Лидс тарихы

Клубтың алдындағы Лидс Сити 1904 жылы құрылып, 1905 жылы лигаға қабылданған еді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ойыншыларға заңсыз төлем жасалды деген айып бойынша 1919 жылы Футбол лигасының шешімімен таратылды. Лидс Ситидің мүлкі сатылған күні, 17 қазанда, жанкүйерлер жиналып, Лидс Юнайтедті құру туралы бірауыздан шешім қабылдады; 31 қазанда клуб Мидленд лигасына қабылданды. Йоркшир Аматёрс Элланд Роуд стадионын сатып алып, оны Лидске 250 фунтқа қайта сатты. Хаддерсфилд Таун төрағасы Хилтон Кроутер клубқа 35 000 фунт қарыз беріп, оны Лидс бірінші дивизионға шыққанда қайтару шартын қойды.

1920 жылғы 31 мамырда Лидс Футбол лигасына сайланды, ал 1923–1924 маусымда екінші дивизион чемпионы атанып, бірінші дивизионға көтерілді. Соғысқа дейінгі және одан кейінгі кезеңде клуб бірнеше рет дивизионнан түсіп, қайта көтерілді. 1946–1947 маусымда Лидс өз тарихындағы ең нашар нәтижемен төмен түсті. 1955–1956 маусымда Джон Чарльздің ойынына сүйене отырып, команда қайта бірінші дивизионға шықты, алайда Чарльз сол кездегі әлемдік рекордтық 65 000 фунтқа Ювентуске сатылды. 1957 жылдың 30 қарашасында Джерри Фрэнсис клубтың алғашқы қара нәсілді ойыншысы болды. 1959–1960 маусымда Лидс қайтадан екінші дивизионға түсті.

1961 жылғы 17 наурызда бас бапкер қызметіне Дон Реви тағайындалды. Ол қаржылық қиындықтағы клубта жастар саясатын енгізіп, Реал Мадридтің үлгісімен бірыңғай ақ түсті форманы бекітті. 1963–1964 маусымда Лидс бірінші дивизионға көтерілді, содан кейін 1964–1965 және 1965–1966 маусымдарында чемпионатта екінші орын алды, ФА Кубогының финалында Ливерпульден ұтылды. 1967–1968 маусымда клуб алғашқы ірі жүлдесін — Лига кубогын жеңіп алды (финалда Арсенал), сондай-ақ Жәрмеңкелер кубогының финалында венгриялық Ференцварошты жеңді. Келесі маусымда Лидс тұңғыш рет ел чемпионы атанып, бірқатар рекорд орнатты: ең көп ұпай (67), ең көп жеңіс (27), ең аз жеңіліс (2) және үй алаңында ең көп ұпай (39).

1969–1970 маусымда Лидс Аллан Кларкты 165 000 фунтқа сатып алып, британдық трансфер рекордын жаңартты. Сол маусымда команда үш жүлде үшін күресіп, үшеуінен де айырылды: чемпионатта Эвертоннан кейін екінші орын, ФА Кубогының финалында Челсиден жеңіліс, Еуропа кубогының жартылай финалында Селтиктен ұтылу. 1970–1971 маусымда чемпионатта Арсеналдан бір ұпай артта қалды, бірақ Жәрмеңкелер кубогын Ювентусты жеңіп, екінші рет иеленді. 1971–1972 маусымда Лидс дубль үшін күресіп, ФА Кубогын алғаш рет жеңіп алды (финалда Арсенал), алайда чемпионатты Вулверхэмптонға ұтылып, қолдан шығарды. 1972–1973 маусымда клуб ФА Кубогының финалында екінші дивизион өкілі Сандерлендтен ұтылды, ал Кубоктар кубогының финалында Милан алдында дау туғызған төрешілік шешімдерден кейін жеңілді; төреші Христос Михас кейін УЕФА тарапынан тыйым салынды. 1973–1974 маусымда Лидс екінші рет чемпион атанып, Дон Реви Англия ұлттық құрамасын басқаруға кетті. Реви 1961–1974 жылдары 740 матчта команданы басқарып, клуб тарихындағы ең жемісті және ең ұзақ жұмыс істеген бапкер болды.

Ревиден кейін келген Брайан Клаф бар болғаны 44 күн жұмыс істеп, қызметінен босатылды. Оның орнына келген Джимми Армфилд команданы 1975 жылғы Еуропа кубогының финалына жеткізді, онда Лидс Бавариядан дау туғызған жағдайда ұтылды. Кейінгі жылдары нәтижелер төмендеп, 1981–1982 маусымның соңында клуб жоғарғы дивизионнан түсті. 1986–1987 маусымда Лидс плей-офф финалында Чарльтон Атлетикке, ФА Кубогының жартылай финалында Ковентри Ситиге ұтылды.

1988 жылғы қазанда клубты Ховард Уилкинсон басқарды. 1989 жылы Манчестер Юнайтедтен 300 000 фунтқа сатып алынған Гордон Стракан капитан болып тағайындалды және команда 1989–1990 маусымда екінші дивизионды жеңіп, жоғарғы дивизионға оралды. 1991–1992 маусымда Лидс үшінші рет Англия чемпионы атанды. Клуб жаңадан құрылған Премьер-лиганың негізін қалаушылардың бірі болды, бірақ 1992–1993 маусымда Чемпиондар лигасынан ерте шығып, чемпионатта 17-ші орынға тұрақтады. 1996 жылғы Лига кубогының финалында Астон Виллаға ұтылғаннан кейін Уилкинсонның ұстанымы әлсіреді және 1996–1997 маусымның басында ол қызметінен босатылды. Оның және жастар бапкері Пол Харттың мұрасы — көптеген дарынды футболшы шығарған клуб академиясы.

Уилкинсонның орнына Джордж Грэм келіп, 1997–1998 маусымның соңында команданы УЕФА кубогына шығарды. 1998 жылғы қазанда Грэм Тоттенхэмге кеткен соң клубты Дэвид О'Лири басқарды. Оның тұсында Лидс Премьер-лигада бестіктен төмен түспей, УЕФА кубогы мен Чемпиондар лигасына іріктелді және екі турнирде де жартылай финалға жетті. Сол кезеңде клуб беделіне нұқсан келтірген оқиғалар да болды: Джонатан Вудгейт пен Ли Бойердің сот ісі, сондай-ақ 2000 жылғы сәуірде Стамбулда Галатасараймен жартылай финал алдында екі жанкүйердің пышақталып қаза табуы.

Төраға Питер Ридсдейлдің тұсында клуб Чемпиондар лигасынан түсетін кірісті есептеп, ірі несиелер алған еді, бірақ екі маусым қатарынан турнирге іріктелмей қалу қаржылық дағдарысқа әкелді. Рио Фердинанд Манчестер Юнайтедке шамамен 30 миллион фунтқа сатылды, ойыншылар бірінен соң бірі жіберілді. 2003–2004 маусымда Лидс Премьер-лигадан түсті, ал 2004 жылғы қараша айында жаттығу базасы мен стадионын сатуға мәжбүр болды. 2005 жылғы 21 қаңтарда клубты Кен Бейтс сатып алды. 2007 жылғы 4 мамырда клуб әкімшілік басқаруға өтіп, 10 ұпай айыппұл алды және тарихында алғаш рет үшінші дивизионға түсті; кейін лига тағы 15 ұпай шегерді. 2007–2008 маусымда Лидс плей-офф финалында Донкастер Роверске ұтылып, клуб тарихындағы ең төмен көрсеткішпен бесінші орында аяқтады. 2009–2010 маусымда команда ФА Кубогының үшінші айналымында Олд Траффордта Манчестер Юнайтедті жеңіп, маусым соңында Чемпионшипке көтерілді.

Чемпионшипте клуб иелері бірнеше рет ауысты: 2012 жылы GFH Capital, 2014 жылы Массимо Челлиноның Eleonora Sport Limited компаниясы, 2017 жылы Андреа Радриццани толық бақылауға ие болды. Радриццани Элланд Роудты 20 миллион фунтқа қайтарып сатып алды, ал 2018 жылы 49ers Enterprises клубтың миноритарлық акционері болды. 2018 жылғы 1 маусымда бас бапкер қызметіне Марсело Бьелса тағайындалды. 2020 жылғы 17 шілдеде, 16 жылдық үзілістен кейін, Лидс Чемпионшип чемпионы ретінде Премьер-лигаға оралды. Премьер-лигадағы алғашқы маусымда команда кестенің жоғарғы жартысында аяқтады, бірақ 2022 жылғы ақпанда Бьелса қызметінен босатылды, ал 2022–2023 маусымның соңғы турында клуб қайта Чемпионшипке түсті.

2023 жылғы 4 шілдеде бас бапкер болып Даниэл Фарке тағайындалды, ал 18 шілдеде 49ers Enterprises клубтың толық иесіне айналды. Оралған алғашқы маусымда Лидс плей-офф финалында Саутгемптонға ұтылды. 2024–2025 маусымда команда Шеффилд Юнайтед пен Бернлимен бәсекеде Чемпионшип чемпионы атанып, Премьер-лигаға көтерілді; сол маусымда Кардифф Ситиді 7:0, Сток Ситиді 6:0 есебімен ұтты. 2025 жылғы оралуы кезінде Лидс Челсиді 3:1 жеңді және 1981 жылдан бергі алғаш рет Олд Траффордта Манчестер Юнайтедті 2:1 есебімен ұтты, сондай-ақ 1987 жылдан бергі алғаш рет ФА Кубогының жартылай финалына жетті.

Клубтың алғашқы формасы Хаддерсфилд Таунның көк-ақ жолақты жейдесінің үлгісімен жасалған болатын, себебі Хилтон Кроутер екі клубты біріктірмек ниетте еді. Кейін көк-алтын, алтын-көк және корольдік көк түсті нұсқалар пайдаланылды, ал 1961–1962 маусымда бірыңғай ақ түсті жиынтық енгізілді. Клубтың алғашқы эмблемасы 1934 жылы пайда болып, Лидс қаласының елтаңбасын бейнеледі. 1964 жылы үкі бейнеленген белгі қосылды, 1973 жылы L мен U әріптерінен құралған Smiley эмблемасы, 1980 жылы клубтың Тауыстар (The Peacocks) лақап атына сілтейтін тауыс бейнесі енгізілді. 1984 жылы ақ Йорк раушаны, доп және клуб атауы бар белгі, ал 1998 жылы қалқан тәрізді еуропалық үлгідегі эмблема бекітілді.

Клубтың құрылғаннан бергі үй алаңы — Лидстің Бистон ауданындағы Элланд Роуд, сыйымдылығы 37 633 орын, Англиядағы ең үлкен 14-ші футбол стадионы. Бастапқыда ол Холбек регби клубының алаңы болған, ал стадионның ескі атауы — The Old Peacock Ground; осыдан клубтың Тауыстар деген лақап аты шыққан. Ең ірі реконструкция 1993–1994 маусымға қарай аяқталып, ескі Лоуфилдс Роуд трибунасының орнына 17 000 орындық екі қабатты Шығыс трибунасы салынды — сол кезде әлемдегі ең үлкен консольді трибуна еді. Тейлор баяндамасына сәйкес стадион толығымен отыратын орындарға көшірілді.

Лидс жанкүйерлері матч алдында және ойын барысында айтылатын Marching On Together әнімен танымал. 1975 жылғы Еуропа кубогының финалына қатысты We Are The Champions, Champions of Europe әні де жиі орындалады; сол финалдағы тәртіпсіздіктен кейін УЕФА клубқа еуропалық турнирлерге төрт жылға тыйым салған, апелляциядан кейін мерзім екі жылға қысқарды. 2017 жылы Marching Out Together ЛГБТ жанкүйерлер тобы құрылды, сикх жанкүйерлерінің Punjabi Whites тобы бар, ал 1992 жылы Leeds United Disabled Organisation ұйымы құрылды. Жанкүйерлер арасында Leeds United Service Crew деп аталатын хулигандар тобы белгілі.

Клубтың басты қарсыласы — Манчестер Юнайтед. Йоркшир мен Ланкашир арасындағы бақталастық Раушандар соғысы дәуіріне барып тіреледі, ал клубтар арасындағы шиеленіс 1960 жылдардан, Дон Реви мен Мэтт Басби заманынан басталды. Алекс Фергюсон Элланд Роудты қауіпті әрі үрейлі деп сипаттаған. Лидстің Челсимен бақталастығы негізінен 1970 жылғы ФА Кубогының финалынан бастау алады — ол ағылшын футболы тарихындағы ең қатал ойын деп аталған. Жанкүйерлер 2000 жылғы Стамбулдағы қаза болған жағдайдан кейін Галатасарайға да ерекше өшпенділік танытады.

1972 жылғы сәуірде ФА Кубогының финалына орай Leeds United синглі шығып, Ұлыбритания синглдер чартында 10-орынға көтерілді; оның B-бетіндегі Leeds! Leeds! Leeds! (Marching On Together) клубтың әнұранына айналды.

Клуб рекордтарына келсек, Джек Чарльтон 1952–1973 жылдары негізгі құрамда 773 матч өткізіп, ойындар саны бойынша рекордшы болып қала береді. Питер Лоример екі кезеңде 238 гол соғып, ең көп гол салған футболшы атанды. Джон Чарльз бір маусымда ең көп — 1953–1954 маусымда 43 гол соқты. Лукас Радебе Оңтүстік Африка құрамасында 69 матч өткізіп, клубтың ең көп шақырылған ойыншысы болды. Элланд Роудтағы ең жоғары көрермен саны — 1967 жылғы 15 наурызда Сандерлендпен матчта 57 892 адам, ал отыратын орындар енгізілгеннен кейінгі рекорд — 2001 жылғы 22 желтоқсанда Ньюкасл Юнайтедпен ойында 40 287 адам. Лига чемпионатындағы ең ұзақ жеңіліссіз серия — 1968 жылғы 19 қазан мен 1969 жылғы 30 тамыз аралығындағы 34 матч, ал қатарынан тоғыз жеңіс сериясы 1931 жылы және 2024 жылдың басында тіркелген.

Жалпы алғанда, Лидс үш рет Англия чемпионы, бір рет ФА Кубогының, бір рет Лига кубогының, екі рет Қайырымдылық қалқанының және екі рет Жәрмеңкелер кубогының иегері атанды. Сондай-ақ клуб жоғарғы дивизионда бес рет, ФА Кубогында үш рет, Лига кубогында, Қайырымдылық қалқанында, Жәрмеңкелер кубогында, Кубоктар кубогында және Еуропа кубогында бір-бір реттен күміс жүлдегер болды. Даниэл Фарке — клуб тарихындағы 41-ші тұрақты бас бапкер.