Израиль тарихы

Футбол өңірге Осман империясы тұсында келді. Палестина футбол ассоциациясы 1928 жылдың тамызында құрылып, 1929 жылдың маусымында ФИФА-ға кірді; оның құрамында араб және еврей клубтарымен қатар Британ мандаты кезінде өңірде қызмет еткен британ полицейлері мен әскерилерінің командалары да болды. Мандаттық Палестина құрамасы 1934 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Каирде Египеттен 0:5 жеңіліп, халықаралық сахнаға шықты. Құрама таратылғанға дейін бес халықаралық кездесу өткізді, солардың бірінде Ливанды 5:1 есебімен жеңді. Осы бес ойында алаңға еврей футболшылары ғана шықты, ал әр матч алдында үш әнұран — британдық «God Save the King», еврей (кейінгі израильдік) «Һа-Тиква» және қарсылас ел әнұраны орындалды.

1948 жылы құрама Израиль мемлекетінің ұлттық командасы болды. Тәуелсіз ел ретіндегі алғашқы матчын Израиль 1948 жылғы 26 қыркүйекте Нью-Йоркте АҚШ-тың олимпиадалық құрамасына қарсы өткізіп, 1:3 есебімен жеңілді; 20-минутта Шмуэль Бен-Дрор Израиль мемлекеті құрылғаннан кейінгі алғашқы голды соқты.

Израиль 1948 жылы АФК-ның негізін салушылардың біріне айналды және 1954–1974 жылдары Азия аймағында өнер көрсетті. Араб лигасының бойкоты салдарынан бірқатар мұсылман елдері Израильге қарсы ойнаудан бас тартты: 1958 жылғы әлем чемпионатының Азия және Африка іріктеу кезеңін Израиль бірде-бір матч өткізбей-ақ жеңіп алды, сондықтан ФИФА команданың кемінде бір ойын өткізуін қамтамасыз ету үшін Уэльспен қосымша кездесу тағайындады, оны Уэльс ұтты. 1964 жылы Израиль АФК Азия кубогын өз елінде өткізіп, чемпион атағын жеңіп алды; сондай-ақ 1956 және 1960 жылдары күміс, 1968 жылы қоңырау жүлдегері болды. 1968 жылы құрама тұңғыш рет Олимпиада ойындарына қатысып, ширек финалда Болгариядан ұтылды, 1976 жылғы екінші Олимпиадасында ширек финалда Бразилиядан жеңілді.

1969 жылы Израиль Азия/Океания аймағы арқылы өзінің тарихындағы жалғыз әлем чемпионатына — 1970 жылғы турнирге — жолдама алды. Топта Швециямен 1:1, кейін финалға шыққан Италиямен 0:0 тең түсіп, Уругвайдан 0:2 жеңілді де, екі ұпай жинады. Швецияға қарсы Мордехай Шпиглер соққан гол — құраманың әлем чемпионаттарындағы бүгінге дейінгі жалғыз голы.

1974 жылы Кувейт және басқа мұсылман, араб елдері ойнаудан бас тартқаннан кейін Израиль АФК жарыстарынан шығарылды: шешім 17-ге қарсы 13 дауыспен, 6 қалыс қалумен қабылданды. Бұл дауыс беру Иранда өткен 1974 жылғы Азия ойындарымен тұспа-тұс келді, онда футбол турнирінде Солтүстік Корея мен Кувейт Израильге қарсы екінші айналым матчтарын өткізуден бас тартты; финалда Иранға 0:1 есебімен ұтылған Израиль күміс медаль иеленді. Кейін құрама 1980-жылдардың басында матчтарының көбін УЕФА командаларымен өткізіп, 1982 жылғы әлем чемпионатының еуропалық іріктеу кезеңіне қатысты, ал одан кейінгі екі циклде Океанияның іріктеу турнирлерінде ойнады. 1989 жылы Израиль Австралия мен Жаңа Зеландияны басып озып, ОФК-ның екінші айналымын жеңді, бірақ 1990 жылғы әлем чемпионатына жолдама берер стық матчтарда Колумбиядан ұтылды (0:1, 0:0).

1991 жылы израиль клубтары еуропалық клуб жарыстарына қатыса бастады, 1992 жылы құрама әлем чемпионатының еуропалық іріктеуіне қайта кірді, ал 1994 жылы — Азиядан кеткеннен кейін 20 жыл өткенде — УЕФА-ның толық мүшелігін алды. Еуропада Израиль салыстырмалы түрде қарапайым құрама болды, алайда жеке жеңістерге жетті: 1993 жылы Парижде Францияны 3:2, 1999 жылы Австрияны 5:0 есебімен ұтты. Сол жылы ЕУРО-2000 іріктеуінің стық матчтарына шықты, бірақ Даниядан жеңілді. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Израиль топта Франциядан кейінгі үшінші орында қалды: Швейцариямен ұпайы тең болғанымен, добымен кейін қалды, ал топтағы 10 матчта жеңіліс көрмеді. 2005 жылғы 26 қазанда бас бапкер Аврам Грант отставкаға кететінін жариялады, оның орнына Дрор Каштан келді. ЕУРО-2008 іріктеуінде құрама Е тобында төртінші болып, тікелей жолдама алған Ресейден бір ұпай, ал іріктеуден өте алмаған Англиямен 23 ұпайдан тең қалды; Хорватиядан үйде 4:3 жеңілу 13 матчтық жеңіліссіз серия мен үйдегі тоғыз ойынды тоқтатты.

2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Израиль Швейцария, Грекия және Латвиядан кейінгі төртінші орында қалды. ЕУРО-2012 циклінде Каштанның орнына француз Луис Фернандес келгенімен, құрама Грекия мен Хорватиядан кейінгі үшінші орынмен шектелді. 2018 жылы техникалық директор болып Вилли Руттенштайнер тағайындалды, ұлттық футбол академиясы құрылып, үш даму орталығы ашылды. ЕУРО-2020 іріктеуінде Израиль топта бесінші, соңғының алдындағы орында қалғанымен, 2018/19 жылғы Ұлттар лигасындағы көрсеткішінің арқасында стық матчтарға жолдама алды; С жолының жартыфиналында Шотландияда негізгі және қосымша уақытта 0:0 тең түсіп, 11 метрлік добтардан 3:5 есебімен жеңілді, бұл кезде Эран Захави бірінші айыппұл добын соғып кіргізе алмады. 2020/21 жылғы Ұлттар лигасында В дивизионында қалып, 2022/23 маусымда үш команда ойнаған тобын жеңді (Ресей Украинаға жасаған басқыншылығы үшін еуропалық және халықаралық жарыстардан шеттетілген): Албанияны екі матчта да 2:1 ұтып, Исландиямен екі жолы 2:2 тең түсіп, 2024/25 жылғы А дивизионына көтерілді.

ЕУРО-2024 іріктеуінде Израиль тобында үшінші болып, Ұлттар лигасындағы топ жеңімпазы мәртебесімен стық матчтарға шықты. В жолының жартыфиналында Исландияға қарсы 31-минутта Эран Захави айыппұл добынан есеп ашты, бірақ құрама 1:4 есебімен жеңілді; матчтың бұрылыс сәттері — 73-минутта Рой Ревивоның қатаң ойын үшін қызыл карточка алуы және есеп 1:2 болғанда Захавидің тағы бір айыппұл добын соғып кіргізе алмауы. Норвегия футбол федерациясы Палестинамен жалғасып жатқан қақтығысқа байланысты Израильді УЕФА-дан шығаруды және ФИФА тарапынан тыйым салуды талап етіп бірнеше рет үндеу жасады; 2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде екі команда кездескенде Норвегия билет сатудан түскен барлық қаражатты палестиналық қорларға көмекке аударды. Ол іріктеуде Израиль тобында Норвегия мен Италиядан кейінгі үшінші орында қалып, келесі кезеңге өте алмады.

Құрама сапында ең көп матч өткізген футболшы — Йоси Бенаюн (101 ойын), ең көп гол соққан — Эран Захави (35 гол). Тарихындағы ең ірі жеңісін Израиль 1988 жылғы 23 наурызда Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласында Қытай Тайпейін 9:0 ұтқанда тіркеді, ең ауыр жеңілісін 2002 жылғы 13 ақпанда Кайзерслаутернде Германиядан 7:1 есебімен көрді. ФИФА рейтингіндегі ең жоғары орны — 15-ші (2008 жылғы қараша), ең төменгісі — 99-шы (2018 жылғы қаңтар), орташа көрсеткіші — 53-ші орын; Эло рейтингінде ең жоғары орны 23-ші (1976 жылғы сәуір), ең төменгісі 81-ші (1959 жылғы желтоқсан) болды.

Құраманың үйдегі алғашқы матчы 1934 жылғы 6 сәуірде Palms Ground алаңында әлем чемпионатының іріктеуінде Египетке қарсы өтті; Израиль құрылғанға дейін команда Maccabi Ground алаңында және Маккабиада стадионында да ойнады. 1948 жылы жаңа құрылған Израиль мемлекетін таныстырған құрама 1954 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Рамат-Ган стадионында 55 000 көрермен алдында ойнады, ал бұл арена 2013 жылға дейін негізгі үй алаңы болып қалды. Хайфада «Сэмми Офер», Иерусалимде «Тедди», Беэр-Шевада «Тёрнер», Нетанияда «Нетания» және Тель-Авивте «Блумфилд» стадиондары салынғаннан кейін құрама үй матчтарын осы бес арена арасында ауыстырып өткізетін болды. 2023 жылы басталған Газадағы соғыс кезінде Израиль үй ойындарының көбін Венгрияда өткізді.