Ипсвич тарихы

Клуб 1878 жылы әуесқой команда ретінде негізі қаланып, 1888 жылға дейін Ипсвич АФК аталды; сол жылы Ипсвич регби клубымен бірігіп, Ипсвич Таун Футбол Клубы болып қалыптасты. Команда Суффолк Челлендж Кубогы мен Суффолк Аға Кубогы сияқты жергілікті жарыстарды жеңіп алды. 1899 жылдан Норфолк-Суффолк лигасында, 1903–1906 жылдары Оңтүстік-Шығыс Англия лигасында ойнағаннан кейін, 1907 жылы Оңтүстік әуесқойлар лигасына қосылып, 1921/22 маусымында чемпион атанды. Кейін бұл лиганы тағы үш рет — 1929/30, 1932/33 және 1933/34 маусымдарында жеңіп алды, ал 1934/35 маусымының соңында Шығыс графтықтар лигасының негізін қалаушылардың бірі болды. Бір жылдан соң клуб кәсіпқойлыққа өтіп, Оңтүстік лигаға кірді және оны алғашқы маусымында-ақ жеңіп алды. 1938 жылы 30 мамырда Ипсвич Футбол лигасына сайланды және 1953/54 маусымында Оңтүстік үшінші дивизионның чемпионы атанып, Екінші дивизионға жолдама алғанша сол жерде ойнады.

Келе салысымен Ипсвич қайтадан төмен түсіп кетті, бірақ 1955 жылдың тамызында бас бапкер Скотт Дунканның орнына Альф Рэмси келгеннен кейін жағдай түзеле бастады. Клуб 1956/57 маусымында Оңтүстік үшінші дивизионды тағы да жеңіп алды, Екінші дивизионда орнықты, ал 1960/61 маусымында оның чемпионы болып, Бірінші дивизионға — ағылшын футболының жоғары сатысына көтерілді. Жоғары дивизиондағы алғашқы маусымында, 1961/62 жылы, Ипсвич бірден Футбол лигасының чемпионы атанды. Чемпион ретінде 1962/63 Еуропа кубогына қатысып, мальталық Флориананы екі ойынның жиынтығымен 14:1 есебімен ұтты, бірақ Милannan жеңіліп қалды. Рэмси 1963 жылдың сәуірінде Англия құрама командасын басқару үшін клубтан кетті; оның жетекшілігімен құрама 1966 жылғы әлем чемпионатын жеңіп алды, ал 1967 жылы ол футболға сіңірген еңбегі үшін рыцарь атағын алды.

Рэмсиден кейін команданы басқарған Джеки Милберн тұсында нәтижелер күрт нашарлады: чемпиондықтан екі жыл өткен соң, 1964 жылы, Ипсвич 42 ойында 121 гол өткізіп, Екінші дивизионға түсіп қалды — бұл ағылшын футболындағы ең нашар қорғаныс көрсеткіштерінің бірі. Милберн бір ғана толық маусымнан кейін кетті, оның орнына 1964 жылы Билл Макгарри келді. Ол көмекшісі Сэмми Чунгпен бірге 1967/68 маусымында командаға дивизионды Куинз Парк Рейнджерстен бір ұпай артықшылықпен жеңіп, жоғары лигаға оралуға көмектесті. 1968 жылы Рексемнен келген Стив Стейси 14 қыркүйекте алғашқы ойынын өткізіп, клуб құрамында Футбол лигасында ойнаған алғашқы қара нәсілді футболшы болды. Макгарри Вулверхэмптонға кеткен соң, 1969 жылдың қаңтарында команданы Бобби Робсон қабылдады.

Робсон Ипсвичпен екі ірі трофей жеңіп, командасын бірнеше маусым бойы еуропалық додаларға шығарды. Табысты кезең 1973 жылы Тексако кубогын жеңіп, лигада төртінші орын алып, алғаш рет УЕФА кубогына жолдама алуымен басталды. 1974/75 маусымында клуб тарихында алғаш рет ФА кубогының жартылай финалына жетті (қайта ойында Вест Хэмнен жеңілді) және лигада үшінші орынға тұрақтады. 1970-жылдардың соңында Робсон голландиялықтар Арнольд Мюрен мен Франс Тейссенді шақырып, Джон Уорк, Терри Батчер, Пол Маринер сияқты британдық құрама ойыншылары бар мықты команда құрды. 1979/80 маусымында Портман Роудта Манчестер Юнайтедті 6:0 есебімен ұтты — сол ойында қонақтардың қақпашысы Гари Бейли үш пенальтиді тойтарған, ал жеңілістен айырылған екі ұпай Юнайтедті чемпион Ливерпульден бөліп тұрды. 1978 жылы Уэмблиде Арсеналды ұтып, клуб тарихындағы жалғыз ФА кубогын жеңіп алды. 1980/81 маусымында Ипсвич үш трофейге бірдей таласты: маусымның басым бөлігінде лигада көш бастап келді, бірақ жарақаттар мен ойындардың тығыз кестесі (он үш футболшыдан тұратын құрам алпыстан астам матч өткізді) әсер етті, нәтижесінде команда лигада Астон Виллаға жол беріп екінші орында қалды және ФА кубогының жартылай финалынан аса алмады. Дегенмен сол жылы АЗ Алкмарды екі ойында 5:4 есебімен ұтып, УЕФА кубогын жеңіп алды; финалға дейінгі жолда Мишель Платини капитан болған Сент-Этьенді қонақта 4:1 есебімен ұтқан еді. Келесі, 1981/82 маусымда да клуб лигада екінші орын алды. Робсон 1982 жылдың шілдесінде Англия құрамасын басқару ұсынысын қабылдап, Портман Роудтан кетті.

Робсонның орнына оның көмекшісі Бобби Фергюсон келді. Оның тұсында команда екі рет кесте ортасын жайлады, кейін ойыны нашарлады; Портман Роудта салынған қымбат жаңа трибуна Тейссен мен Уорк сияқты жетекші ойыншыларды сатудан түскен ақшаға қарамастан клуб бюджетін шектеді. 1985/86 маусымының соңында Ипсвич Екінші дивизионға түсті, ал 1981 жылғы табысты команданың соңғы жұлдызы Батчер жазда Рейнджерске сатылды. Фергюсон 1987 жылдың мамырында кетті, үш жыл бойы командамен Джон Дункан жұмыс істеді, ал 1990 жылдың мамырында клубты бұрынғы Вест Хэм бапкері Джон Лайалл басқарды. Ол Ипсвичті Екінші дивизион чемпионы етіп, 1992/93 маусымында жаңадан құрылған Премьер-лигаға шығарды. Жаңа жылға дейін лигада тек екі рет жеңіліп, 1993 жылдың қаңтарында төртінші орында тұрған команда маусым соңында ойынын жоғалтып, 16-шы орында тұрақтады. 1993/94 маусымда Ипсвич тек соңғы турдың арқасында, Шеффилд Юнайтедтің Челсиге 2:3 есебімен ұтылуының салдарынан лигада қалды. 1994 жылдың желтоқсанында клуб Премьер-лига кестесінің түбінде тұрғанда Лайалл отставкаға кетті.

Оның орнына келген Джордж Берли команданы құтқара алмады: Манчестер Юнайтедтен қонақта 9:0 есебімен жеңіліп (Премьер-лига тарихындағы ең ірі жеңіліс рекорды), клуб төмен дивизионға түсті. Берли Ипсвичті қатарынан үш рет плей-оффқа шығарды, бірақ үш жартылай финалда да ұтылды. Клуб Премьер-лигаға 2000 жылы ғана оралды: Уэмблиде өткен Бірінші дивизион плей-оффының соңғы финалында Барнслиді 4:2 есебімен ұтты. Жоғары лигадағы алғашқы маусымында команда бесінші орын алып, чемпиондар лигасына жолдаманы соңғы турда ғана Ливерпульге жіберіп алды; жұбанышы — УЕФА кубогына жолдама мен Берлидің жыл бапкері атағы болды. Келесі маусым сәтсіз шықты: алғашқы он жеті турда бір ғана жеңіс, желтоқсанда соңғы орын, ал маусым соңында Чемпионшипке түсу. Табыстың азаюы клубты қаржылық әкімшілендіруге әкелді. УЕФА әділ ойын рейтингі арқылы қайта УЕФА кубогына қатысқан команда екінші айналымда чехтың Слован Либерецінен ұтылды. 2002 жылдың қазанында, Гримсби Таунға қонақта 0:3 есебімен жеңілгеннен кейін, Берли сегіз жылға жуық жұмысынан кейін қызметінен босатылды.

Уақытша бапкер Тони Моубрейдан кейін команданы Джо Ройл басқарды. Ол 2003/04 маусымында клубты әкімшілендіруден шығарып, бесінші орын алды, бірақ плей-офф жартылай финалында Вест Хэмнен ұтылды; 2004/05 маусымда да плей-оффта дәл сол қарсыласқа жол берді. 2005/06 маусымындағы 15-ші орын 1966 жылдан бергі ең нашар көрсеткіш болды, ал 2006 жылдың 11 мамырында Ройл өзара келісіммен кетіп, командаға Джим Мэгилтон тағайындалды. 2007 жылдың желтоқсанында кәсіпкер Маркус Эванс клубтың 87,5 пайыз үлесін сатып алып, шамамен 44 миллион фунт салды, оның ішінде клубтың 32 миллион фунттық қарызы да бар еді. 2009 жылы Мэгилтонның орнына Рой Кин келді, ол 18 ай жұмыс істеді; кейін Пол Джуэлл, ал 2012 жылдың 1 қарашасынан Мик Маккарти команданы басқарды. Маккарти клубты құлдыраудан құтқарып, 2014/15 маусымда алтыншы орын алып плей-оффқа шығарды, бірақ жартылай финалда Норвич Ситиден жиынтық есеппен 2:4 ұтылды. 2016/17 маусымдағы 16-шы орын 1958/59 жылдан бергі ең нашар нәтиже болды. Маккарти 2017/18 маусым аяқталмай кетті. 2018 жылдың 30 мамырында бас бапкер болған Пол Херст бес айға жетпей жұмыстан босатылып, клуб тарихындағы ең қысқа мерзім жұмыс істеген бапкер атанды. Оның орнына келген Пол Ламберт 2018/19 маусымның соңында командаға Бірінші лигаға түсуден сақтап қала алмады — осылайша Ипсвичтің ағылшын футболының жоғарғы екі дивизионындағы 63 жылдық кезеңі аяқталды.

2019/20 маусымда клуб 1957 жылдан бергі алғаш рет үшінші дивизионда ойнап, 11-ші орын алды (пандемияға байланысты тұрғылар ұпай-ойын арақатынасымен анықталды) — бұл 1953 жылдан бергі ең төмен көрсеткіш. 2021 жылдың 28 ақпанында Ламберт өзара келісіммен кетті, оның орнына Пол Кук келді. 2021 жылдың 7 сәуірінде клубтың бақылау пакетін америкалық Gamechanger 20 Limited инвестициялық тобы сатып алды; консорциумға Огайодағы ORG Portfolio Management, «Three Lions Fund» және азшылық үлесті сақтап қалған бұрынғы иесі Маркус Эванс кірді. 2021 жылдың желтоқсанында Кук жұмыстан босатылып, командаға Манчестер Юнайтедтің жаттықтырушысы Киран Маккенна тағайындалды. Оның бірінші толық маусымы табысты болды: лигадағы 18 ойындық жеңіліссіз серия мен бірқатар клуб рекордынан кейін Ипсвич 2022/23 маусымды 98 ұпай және 101 голмен екінші орында аяқтап, Чемпионшипке оралды. 2023/24 маусымда команда 96 ұпай мен лигадағы ең жоғары 92 гол жинап, тағы да екінші орын алды және қатарынан екі жыл жоғарылаған бесінші команда ретінде 22 жылдық үзілістен кейін жоғары дивизионға көтерілді. 2024/25 маусымда клуб негізінен кесте түбіне жақын тұрып, 2025 жылдың 26 сәуірінде Ньюкасл Юнайтедтен қонақта 0:3 есебімен ұтылған соң Чемпионшипке түсті, бірақ 2025/26 маусымның соңғы турында QPR-ды жеңіп, Премьер-лигаға бірден оралды. 2026 жылдың 10 маусымында Маккенна отбасына уақыт бөлу үшін бапкерлік қызметтен кететінін мәлімдеді, ал 23 маусымда клуб Лига 1-дегі Страсбургтен Гари О'Нилді үш жылдық келісімшартпен бас бапкер етіп тағайындағанын хабарлады.

1878–1884 жылдары команда қаладағы Брумхилл және Брукс Холл алаңдарында ойнады, 1884 жылдан бері Портман Роудта өнер көрсетеді. Ипсвич 1890 жылы қақпа торларын пайдаланған алғашқы клубтардың бірі болды. Алғашқы ағаш трибуна 1905 жылы тұрғызылды, 1911 жылы оның шатырын дауыл ұшырып әкетті, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарында алаңды британ армиясы иеленді. 1936 жылы клуб кәсіпқойлыққа өткен соң солтүстік жақта, бір жылдан кейін оңтүстікте террас салынды, 1954 жылға қарай стадионның барлық жағы террасқа айналды, 1959 жылы прожекторлар орнатылды. 1971 жылы шығыс жақта екі қабатты Портман трибунасы, 1982 жылы батыс трибунаның үшінші деңгейі салынды; демеуші құрметіне ол Pioneer трибунасы аталып, 1990 жылы толық отыратын орындарға көшірілді. 1992 жылы Тейлор баяндамасының ұсыныстарынан кейін солтүстік пен оңтүстік террастар да орындықтармен жабдықталып, стадион Англияның жоғары дивизионындағы толықтай отырғызылған алғашқы аренасы болды, сыйымдылығы 22 600 орын еді. Кейін клуб солтүстік және оңтүстік трибуналарды қайта салуға 22 миллион фунттан астам жұмсады, қазіргі сыйымдылығы 30 311 орын — бұл Шығыс Англиядағы ең үлкен футбол стадионы. Стадион сыртында сэр Альф Рэмси мен сэр Бобби Робсонның мүсіндері орнатылған: 2009 жылдың қыркүйегінде солтүстік трибунаға Робсонның, 2012 жылдың 31 наурызында, чемпиондықтың 50 жылдығы аясында, оңтүстік трибунаға Рэмсидің есімі берілді. Шығыс трибуна клубтың бұрынғы иелерінің құрметіне Кобболд трибунасы аталады. Портман Роудтың алаңы лигадағы үздік деп бірнеше рет танылған, мұнда Англия жастар құрамасының көптеген ойындары және 2003 жылы Хорватиямен жолдастық кездесу өткен.

Клубтың жейдесінде елтаңба 1960-жылдардың ортасына дейін болмады; алғашқы эмблема Ипсвич қаласының елтаңбасына негізделді. 1972 жылы жанкүйерлер клубының қазынашысы Джон Гэммидж жеңген байқаудың нәтижесінде жаңа елтаңба жасалды: онда Суффолк Панч жылқысы, Уолси қақпасы мен қала портының бейнесі көрініс тапты. Бұл нұсқа УЕФА кубогын жеңудің 40 жылдығы құрметіне 2020/21 маусымда қайта пайдаланылды. 1995 жылы елтаңба жанкүйерлер форумымен ақылдаса отырып өзгертілді. 2004/05 маусымнан бастап жейдеге клубтың үш басты трофейін — ФА кубогы, УЕФА кубогы және Бірінші дивизион чемпиондығын — білдіретін үш жұлдыз қосылды. Клубтың алғашқы тіркелген түстері көк-ақ жолақты жейде мен қара шорт болатын; түгел көк жейде мен ақ шорт 1936/37 маусымда, команда кәсіпқойлыққа өткеннен кейін алғаш киілді және содан бері негізгі форма болып қала берді. 1981 жылы жапондық Pioneer компаниясы клубтың алғашқы ресми демеушісі болды; кейінгі жылдары Fisons, Greene King және энергетикалық компаниялар демеушілік етті. 2021 жылдан клубтың жейде демеушісі — әнші әрі Ипсвичтің ежелгі жанкүйері Эд Ширан, оған құрмет ретінде клубта 17-ші нөмір беріледі. 2022 жылы Umbro компаниясы 1995 жылдан бері алғаш рет клубтың форма өндірушісі болды.

«Трактор балалары» лақап аты 2000–2002 жылдардағы Премьер-лига кезеңінде пайда болды. Ол 2000 жылдың қыркүйегінде Лидс Юнайтед алаңындағы ойында, Ипсвич 2:1 есебімен алда келе жатқанда, үй иелерінің жанкүйерлері «Бізді трактор жүргізушілері ұтып жатыр» деп ән салғанда туған деп есептеледі; кейін бұл Суффолктің ауылшаруашылық өңір екеніне қатысты ирониялық ат ретінде БАҚ-та кең тарады. Клубтың дүниежүзіне тараған жанкүйерлер бөлімшелері бар, әсіресе неміс Фортуна Дюссельдорф клубымен тығыз байланысы қалыптасқан: 2006 жылдан бері немістер жыл сайын Портман Роудқа келеді, ал Ипсвич жанкүйерлері Дюссельдорфқа барады; екі клуб 2015 және 2024 жылдары дайындық ойындарын өткізді. Норвич Ситимен алғашқы дерби 1902 жылдың 15 қарашасында, кәсіпқой командалар арасындағы алғашқы кездесу 1939 жылы өтті; жанкүйерлер бұл матчты әзілдеп «Old Farm дербиі» деп те атайды және жеңімпазға бейресми «Англияның мақтанышы» атағын береді.

Мик Миллс 1966–1982 жылдары 741 ойын өткізіп, клуб рекордын орнатты. Ең көп гол соққан футболшы — 1958–1969 жылдары 203 гол салған Рэй Кроуфорд, ал бір маусымдағы рекорд Тед Филлипске тиесілі: 1956/57 маусымда Оңтүстік үшінші дивизионда 41 гол. Аллан Хантер клубта ойнаған кезде Солтүстік Ирландия құрамасында 47 матч өткізіп, ең көп халықаралық кездесу рекордын жасады. Лигадағы ең ірі жеңістер — 7:0 (1964 жылы Портсмутқа қарсы, 1974 жылы Саутгемптонға және 1976 жылы Вест Бромвичке қарсы), ең ауыр жеңілістер — 1963 жылы Фулхэмнен 1:10 және 1995 жылы Манчестер Юнайтедтен 0:9. Көрермен рекорды 1975 жылдың 8 наурызында Лидс Юнайтедпен ФА кубогының ойынында тіркелген — 38 010 адам. Клуб алған ең жоғары трансфер ақысы — 2025 жылдың тамызында Омари Хатчинсон үшін Ноттингем Форесттен түскен 37,5 миллион фунт, ал ең қымбат сатып алу — 2026 жылдың тамызында Страсбургтен келген Хулио Энсисо үшін төленген 26,1 миллион фунт. Бобби Робсон 1969–1982 жылдары 709 ойын өткізіп, матч санымен ең ұзақ жұмыс істеген бапкер болса, Скотт Дункан 1937–1955 жылдары 6487 күн бойы команданы басқарды. Ипсвич еуропалық додаларда үй алаңында 31 ойында жеңіліс көрмеген: 1962 жылдан басталған бұл серия барысында Реал Мадрид, Милан, Интер, Лацио және Барселона жеңілген.

Клубтың бірінші санатты академиясы 1960-жылдары Кевин Битти, Терри Батчер, Джон Уорк, Мик Миллс сияқты ойыншыларды, 1990-жылдары Кирон Дайер, Ричард Райт және Тайтус Брэмблді дайындады; кейінгі жылдары негізгі құрамға Джордан Роудс, Люк Вулфенден, Флинн Даунс және әкесі Джейсон Дозелл сияқты 16 жасында дебют матчында гол соққан Андре Дозелл шықты. 2007 жылы клуб Даңқ залын ашты, оның алғашқы мүшелері бұрынғы ойыншылардың дауыс беруімен таңдалған Рэй Кроуфорд, Мик Миллс, Тед Филлипс және Джон Уорк болды. Ипсвич футболшылары Сильвестр Сталлоне мен Пеле ойнаған 1981 жылғы «Жеңіске қашу» фильміне де қатысты: Джон Уорк, Расселл Осман, Робин Тернер, Лори Сивелл және Кевин О'Каллаган кадрда көрінсе, Кевин Битти Майкл Кейннің, Пол Купер Сталлоненің футбол эпизодтарындағы дублері болды. Клубқа қарасты Ипсвич Таун әйелдер командасы 2024/25 маусымда FAWNL Оңтүстік дивизионының чемпионы атанып, әйелдер футболының екінші сатысы — Суперлига 2-ге көтерілді; ол үй ойындарын негізінен Колчестердегі Колчестер Коммьюнити стадионында өткізеді.