Калью (Нымме) — Эстонияның астанасы Таллиннің Нымме ауданында орналасқан кәсіпқой футбол клубы, ел чемпионатының жоғарғы дивизионы Мейстрилигада өнер көрсетеді. Клуб атауы эстон тілінде «жартас» дегенді білдіреді. Үй алаңы — сыйымдылығы 570 орын болатын «Хийу» стадионы. Клуб президенті — Куно Техва. Командаға дәстүрлі қара-ақ түстерге қоса қызғылт түс енгізілгеннен кейін Roosad Pantrid, яғни «Қызғылт пантерлер» деген лақап ат берілген.
Клуб 1923 жылы «Калью» спорт қоғамының футбол бөлімі ретінде құрылды, оны негіздеушілер — кәсіпқой балуандар Александр Шнейдер мен Март Лийв. Калью Эстония жоғарғы дивизионында 1925 жылы дебют жасап, бесінші орын алды және 1927 жылға дейін чемпионатта ойнады. 1936 жылы клуб «Хийу» стадионын ашты. Кеңес Одағы Эстонияны басып алғаннан кейін 1940 жылы клуб бірінші рет жабылды, бір жылдан соң неміс оккупациясы кезінде қайта жаңғырды, ал 1944 жылы Кеңес Одағы Эстонияны қайта алған соң түпкілікті таратылды; клуб үйін Ныммеге бірінші жеткен кеңес танкі қиратты.
1997 жылы клубты Эстония ұлттық құрамасының бұрынғы бас бапкері Уно Пийр, Антон Сихт және Вярнер Лоотсманн қайта құрды. Калью Эстония лига жүйесіне қосылып, III лиганың Солтүстік дивизионында ойнай бастады. Алғашқы маусымын клуб екінші орынмен түйіндеді, ал 13 гол соққан Йоэл Линдпере ең көп гол авторы болды. Команда III лигада сегіз маусым қатарынан өнер көрсетті. 2002 жылы клубты кәсіпқой команда құру мақсатымен Куно Техва сатып алды. Калью 2004 жылы үшінші дәрежелі II лигаға, 2005 жылы екінші дәрежелі Эсилигаға көтерілді, бұл жарыстағы алғашқы маусымын бесінші орынмен аяқтады. 2007 жылы бас бапкер болып Жетулио Фредо тағайындалды, команда маусымды алтыншы орынмен түйіндеп, өтпелі кездесулерде «Курессаареге» қарсы ойнады: үйде 0:1 ұтылса, қонақта 2:1 жеңіп, көшедегі гол есебімен Мейстрилигаға шықты.
Мейстрилигадағы дебютке дайындық кезінде клуб 16 жаңа футболшыны жалдап, құрамды түбегейлі жаңартты. Алғашқы маусымын Калью үшінші орыннан бір-ақ ұпай қалып, төртінші орынмен тәмамдады, ал 23 гол соққан Ингемар Теэвер чемпионаттың ең мықты шабуылшысы атанды. 2009 жылы клуб еуропалық турнирлерде де дебют жасап, УЕФА Еуропа лигасының бірінші іріктеу кезеңінде «Динабургтен» жалпы есеппен 1:2 ұтылды, чемпионатты бесінші орынмен аяқтады. 2010 жылы басшылыққа Игорь Принс келіп, команда төртінші орын алды. 2010–2011 жылдардағы қысқы ауысу кезеңінде клуб Эстония құрамасының ойыншылары Ало Бяренгруб, Тармо Неэмело, Эйно Пури және Кристен Вийкмяэні жалдап, құрамын айтарлықтай күшейтті. 2011 жылы Калью чемпион «Флорадан» жеті ұпай қалып, күміс жүлдеге ие болды, Тармо Неэмело 22 гол соқты. 2012 жылы клуб 92 ұпай жинап, тарихындағы алғашқы чемпиондық атағын алды.
Чемпион атанған Калью 2013–2014 жылдардағы УЕФА Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңіне жолдама алды: екінші кезеңде ХИК-ті жалпы есеппен 2:1 жеңді, бірақ үшінші кезеңде Пльзень «Викториясынан» 2:10 есебімен ойсырады. 2013 жылы команда атағын қорғай алмай, тағы да екінші орында қалды, дегенмен 23 гол соққан Владимир Воскобойников ең көп гол авторы болды. 2014 жылғы төртінші орыннан кейін Игорь Принс қызметінен кетіп, орнына клубтың бұрынғы ойыншысы Сергей Терехов келді. Терехов тұсында команда чемпионаттағы алғашқы тоғыз ойынын бірдей жеңіп, финалда «Пайде Линнамеэскондты» 2:0 ұтып, тарихындағы тұңғыш Эстония Кубогын иеленді. 2015 жылдың қыркүйегінде Терехов чемпионаттағы сәтсіз нәтижелерден соң орнынан кетті, команданы уақытша Жетулио Фредо басқарды, маусым үшінші орынмен түйінделді.
2015 жылдың қарашасында бас бапкер болып Сергей Францев тағайындалды. Ол кезінде команда 2016 және 2017 жылдары үшінші орын алды, ал 2018 жылы 36 ойында 86 ұпай жинап, бірде-бір жеңіліске ұшырамай, екінші рет Мейстрилига чемпионы атанды. 2019 жылдың наурызында Калью «Левадияны» 3:2 жеңіп, алғашқы Эстония Суперкубогын көтерді. Екі айға жетпей, 2019 жылғы 25 нәуірде чемпионаттағы нашар бастамадан кейін Францев жұмыстан кетірілді, командаға Роман Кожуховский келіп, оны үшінші орынға жеткізді.
2020 жылы бас бапкер Марко Кристал басшылығымен клуб төртінші орында тұрақтады. Маусым соңында жоспарланған қайта жаңғырту жұмыстарына байланысты Калью «Хийу» стадионынан кетуге мәжбүр болды, ал құрылыс жобасы үш жылға жуық кешіккендіктен, команда келесі төрт маусымда үй ойындарын Таллиннің әртүрлі стадиондарында өткізді. 2021 жылға клуб 2018 жылғы чемпиондық бапкер Сергей Францевті қайтарды, бірақ тағы да төртінші орыннан кейін жыл соңында онымен қоштасты. Калью 2021–2022 жылдардағы Эстония Кубогының финалына шықты, алайда «Пайдеге» 0:1 ұтылды. 2022 жылы команда қатарынан үшінші рет төртінші орын алды, 2023 жылы бесінші болып, 2009 жылдан бергі тұңғыш рет үздік төрттіктен тыс қалды. 2024 жылдың мамырында клуб «Хийуға» қайта көшті, маусымды екінші орынмен түйіндеді, ал 28 гол соққан Алекс Матиас Тамм чемпионаттың ең мықты шабуылшысы атанды. 2025 жылғы Суперкубок финалында Калью «Левадиядан» ұтылды, бірақ үш айдан соң сол қарсыласын пенальти серияда жеңіп, 2024–2025 жылдардағы Эстония Кубогын иеленді. 2026 жылдың ақпанында клуб «Флораны» 3:1 жеңіп, тарихындағы екінші Суперкубокты көтерді.
Клубтың алғашқы эмблемасы «Калью» спорт қоғамы құрылған 1922 жылы жасалған деп есептеледі, оның авторы белгісіз. Кейін таңбаны суретші Мартин Лазарев жаңартып, барлық тарихи элементтерін сақтап, оған тұтас пішін берді. Клуб формасы дәстүрлі түрде қара-ақ түсті, ал 2000-жылдары қызғылт түс қосылып, «Қызғылт пантерлер» лақап атының тууына себеп болды.
«Хийу» стадионы 1936 жылы ашылғаннан 1944 жылы клуб таратылғанға дейін, сондай-ақ 1997 жылғы қайта құрылудан бергі кезеңде Калью үшін дәстүрлі үй алаңы саналады. Арена 1930-жылдары негізінен клуб футболшыларының өз күшімен салынды. Таллин орталығынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 8 шақырым қашықтықтағы, Нымме ауданында орналасқан стадионның жасанды шымы бар және бірнеше мәрте жөнделген, соңғысы — 2023–2024 жылдары. 2012–2014 жылдары, сондай-ақ еуропалық турнирлердің үй кездесулерінде Калью 1926 жылы ашылған, Эстониядағы ең көне футбол стадиондарының бірі — «Кадриоргта» ойнады. Ныммеден 10 шақырым жердегі, 5 000-нан асатын сыйымдылығы бар «Кадриорг» «Хийуға» қарағанда он есе көп көрерменді қабылдай алады.
Клубтың басты бәсекелесі — «Флора», екі команда кездесуі raudteederbi, яғни Темір жол дербиі деп аталады: атау екі клуб стадионының теміржолмен жалғасатынынан шыққан. Қарсыластық 2010-жылдардың басында, Калью алаңдағы нәтиже мен жанкүйер қалаулылығы бойынша «Флораға» бақас бола бастағанда пайда болды. Жылдар өте бәсеке Калью президенті Куно Техва мен «Флораны» негіздеген Айвар Похлак арасындағы араздық себебінен де ушықты. 2018 жылы «Флора» Калью тәрбиеленушілері Хенрик Пюрг пен Власий Синявскийді жалдағаннан кейін екі клуб қатынасы одан сайын нашарлады: Калью «Флораны» ойыншыларға рұқсат етілген алты айлық алдын ала келісім кезеңі басталмай тұрып тіл қатқан деп айыптады. Содан бері екі клуб арасында бірде-бір трансфер жасалмаған. Кездесудің көрермен рекорды — 3 521 адам, ол 2013 жылғы Эстония Кубогының финалында тіркелген.
Сондай-ақ Калью «Нымме Юнайтед» клубымен жергілікті бәсекеде: екі команда да Таллиннің Нымме ауданынан, олардың үй алаңдары «Хийу» мен «Мянники» бір-бірінен шамамен 3 шақырым жерде. Алғашқы онжылдықтарда қарсыластық тек жасөспірімдер футболында өрбіді, «Нымме Юнайтед» жоғарғы дивизионға көтерілген соң екі команда 2024 жылғы 17 наурызда тұңғыш рет бетпе-бет келді. Екінші Нымме дербиінде Мейстрилига тарихындағы екінші ең жылдам гол тіркелді: Промис Дэвид Калью есебін ойын басталған соң 7 секундта ашты.
Дереккөз: Уикипедия (CC BY-SA) · penalty.kz редакциясы қазақ тіліне бейімдеді