирович тағайындалды. 2025/26 маусымда Халл Чемпионшипті 6-орынмен түйіндеп, плей-офф жартылай финалында Миллуоллды сыртта 2:0 жеңіп Уэмблиге шықты. Финалда бастапқыда Саутгемптон ойнауға тиіс еді, бірақ «Spygate» дауынан кейін ол турниртан шеттетіліп, финалға Мидлсбро қайтарылды; Халл 95-минутта Оли Макберни соққан голмен жеңіп, Премьер-лигаға көтерілді.

Клубтың нышандары да тарихымен бірге өзгерді. Қара-янтарь жолақты жейделер алғашқы күннен киілді, ал «Жолбарыстар» лақап атын 1905 жылғы наурызда Hull Daily Mail газеті осы түстерге орай ойлап тапты. 1935/36 маусымда қала түстеріне сай көк жейде, ақ шорт пен көк-ақ шұлық енгізілді, бірақ бір маусымнан кейін қара-янтарь қайта оралды; соғыстан кейінгі 1946/47 маусымда бояудың тапшылығынан клуб уақытша ашық көк жейде киді. 1964/65 маусымдағы толықтай янтарь жиынтығы жанкүйерлерге ұнамай, маусым соңында алынып тасталды, ал 1992/93 маусымның толық жолбарыс терісі бейнеленген жейдесі кейін ең үздік және ең сәтсіз футбол формалары тізімдерінің екеуіне де енді. 2024 жылы клубтың 120 жылдығына Кардифф Ситиге қарсы матчта алтын жиекті қара форма киілді, жанкүйерлерге құрылған жылға сілтеме ретінде тура 1904 жейде сатылды. Алғашқы кезде клубтың эмблемасы болмады; 1935/36 маусымда жейдеге Кингстон-апон-Халлдың үш қала тәжі салынды, 1947/48 маусымда алғашқы жолбарыс басы пайда болды. 1975/76 маусымда клубтың HCAFC әріптері енгізіліп, 1979/80 маусымда жолбарыс басы қайтарылды және содан бері түрлі нұсқаларда қолданылып келеді. 2014/15 маусымның алдында клуб атауы алынып тасталған эмблема жанкүйерлерге ұнамағандықтан, 2019 жылғы ақпанда жанкүйерлер қатысуымен жаңа эмблема ұсынылды.

Алаңдар тарихы Булеварда басталып, Серкл крикет алаңы арқылы 1906 жылғы наурызда ашылған Анлаби Роудқа жалғасты, ол 1941 жылға дейін қызмет етті. 1946 жылы клуб алғаш 1929 жылы жоспарланған, бірақ қаржылық қиындықтар мен Халл бомбалауының салдарынан кешігіп бітірілген Бутферри Паркке көшті; 1951 жылы жанкүйерлерге қызмет ету үшін Бутферри Холт теміржол станциясы ашылып, 1986 жылы қауіпсіздік себебімен жабылды. 2002 жылғы желтоқсанда клуб Супер лигадағы Hull F.C. рэгби клубымен бірге жаңа КС Стадионға көшті; арена 2006 жылы тұңғыш EFL Awards марапаттарында «Ең үздік алаң» атанды, 2016 жылы КСОМ Стадион, 2021 жылы MKM Building Supplies компаниясы атау құқығын сатып алған соң МКМ Стадион деп өзгертілді.

Халл — ағылшын футболында нақты басты қарсыласы жоқ санаулы клубтардың бірі. Ол Гримсби Таун мен Сканторп Юнайтедпен Хамбер дербиін өткізеді, бірақ жанкүйерлері Лидс Юнайтедті одан маңыздырақ бәсекелес санайды, ал Линкольн Сити мен Йорк Ситидің жанкүйерлері Халлды өзінің басты қарсыласы деп есептейді. Егде жанкүйерлер Шеффилд Юнайтедті де қарсылас көреді: 1983/84 маусымда екі команда ұпай мен гол айырмасы бойынша теңесіп, соқтырған гол саны аз болғандықтан Халл жоғары дивизионға шыға алмай қалды, оның үстіне қарсы жақтың 33 голын клубтың бұрынғы шабуылшысы Кит Эдвардс соққан еді. Клубтың атақты жанкүйерлері арасында актерлер Том Кортни мен Омар Шариф (Шариф Кортниймен достасқаннан кейін команданы қолдай бастап, 2010 жылы Халл университетінің құрметті дәрежесін алды), 1997–2007 жылдары Ұлыбритания премьер-министрінің орынбасары болған Джон Прескотт, режиссер Марк Херман, актер Генри Пристман, әнші Синитта және Pavement тобының солисі Стивен Малкмус бар. Клубта 1960 жылдардан бері Hull City Psychos атанған хулигандар топтасуы болғаны айтылады. Матч алдында стадионда Элвис Преслидің 1961 жылғы «Can't Help Falling in Love» әні ойналады, ал 1983 жылы жанкүйерлер Пристман мен Херман ойыншылар жалақысына қаражат жинау үшін «The Tigers are Back» әнін шығарды; дәл 25 жылдан кейін, 2008 жылғы 1 қаңтарда, «The City's on Fire» әні жарық көрді.

Клуб рекордтарында Энди Дэвидсон барлық турнирде 579 матч (лигада 520) өткізіп, ойындар саны бойынша бірінші орында; одан кейін Гаррет Робертс (487) пен Крис Чилтон (477) тұр. Голдар бойынша рекордшы — 1960–1971 жылдары 222 гол (оның 193-і лигада) соққан Крис Чилтон, екінші — 197 голы бар Кен Уэгстафф. Бір матчта ең көп гол соққан ойыншы — 1996 жылғы 26 қарашада Англия Кубогының қайта ойынында Уитби Таунға 8:4 жеңісте алты гол соққан Дуэйн Дарби, бір маусымдағы рекорд — Билл Макноутонның 1932/33 маусымдағы 42 голы. Ең ірі жеңіс — 1939 жылғы 14 қаңтарда Анлаби Роудта Карлайл Юнайтедті 11:1 ұру, сырттағы ең ірі жеңіс — 1932 жылы Стейлибридж Селтикті 8:2 жеңу, ал ең ірі жеңілістер — 1911 жылы Вулверхэмптон Уондерерстен және 2020 жылы Уиган Атлетиктен 0:8. Клуб қатысқан матчтың ең көп көрермені — 2014 жылғы Англия Кубогының финалында Уэмблиде жиналған 89 345 адам; үй матчындағы рекорд — 1949 жылғы 26 ақпанда Бутферри Паркте Манчестер Юнайтедке қарсы кубок ойынындағы 55 019 адам, жаңа стадионда — 2010 жылғы 9 мамырда Ливерпульмен 0:0 матчындағы 25 030 адам. Клубта ойнаған кезде ұлттық құрамада ең көп матч өткізген футболшы — 1999–2002 жылдары Ямайка құрамасында 28 кездесуге қатысқан Тео Уитмор. Ең жас дебютант — 16 жаста 60 күнде алаңға шыққан Мэтт Эдесон, ең үлкен жастағы дебютант — Энди Хессенталер, ал клуб үшін ойнаған ең қарт футболшы — 40 жаста 60 күнде Манчестер Юнайтедпен 0:0 матчында қақпаны қорғаған Стив Харпер. Клуб ойыншы үшін төлеген ең қымбат сома — 2026 жылы Ноубел Мендиге Райо Вальекаоға берілген шамамен 22 миллион фунт, ең қымбат сатылған ойыншы — 2020 жылы Вест Хэм Юнайтедке сол сомамен кеткен Джаррод Боуэн.