Исландия тарихы

Елдегі футбол чемпионаты Úrvalsdeild 1912 жылы құрылғанымен, алғашқы халықаралық кездесу 1930 жылғы 29 шілдеде Торсхавнда Фарер аралдарымен өтті: Исландия қонақта 1:0 жеңіп шықты, бірақ ол кезде екі команда да ФИФА-ға кірмейтін еді. ФИФА мойындайтын алғашқы ресми матч 1946 жылғы 17 шілдеде Рейкьявикте болды — кейін негізгі қарсыласына айналған Данияға 0:3 есебімен жеңіліс. Алғашқы жеңісті құрама 1947 жылы Финляндиядан алды. KSÍ құрылғаннан кейінгі алғашқы жиырма жылда команда әлем чемпионаты мен Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңдеріне негізінен қатыспады: 1954 жылы әлем чемпионатының іріктеуіне берген өтініші қабылданбады, 1958 жылғы іріктеуде Исландия бір де бір жеңіссіз, 26 гол жіберіп, топта соңғы орында қалды. 1974 жылдан бері құрама әлем және Еуропа чемпионаттарының барлық іріктеу кезеңіне қатысады. Тарихындағы ең ауыр жеңіліс 1967 жылғы 23 тамызда Копенгагенде Даниядан 2:14 есебімен алынды, ал бейресми матчтардағы ең үлкен жеңісі — 1985 жылғы 10 шілдеде Кеблавикте Фарер аралдарын 9:0 ұтуы.

1994 жылы Исландия ФИФА рейтингінде өзінің сол кездегі ең жоғары көрсеткішіне — 37-орынға көтерілді; бұл жетістік 2016 жылы 21-орынға шыққанда жаңартылды. 1996 жылғы 24 сәуірде Таллинде Эстониямен өткен жолдастық кездесуде Эйдур Смари Гудйонсен алаңға әкесі Арнордың орнына шықты — бұл әке мен балаcының бір халықаралық матчта ойнауының алғашқы жағдайы болды. Еуро-2004 іріктеуінде құрама Шотландиядан бір ұпай кейін қалып, топта үшінші орынға тұрақтады және плей-офф жолдамасынан қағылды. Еуро-2008 іріктеуінде Исландия Солтүстік Ирландияны екі рет (қонақта 3:0, үйде 2:1) ұтты, турнир жеңімпазы Испаниямен үйде 1:1 тең түсіп, қонақта 0:1 есебімен ғана жеңілді, бірақ Латвиядан екі рет (0:4 және 2:4), Лихтенштейннен де (қонақта 0:3, үйде 1:1) ұпай жоғалтты.

Құраманың ұзақ уақыт әлсіз нәтиже көрсетуі аралда кәсіби ойыншылардың жоқтығымен және қысы сегіз айға созылатын қатал климатпен түсіндірілді: елде жасанды шым жабылған екі-ақ алаң болғандықтан, футболшылар қиыршық тасты жерде немесе қарда жаттығуға мәжбүр еді. 2000-жылдары исланд футболында түбегейлі өзгеріс болды — экономикалық өрлеу жабық манеждер мен жасанды шым төселген алаңдар салуға мүмкіндік берді, сол арқылы ауа жағдайына қарамай жыл бойы жаттығуға жол ашылды. Жаңа нысандар жастарды спортқа тартып, жасөспірімдер арасында алкоголь мен темекі тұтынудың азаюына да ықпал етті.

2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Исландия D топта екінші болып, плей-оффта Хорватиямен тартысты: үйде 0:0 тең түсіп, қонақта 0:2 жеңіліп, алғашқы әлем чемпионатына ілінбей қалды.

Ірі турнирге алғашқы жолдаманы құрама 2015 жылы Еуро-2016 іріктеуінде A топта екінші орын алып жеңіп алды: бүкіл цикл барысында екі рет қана ұтылып, 2014 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері Нидерландыны үйде де, қонақта да жеңді. Финалдық кезеңде Исландия Португалия, Венгрия және Австриямен бір топта тартысып, алғашқы екі матчта 1:1 тең түсті, содан соң Австрияны 2:1 ұтып, топтан шықты. 1/8 финалда Англияны 2:1 есебімен жеңді — матч аяқталған бойда ағылшындардың бас бапкері Рой Ходжсон қызметінен кетті. Ширек финалда Исландия турнир иесі Франциядан 2:5 есебімен жеңілді.

2017 жылғы 9 қазанда Косовоны 2:0 ұтып, Исландия алғаш рет әлем чемпионатына жолдама алды — сол кезде ол әлем чемпионатының финалдық кезеңіне шыққан халық саны ең аз ел болды (бұл көрсеткішті 2026 жылы Кюрасао жаңартты). 2018 жылғы турнирде Исландия көпшілік «өлім топы» деп атаған Хорватия, Аргентина және Нигериямен бір топқа түсті. Әлем чемпионатындағы алғашқы матчында 2014 жылғы вице-чемпион Аргентинамен 1:1 тең түсті, бірақ Нигериядан 0:2 жеңілді — ол ойында Гильфи Сигурдссон пенальтиді пайдаланбай қалды. Соңғы матчта Хорватиядан ұтылған Исландия бір ұпаймен топтың соңғы орнында қалды.

2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында Исландия A дивизионында Швейцария және Бельгиямен ойнады; негізгі ойыншыларының жарақат салдарынан жиі болмауы себебінен төрт матчтың бәрінен ұтылды, бірақ УЕФА ереже өзгерткендіктен B дивизионға түспеді. Еуро-2020 іріктеуінде H топта әлем чемпионы Франциядан екі рет (0:4 және үйде 0:1) жеңілді, Албаниядан қонақта 2:4 ұтылды, ал Түркиямен бір жеңіс және бір тең ойын жазды. Үшінші орын алған құрама плей-оффта Румынияны 2:1 ұтты, бірақ 2020 жылғы 12 қарашада Венгриямен шешуші матчта Гильфи Сигурдссонның еркін соққысынан алған артықшылығын сақтай алмады: 88-минутта Лоик Него, қосымша уақыттың екінші минутында Доминик Соботслаи гол соғып, жолдаманы венгрлер алды. Сол мезгілдегі Ұлттар лигасында Исландия бір де бір ұпай жинамай B дивизионға түсті, ал бас бапкер Эрик Хамрен қызметінен кетті.

2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуі де сәтсіз басталды: Германиядан қонақта 0:3, Арменияда 0:2 жеңіліс. Қыркүйек айындағы ойындарға дайындықты Колбейн Сигторссон мен Гильфи Сигурдссонға қатысты жыныстық қылмыс айыптауларынан туған дау бұзды — екі ойыншы да құрамада болмады, ал жанжал салдарынан Исландия футбол ассоциациясының президенті бастаған бірқатар жоғары лауазымды тұлға қызметінен кетті. Осыдан кейін құрама Румыниядан 0:2 жеңілді, Солтүстік Македониямен 2:2 тең түсті, Германиядан 0:4 ұтылды; қазанда Армениямен 1:1 тең түсіп, Лихтенштейнді 4:0 жеңгеніне және Румыниямен қонақта 0:0 ойнағанына қарамастан, турнирден математикалық тұрғыда шығып қалды. Бұл нәтижелерді ұрпақ ауысуының кешеуілдеуімен, елдің демографиясына байланысты футболшылар қорының тарлығымен, жаңа бапкердің тактикалық шешімдерімен және тергеудегі негізгі ойыншылардың құрамадан шеттетілуімен байланыстырды.

Еуро-2024 іріктеуінде де бастау сәтсіз болды: Босния мен Герцеговинада 0:3 жеңіліп, кейін 2023 жылғы 26 наурызда Вадуцта Лихтенштейнді 7:0 ұтып, тарихындағы ең үлкен ресми жеңісін жазды. Нәтижелер жақсармағаннан кейін бас бапкер Арнар Видарссон жұмыстан босатылып, орнына норвегиялық Оге Харейде келді. Үй матчтарында Словакиядан 1:2, Португалиядан 0:1 жеңілді — португалдықтардың жеңіс голын Криштиану Роналду құрамадағы 200-ші матчында соқты, ол алдымен есепке алынмай, кейін VAR арқылы расталды. Исландия топта 3 жеңіс, 1 тең ойын және 6 жеңіліспен төртінші орында тұрақтады, бірақ Ұлттар лигасындағы көрсеткіші арқылы плей-оффқа жолдама алды. B жолының жартылай финалында Исландия Израильді 4:1 ұтты — Альберт Гудмундссон хет-трик жасады. Шешуші матчта Украинаға қарсы Гудмундссон есеп ашып, құрама үзіліске артықшылықпен кетсе де, екінші бөлімде екі гол жіберіп, 1:2 жеңілді. 2024/25 жылғы Ұлттар лигасында Черногорияны екі рет 2:0 ұтып топта үшінші болғанымен, Уэльс пен Түркиядан ауыр жеңілістер алды, ал плей-оффта Косовоға Приштинада 1:2 ұтылды; Лёйгардальсвёллюр жөндеуде болғандықтан үй матчы Испаниядағы Мурсия қаласының Нуэва Кондомина стадионында өтіп, Исландия 1:3 жеңілді (жалпы есеп 2:5) және C дивизионға түсті.

Құраманың жетістіктері қатарында 1980 және 1984 жылдары жеңіп алған Гренландия кубогы, 2022 жылғы Балтық кубогы бар; сондай-ақ 2000/01 жылғы Солтүстік елдер чемпионатында және 2017 жылғы Қытай кубогында екінші орын алды. ФИФА рейтингіндегі ең жоғары орны — 18-орын (2018 жылғы ақпан-наурыз), ең төмені — 131-орын (2012 жылғы сәуір-маусым).

Үй матчтарында құрама көк, сырт киімде ақ түсті пайдаланады. 2020 жылы қабылданған, Рейкьявиктегі Bradenburg агенттігі әзірлеген елтаңбада исланд фольклорындағы төрт қорғаушы рух — жалмауыз, айдаһар, бұқа және бүркіт — стильдендіріліп бейнеленген. Бұған дейін елтаңбада KSÍ аббревиатурасы, Исландия туының түстеріндегі жолақтар және футбол доп бейнеленген қалқан болған. 2010-жылдардың ортасынан бері исланд жанкүйерлері «викинг шапалағымен» танылды: жанкүйерлер қолдарын бастан асырып, барабан ырғағына сай «ух!» деп айқайлап шапалақтайды; бұл дәстүр шотландиялық «Мазервелл» клубынан бастау алады және Еуро-2016 кезінде халықаралық деңгейде кең танылды. Ойын киімін 2020 жылдан бері неміс Puma компаниясы шығарады, оған дейін Umbro (1975), Adidas (1976–1992), ABM (1992–1996), Reusch (1996–2001) және Erreà (2002–2020) жабдықтаған.

Құрама үшін ең көп матч өткізген футболшы — Биркир Бьярнасон (113 ойын), ең көп гол соққан ойыншы — Гильфи Сигурдссон (28 гол).