Лацио тарихы

1910 жылға дейін команда әуесқойлық деңгейде ойнады, ал Италия футбол федерациясы елдің орталығы мен оңтүстігінде чемпионаттар ұйымдастыра бастаған соң, 1912 жылы ресми жарыстарға қосылды. Клуб ұлттық чемпионаттың финалына үш рет шықты, бірақ жеңіске жете алмады: 1913 жылы Про Верчеллиден, 1914 жылы Казаледен, 1923 жылы Дженоа 1893-тен ұтылды. 1927 жылы Лацио қаладағы барлық командаларды бір клубқа біріктіру жөніндегі фашистік режимнің әрекетіне қарсы тұрған жалғыз ірі рим клубы болды; сол жылы осындай бірігуден Рома пайда болды. Лацио 1929 жылы алғаш рет ұйымдастырылған Серия А-да ойнады, ал 1937 жылы шабуылшы Силвио Пиоланың жетекшілігімен екінші орын алды — бұл соғысқа дейінгі ең жоғары нәтижесі болды.

1950 жылдары клуб турнир кестесінің ортасы мен жоғарғы бөлігінде орналасып, 1958 жылы Италия Кубогын жеңіп алды. 1961 жылы Лацио алғаш рет Серия В-ға түсіп қалды, бірақ екі жылдан кейін элитаға оралды. 1970/71 маусымында тағы бір рет дивизионнан шықты. 1972/73 маусымында жоғарғы дивизионға қайтып оралған команда Милан мен Ювентуспен скудеттоға таласып, тек соңғы турда жеңіліп қалды. Ол құрамда капитан Джузеппе Уилсон, жартылай қорғаушылар Лучано Ре Чеккони мен Марио Фрусталупи, шабуылшы Джорджо Кинальи ойнады, бас бапкер Томмазо Маестрелли болды. Келесі маусымда, 1973/74 жылы, Лацио тарихындағы алғашқы чемпиондық атағын жеңіп алды. Алайда Ре Чеккони мен Маестреллидің қаза табуы және Кинальидің кетуі клуб үшін ауыр соққы болды. Осы кезеңде Бруно Джордано алға шықты: 1979 жылы ол чемпионаттың ең үздік бомбардиры атанды, ал клуб сегізінші орында аяқтады.

1980 жылы Лацио өз матчтарына заңсыз бәс тігуге қатысты дауға байланысты Миланмен бірге Серия В-ға мәжбүрлі түрде жіберілді; бұл кезең клуб тарихындағы ең қараңғы кезең саналды. Команда екінші дивизионда үш маусым өткізіп, 1983 жылы оралды, ал келесі жылы соңғы турда ғана дивизионнан шығып қалудан құтылды. 1984/85 маусымы ауыр болды: 15 ұпаймен соңғы орын. 1986 жылы клуб ойыншы Клаудио Виназзаниге қатысты бәс тігу ісі үшін тоғыз ұпайдан айырылды және Серия В-да Серия С-ға түсіп қалу қаупінен Таранто мен Кампобассоға қарсы плей-офф жеңістерінің арқасында ғана құтылды; команданы Эудженио Фашетти баптады. Бұл бетбұрыс сәт болды: Лацио 1988 жылы Серия А-ға оралды, ал Джанмарко Каллеридің ұқыпты қаржылық басқаруы клубтың жоғарғы дивизиондағы орнын нығайтты.

1992 жылы келген Серджо Краньотти клуб тарихын өзгертті: ол скудеттоға таласатын команда құру үшін ойыншыларға ұзақ мерзімді инвестиция салды. Алғашқы көрнекті трансферлердің бірі — Тоттенхэм Хотспурдан 5,5 миллион фунтқа ағылшын жартылай қорғаушысы Пол Гаскойнның келуі; бұл көшу 1990 жылдары Ұлыбританияда Серия А-ға қызығушылықтың артуына себеп болды деп саналады. Краньотти трансферлік рекордтарды бірнеше рет жаңартты: Хуан Себастьян Верон үшін 18 миллион фунт, Кристиан Вьери үшін 19 миллион фунт төленді, ал Пармадан Эрнан Креспоны 35 миллион фунтқа сатып алу бірнеше аптаға әлемдік рекорд болды.

Лацио 1995 және 1996 жылдары Серия А-да үшінші, 1997 жылы төртінші орын алды, 1999 жылы соңғы турда Миланнан бір ұпаймен қалып қойды. 2000 жылы Синиша Михайлович, Алессандро Неста, Марсело Салас және Павел Недвед сияқты ойыншылармен, бас бапкер Свен-Ёран Эрикссонның (1997–2001) жетекшілігімен клуб екінші чемпиондық атағын жеңіп, қатар Италия Кубогын да иеленді. 1990 жылдар Лацио тарихындағы ең табысты кезең болды: 1998 жылы УЕФА Кубогының финалына шығып, Интернационалеге 0:3 есебімен ұтылды, 1999 жылы УЕФА Кубок иегерлері кубогын жеңіп алды (бұл жарыстың соңғы рет ойналуы) және сол жылы Манчестер Юнайтедті ұтып, УЕФА Суперкубогын иеленді. 2000 жылы Лацио Италияның Piazza Affari қор биржасында акциялары айналымға түскен алғашқы итальяндық футбол клубы болды.

2002 жылы Краньотти мен оның Cirio атты азық-түлік компаниясына қатысты қаржылық дау президенттің клубтан кетуіне әкелді, ал 2004 жылға дейін клубты уақытша қаржылық басқарушылар мен банк тобы бақылады. Бұл жұлдызды ойыншыларды, соның ішінде жанкүйерлердің сүйіктісі, капитан Алессандро Нестаны сатуға мәжбүр етті және чемпионаттағы нәтижелердің төмендеуіне алып келді. 2004 жылы кәсіпкер Клаудио Лотито клубтың акцияларының басым бөлігін сатып алып, президент лауазымын алды. Қаржы аз болғанына қарамастан, содан бергі уақытта клуб Италия Кубогын төрт рет — 2004, 2009, 2013 және 2019 жылдары жеңіп алды.

2006 жылы Делио Росси бапкерлік еткен команда УЕФА Кубогына іріктелді, бірақ 2006 жылғы итальяндық футбол дауына араласқаны үшін еуропа кубоктарынан шеттетілді. 2006/07 маусымында ұпай шегеруге қарамастан Лацио үшінші орын алып, УЕФА Чемпиондар лигасының үшінші іріктеу кезеңіне жолдама алды; онда Динамо Бухарестті ұтып, топтық кезеңге шықты және Реал Мадрид, Вердер Бремен мен Олимпиакос бар топта төртінші орын алды. 2008/09 маусымында Лацио Сампдорияны финалда жеңіп, бесінші Италия Кубогын иеленді. 2009/10 маусымының басында Пекинде өткен Италия Суперкубогында Интерді 2:1 есебімен ұтты, голдарды Матузалем мен Томмазо Роккки соқты. 2012/13 Италия Кубогының финалында принципті қарсылас Романы 1:0 жеңді, жалғыз голды 71-минутта Сенад Лулич соқты. 2018/19 Кубок финалында Аталантаны 2:0 ұтып, жетінші тағын алды (голдар — Сергей Милинкович-Савич және Хоакин Корреа). 2019 жылы Эр-Риядта өткен Италия Суперкубогында Ювентусті 3:1 жеңіп, бесінші Суперкубокты иеленді; голдарды Луис Альберто, Сенад Лулич және Данило Катальди соқты. 2024/25 УЕФА Еуропа лигасының топтық кезеңінде Лацио 19 ұпаймен 36 клубтан тұратын кестеде бірінші орын алды және 1/8 финалда Виктория Пльзеньді жалпы есеппен 3:2 ұтып, ширек финалға шықты.

Клубтың дәстүрлі түстері — көгілдір жейде, ақ шорт пен ақ шұлық; олар Грекияның мемлекеттік эмблемасынан шабыт алған, себебі ежелгі Олимпиада ойындары және Еуропадағы спорт дәстүрі Грекиямен байланысты. Бастапқыда Лацио ақ және көгілдір квадраттарға бөлінген жейде, қара шорт пен шұлық киген. Түстеріне байланысты клуб Biancocelesti деген лақап атқа ие болды. Клубтың дәстүрлі елтаңбасы мен нышаны — бүркіт, оны құрылтайшылардың бірі Луиджи Бижарелли таңдаған: рим легиондары мен императорының нышаны ретінде ол күш пен жеңісті білдіріп, клубты туған қаласымен байланыстырады. Осыдан клубтың тағы екі лақап аты шыққан: le Aquile (Бүркіттер) және gli Aquilotti (Бүркіт балапандары). Қазіргі елтаңбада көк жиекті ақ қалқанның үстінде алтын бүркіт бейнеленген.

Лацио үй матчтарын Романың Фор Италико кешеніндегі 70 634 орындық Олимпия стадионында өткізеді. Арена 1937 жылы ашылған, соңғы рет 2008 жылы жаңартылған, әрі Италия ұлттық құрамасының да үй алаңы. Мұнда 1960 жылғы жазғы Олимпиада ойындары, 1987 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты, 1980 жылғы Еуропа чемпионатының финалы, 1990 жылғы әлем чемпионатының және 1996 мен 2009 жылдардағы Чемпиондар лигасының финалдары өткен. 1989/90 маусымында Олимпия стадионындағы жөндеу жұмыстарына байланысты Лацио мен Рома Фламинио стадионында ойнады. Соңғы жылдары клуб басшылығы жеке аренаға ие болуды көздеп, Фламинио стадионын қайта жаңарту жобасын ұсынды: 2025 жылдың наурызында Лотито Рим муниципалитетіне ресми өтінім тапсырды, жоба бойынша орындар саны 50 750-ге жетуі және жұмыстар 2029 жылдың жазына дейін аяқталуы жоспарланған.

Лацио — Италиядағы жанкүйерлері саны бойынша алтыншы, Римде екінші клуб; 2008 жылы La Repubblica басылымының мәліметінше, итальяндық футбол жанкүйерлерінің шамамен 2 пайызы командаға жанашыр. Тарихи тұрғыда клубтың қалалық қолдауының басым бөлігі Парьоли, Прати, Фламинио, Кассия және Монте Марио сияқты Римнің солтүстік аудандарынан келеді. 1987 жылы құрылған Irriducibili Lazio отыз жылдан астам уақыт бойы клубтың ең ірі ультрас тобы болды; оның жетекшісі Фабрицио Пишителли 2019 жылы Римде атып өлтірілгеннен кейін топ ресми түрде таратылды. Клубтың басты қарсыласы — Рома, олармен 1929 жылдан бері Derby della Capitale (Астана дербиі) ойналады; бұл әлемдегі ең шиеленісті қарсыластықтардың бірі саналады. 1979/80 маусымында дерби кезінде Лацио жанкүйері Винченцо Папарелли қарсы триубанадан ұшқан сигналдық ракетадан қаза тапты. Сондай-ақ клубтың Наполи, Ливорно, Пескара, Аталанта, Фиорентина, Ювентус және Миланмен принципті бақталастығы бар, ал ультрастар Интер, Триестина, Эллас Верона және болгариялық Левски София жанкүйерлерімен достық қарым-қатынаста.

Лацио жанкүйерлер мәдениеті ондаған жылдар бойы оңшыл радикалды саясатпен, ұлтшылдықпен және экстремистік мінез-құлықпен байланыстырылып келді; жазушы Джеймс Монтегю клубты Еуропадағы ең оңшыл клуб деп атаған. 1990 жылдары Irriducibili тобы зорлық-зомбылық әрекеттерімен, фашистік сәлемдесумен, нәсілшіл ұрандармен және антисемиттік баннерлермен танымал болды. 2005 жылы Ромаға қарсы дербиде Паоло Ди Канионың фашистік сәлем беруі айыппұл мен тыйым салуға әкелді. Кейінгі жылдары да ұқсас оқиғалар тіркеліп, Италия футбол органдары мен УЕФА клубты жанкүйерлердің мінез-құлқы үшін бірнеше рет жазалады, соның ішінде трибуналарды жабу шаралары қолданылды. Ультрастар қатысқан оқиғаларға байланысты клубтың басқа жанкүйерлері мұндай идеологиядан алшақтап, 2020 жылдардың басынан бері нәсілшілдік пен кемсітушілікке қарсы бағыт ұстанатын жанкүйерлер клубтарын құрды; бір матчта трибунада «Лацио нәсілшіл емес, Лацио — еркіндік» деген баннер ілінген.

Клуб тарихындағы ресми ойын рекорды Штефан Радуға тиесілі — 416 матч. Қақпашылар арасында ең көп ойын Лука Маркеджаниде (339), ал чемпионатта ең көп матч өткізген ойыншы — Альдо Пуччинелли (339). Клубтың үздік бомбардиры — 206 гол соққан Чиро Иммобиле, одан кейін 159 голмен Силвио Пиола тұр; Пиола Серия А тарихындағы ең көп гол соққан ойыншы (274 гол). Иммобиле сондай-ақ клубтың еуропалық жарыстардағы үздік бомбардиры — 26 гол. Ресми деректер бойынша Лационың үй матчындағы ең көп көрермен саны — 1974 жылдың 12 мамырында Фоджаға қарсы ойында шамамен 80 мың адам; сол матчта команда алғашқы скудеттосын жеңіп алды. Бұл Олимпия стадионының да рекорды.

1998 жылы Краньотти тұсында Società Sportiva Lazio S.p.A. акциялары биржада айналымға түскен алғашқы итальяндық клуб болды. 2004 жылы клубты сатып алған Клаудио Лотито 2018 жылға қарай акциялардың үштен екісінен астамын иеленді. Лацио — Borsa Italiana биржасында тіркелген үш итальяндық клубтың бірі (Ювентус пен Ромамен қатар). Deloitte-тің The Football Money League рейтингінде клуб 2004/05 маусымында шамамен 83 миллион еуро табыспен әлемдегі 20-шы, 2005 жылғы рейтингте 15-ші орында тұрды. Лацио қаржылық әділ ойын талаптарын бұзбаған клубтардың бірі болды. 2022 жылы он жылдық ынтымақтастықтан кейін клуб Macron компаниясымен ажырасып, техникалық серіктес ретінде жапондық Mizuno фирмасын таңдады.