Косово тарихы

Тарихындағы алғашқы кездесу 1942 жылғы 29 қарашада Албания тәуелсіздігінің 30 жылдығына орайластырылған жолдастық матчта Тиранаға қарсы өтіп, 0:2 есебімен жеңіліспен аяқталды. 1967 жылғы 8 қарашада Косово Югославия Социалистік Федеративтік Республикасының құрамындағы автономиялы өлке ретінде Югославия құрамасымен 3:3 ойнады; ол матч Югославияға Албанияға қарсы Евро-1968 іріктеу кездесуіне дайындық болды. Косоволық ойыншылар Югославия құрамасында жиі ойнады: Фадиль Вокрри мен Стеван Стоянович, ал Фахрудин Юсуфи, Милутин Шошкич және Владимир Дуркович 1960 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медаль, 1960 жылғы Еуропа ұлттар кубогында күміс медаль жеңіп алған Югославия құрамасының сапында болды.

1993 жылғы 20 қаңтарда Косово футбол федерациясы Албания футбол федерациясымен ынтымақтастық хаттамасына қол қойды, сол хаттама шеңберінде 14 ақпанда Тиранада Албаниямен жолдастық матч өтті. Югославия тарағаннан кейінгі бұл алғашқы кездесу 1:3 есебімен жеңіліспен бітті. Косово соғысынан кейінгі алғашқы матч 2002 жылғы 7 қыркүйекте тағы да Албанияға қарсы өтіп, 0:1 есебімен жеңіліске ұшырады. 2007 жылғы 15 маусымда Косово Сауд Арабиясын 1:0 жеңді — бұл әлем чемпионатына қатысқан құрамаға қарсы алғашқы ойын болды, жеңіс голын 84-минутта 11 метрлік белгіден Кристиан Нуши соқты.

2008 жылғы 6 мамырда, Сербиядан тәуелсіздік жариялағаннан кейін, Косово ФИФА-ға мүшелікке өтініш берді, бірақ 24 қазанда Цюрихтегі ФИФА Конгресінде өтініш қабылданбады және ФИФА Косовоға өз мүшелерінің құрамаларымен жолдастық матч өткізуге тыйым салды. 2010 жылғы 17 ақпанда Албаниямен қайырымдылық сипатындағы бейресми матч өтті (2:3), түскен қаржы Шкодердегі су тасқынынан зардап шеккендерге берілді. 2012 жылдың қыркүйегінде косоволық албан тамырлары бар Лорик Цана, Гранит Джака, Валон Бехрами және Джердан Шакири ФИФА президенті Зепп Блаттерге Косовоға жолдастық матч ойнауға рұқсат беруді сұрап үндеу жазды; оған Ахмед Янузи, Албан Меха, Арменд Даллку, Бурим Кукели, Этрит Бериша, Фатмире Байрамай, Мергим Мавраи, Самир Уйкани да қол қойды. Ал Милан Бишевац пен Милош Красич сияқты косоволық сербтер Сербия құрамасында ойнауды жалғастырды.

2013 жылғы 6 ақпанда ФИФА косоволық клубтарға өз мүшелерінің клубтарымен жолдастық матч өткізуге рұқсат берді, бірақ ту, елтаңба сияқты мемлекеттік рәміздерді көрсетуге және әнұранды орындауға тыйым салынды. 2014 жылғы 5 наурызда Митровицада Косово алғашқы ресми жолдастық матчын Гаитимен өткізіп, 0:0 тең ойнады; матч алдында ойыншылардың ату тирінде қаруды қолға алып суретке түсуі және жанкүйерлердің Сербия туын жағуы Сербияда наразылық туғызды, Сербия футбол федерациясы ФИФА-дан Косовоның құқығын алып тастауды сұрады. Сол 2014 жылы Түркия, Сенегал, Оман, Экваторлық Гвинея және Албаниямен алты матч өтті: алғашқы жеңіс Оманға қарсы 1:0 болды, ең ауыр жеңіліс — Түркиядан 1:6.

2016 жылғы 3 мамырда Будапештте өткен УЕФА кезекті Конгресінде 28-ге қарсы 24 дауыспен Косово УЕФА-ға қабылданды, он күннен кейін Мексикада өткен ФИФА-ның 66-шы Конгресінде 141 дауыс қолдап, 23 дауыс қарсы болып, ФИФА-ға да мүше болды. Дебют 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде I топта Хорватия, Финляндия, Исландия, Түркия және Украинамен бірге өтті; УЕФА қауіпсіздік себебінен Босния және Герцеговина мен Сербияның Косовомен ойнамауын шешті. 2016 жылғы 5 қыркүйекте Финляндияда 1:1 тең ойнады (60-минутта Валон Бериша 11 метрлік белгіден соқты), қалған матчтарды жеңілтіп, топ соңында қалды.

Біріккен турнирлерге жол таппағаннан кейін Косово 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасының D дивизионында Әзірбайжан, Фарер аралдары және Мальтамен бір топта ойнады. 2018 жылғы 7 қыркүйекте Әзірбайжанда 0:0 тең ойнап дебют жасады, 10 қыркүйекте Фарер аралдарын 2:0 жеңіп, лигадағы және тарихындағы ресми матчтардағы алғашқы жеңісін тойлады. Төрт жеңіс, екі ничьямен жеңіліссіз топ жеңімпазы болып, C дивизионына көтерілді. Евро-2020 іріктеу кезеңінде A топта Болгария, Чехия, Черногория және 2018 жылғы әлем чемпионатының төртінші орын иесі Англиямен ойнап, сегіз матчта үш жеңіске жетті (Болгария, Черногория, Чехия) және үшінші орын алды; 2019 жылғы 25 наурызда Болгариямен 1:1 (Арбер Зенели, 61-минут) дебют жасаған құрама 11 маусымда сол Болгарияны 3:2 жеңіп, ірі турнир іріктеуіндегі алғашқы жеңісін алды. 10 қыркүйекте Англиядан 3:5 жеңілу екі жылға жуық уақытқа созылған 15 матчтық жеңіліссіз сериясын үзді. Ұлттар лигасындағы топ жеңісі арқасында плей-оффқа шыққан Косово Скопьеде Солтүстік Македониядан 1:2 есебімен жеңілді.

Келесі жылдары нәтиже төмендеді: 2020/21 жылғы Ұлттар лигасында алты матчта 5 ұпай жинап, үшінші орында қалып, дивизионда сақталды, Катарда өткен 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде топ соңында аяқтады (алғашқы жеңісі — 2021 жылғы 2 қыркүйекте Грузияда 1:0). 2022/23 жылғы Ұлттар лигасының C дивизионында Кипр мен Солтүстік Ирландияны жеңіп, Грекиядан жеңіліп, екінші орын алды. Евро-2024 іріктеуінде Андорра, Беларусь, Израиль, Румыния және Швейцариямен бір топта 10 матчта 11 ұпай жинап, төртінші орында қалды.

2024/25 жылғы Ұлттар лигасының C2 топында Кипр, Литва және Румыниямен ойнаған құрама Румыниядан үйінде жеңілгеннен кейін Кипрді екі рет, Литваны сырт майданда жеңді. 2024 жылғы 15 қарашада Бухарестте өткен Румыниямен кездесу ойыншылар мен жанкүйерлер арасындағы қақтығыс, алаңға зат тастау және төбелес салдарынан мерзімінен бұрын тоқтатылып, кейін Косовоға 0:3 есебімен техникалық жеңіліс берілді. 13 ұпаймен топта екінші болып, B дивизионына көтерілу плей-оффына шықты. 2025 жылдың наурызында Исландиямен екі матчта Приштинада 2:1, Мурсиядағы бейтарап алаңда 3:1 жеңіп, жалпы есеппен 5:2 нәтижесімен тарихында бірінші рет УЕФА Ұлттар лигасының B дивизионына көтерілді. 2025 жылдың маусымында үйінде Арменияны 5:2, Комор аралдарын 4:2 жеңді.

2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңін Косово 2025 жылдың қыркүйегінде Базельде Швейцариядан 0:4 жеңіліп бастады, содан кейін Приштинада Швецияны 2:0 жеңді. Қазанда Словениямен үйінде 0:0 тең ойнап, Гётеборгте Швецияны 1:0 еңсерді, қарашада Любляна қаласында Словенияны 2:0 жеңіп плей-оффқа жолдама алды және үйінде Швейцариямен 1:1 тең ойнады. 2026 жылғы 26 наурызда плей-офф жартылай финалында Словакияны 4:3 жеңіп, тарихындағы алғашқы плей-офф финалына шықты, онда Приштинада Түркиядан 0:1 есебімен жеңілді. Құрама 2025 жылғы 8 қыркүйектен 2026 жылғы 31 наурызға дейін бейресми әлем чемпионының атағын иеленді, 2026 жылы Президенттің Еңбек сіңіргені үшін медалімен марапатталды.

Матчтар саны бойынша рекордшы — Мергим Войвода (75 ойын), ең көп гол соққан ойыншы — Ведат Мурики (32 гол). Ресми матчтардағы ең ірі жеңістер — 2018 жылғы 17 қарашада Та-Калиде Мальтаны 5:0 және 2022 жылғы 24 наурызда Приштинада Буркина-Фасоны 5:0 еңсеруі, бейресми кездесулердегі ең ірі жеңіс — 2006 жылғы 22 сәуірде Кап-д'Айльде Монакоға қарсы 7:1. Ең ауыр жеңіліс — 2016 жылғы 6 қазанда Шкодерде Хорватиядан 0:6. ФИФА рейтингіндегі ең жоғары орны — 78-орын (2026 жылдың наурызы), ең төмені — 190-орын (2016 жылдың шілде-тамызы).

Құраманың үй алаңы — 13 500 орындық Фадиль Вокрри атындағы стадион, ол елдегі екінші үлкен ұлттық стадион. Бұған дейін құрама Адем Яшари атындағы Олимпиада стадионын пайдаланған, ол қайта жаңғыртылып жатыр. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеу кезеңінде Приштина мен Митровицадағы стадиондар жөндеуде болып, УЕФА талаптарына сай келмегендіктен Шкодердегі Лоро Боричи стадионы қолданылды. 2019 жылғы 12 шілдеде 30 000 орындық Косово ұлттық стадионының құрылысы басталды, бірақ жоба таныстырылғаннан кейін орналасу жеріне байланысты саяси себептермен құрылыс тоқтатылды.

Ең басты қарсылас — Албания, олармен кездесу Бауырластық дербиі деп аталады; оның бастауы 1942 жылғы 29 қарашадағы матч пен 50 жылдан кейін, 1993 жылғы 14 ақпанда өткен кездесуден тарайды. Румыниямен қарым-қатынас та шиеленісті: Румыния Сербияның территориялық тұтастығын қолдап, Косово тәуелсіздігін танымайды. 2023 жылдың қыркүйегінде Евро-2024 іріктеу матчында румын жанкүйерлерінің просербиялық ұрандары мен баннерлеріне наразылық ретінде Косово ойыншылары алаңнан кетіп қалды; матч жалғасып, Румыния 2:0 жеңді, ал Косовоның 3:0 техникалық жеңіс туралы апелляциясы қабылданбады. 2024/25 жылғы Ұлттар лигасындағы кездесулерде шиеленіс тіпті күшейіп, соңғы матч тоқтатылды, Румынияға 3:0 жеңіс берілді; екі федерацияға да айыппұл салынды, Косово футбол федерациясы шешімге Спорттық арбитраж сотына шағым беретінін растады.

2016 жылға дейінгі кезеңде Косово мен Албания құрамалары ойыншылармен алмасып тұрғандықтан, Косовоны Албания Б, Албанияны Косово Б деп атаған. 2009-2010 жылдары УЕФА мен ФИФА тарапынан болуы мүмкін жазалардан сақтану үшін команда Косово командасы деген балама атаумен таныстырылды, 2013 жылғы 6 ақпандағы ФИФА рұқсатынан кейін бұл атау қолданылмайды. 2018/19 жылғы маусымдағы 15 матчтық жеңіліссіз серия кезінде құраманы Балқанның Бразилиясы деп атап кетті. Косово соғысынан кейін команда Кипр түрік футбол ассоциациясының 50 жылдығына арналған турнирге қатысып, иелерінен 0:1 жеңіліп, Сапмиді 4:1 жеңген.