Лилль тарихы

Клуб 1944 жылы 23 қыркүйекте Олимпик Лиллуа мен СК Фив командаларының бірігуінен құрылды. Алғашында Стад Лиллуа аталып, бірнеше аптадан кейін Lille Olympique Sporting Club деп өзгертілді; жаңа атауымен 1944 жылы 25 қарашада тіркелді. Екі негізін салушы клуб та Франция бірінші дивизионының алғашқы құрылтайшылары болды: Олимпик Лиллуа 1932–1933 жылғы тұңғыш чемпионатта жеңіске жетті, 1935–1936 жылы күміс жүлде алды, 1914 жылы USFSA чемпионатын ұтып, 1939 жылы Франция Кубогының финалына шықты, ал СК Фив 1933–1934 жылы екінші орын алып, 1941 жылы кубок финалында ұтылған.

Клуб тарихындағы ең жемісті кезең — соғыстан кейінгі 1946–1955 жылдар, команда сол уақытта жеті ірі жүлде жеңіп алып, «Соғыс машинасы» (La Machine de Guerre) атанды. Жаңа клуб алғашқы мезгілінде 1945 жылғы Франция Кубогының финалына жетті, келесі жылы «дубль» жасады: 1946 жылғы кубок финалында Ред Старды ұтып, чемпионатта Сент-Этьен мен Рубе-Туркуаннан жоғары бірінші орынды алды. 1947 жылы кубокты Страсбургті, 1948 жылы басты бақталасы Лансты жеңіп қорғады — қатарынан үш жеңіс. Сондай-ақ 1947–1948, 1948–1949, 1949–1950 және 1950–1951 жылдары чемпионатта екінші орында тұрды. 1951 жылы 24 маусымда Латын Кубогының финалында екі күнде 250 минут ойнап шаршаған команда Милланнан ұтылды. 1953 жылы 31 мамырда 60 мың көрермен алдында Нансиді 2:1 жеңіп, төртінші кубогын алды, 1953–1954 жылы 34 ойында тек 22 гол жіберіп, екінші чемпиондығына қол жеткізді және мықты қорғанысы үшін танылды. 1955 жылы финалда Бордоны 5:2 ұтып, бесінші кубогын иеленді.

1956 жылы клуб тарихында алғаш рет дивизионнан түсті. Ішкі қақтығыстар мен ауыр қарыз үздік ойыншыларды сатуға мәжбүр етті, осылайша ұзақ уақытқа созылған көтерілу мен түсу кезеңі басталды. 1969 жылы 23 маусымда клуб база мен қаражат тапшылығынан кәсіпқой мәртебесінен айырылды, бірнеше мезгіл әуесқой лигаларда ойнады. 1970 жылы кәсіпқой команда қайта құрылып, екінші дивизионға енді. 1970-жылдары қарызды жабу үшін қолдау комитеті құрылып, жәрдем матчтары ұйымдастырылды: Лилльге қарсы Марсель, Фейеноорд, Андерлехт және Стандард сынды клубтар ойнады. Команда 1963–1964, 1973–1974 және 1977–1978 жылдары екінші дивизион чемпионы болды.

1978 жылы элитаға қайтып, 1997 жылға дейін бірінші дивизионның тұрақты қатысушысы болды. 1980 жылдың шілдесінде Лилль Францияда алғаш рет аралас экономикалық қоғам мәртебесін алды, негізгі акция иесі — Лилль қаласы болды. Клуб 1983 және 1985 жылдары Франция Кубогының жартылай финалына шықты, 1991 жылы Жак Сантини басшылығымен алтыншы орынды алды. 1994 жылы президент болған Бернар Лекомт келесі жылы клубты әкімшілік түсіруден құтқарды; ойыншы алуға тыйым салынған қатал үнем кезінде клуб жас футболшылар академиясын дамытуға көшті. 1997 жылы қаржылық дағдарыс екінші дивизионға түсуге апарды. 1999 жылы клуб жекешелендіріліп, Люк Даян мен Франсис Грайлге өтті, ал бошнияк бапкер Вахид Халилходжич басшылығымен команда 1999–2000 жылы екінші орыннан он алты ұпай алшақтап дивизион чемпионы атанды.

Элитаға оралған тұңғыш мезгілінде, 2000–2001 жылы клуб тарихында алғаш рет еуропалық аренаға жолдама алды. Президент және бас директор Мишель Сейду мен бапкер Клод Пюэль тұсында Лилль еуропалық турнирлердің тұрақты қатысушысына айналды: 2005 жылы «Стад де Франста» Манчестер Юнайтедті 1:0, 2006 жылы «Сан-Сирода» Милланды 2:0, 2010 жылы өз алаңында Ливерпульді 1:0 жеңді. 2007 жылы Люшен жаттығу орталығы ашылды, 2010 жылдың 29 наурызында жаңа стадионның құрылысы басталды. Рюди Гарсия тұсында, соңғы жүлдеден 56 жыл өткен соң, Йоан Кабай, Матьё Дебюши және Эден Азар ойнаған команда 2010–2011 жылы чемпион атанып, Франция Кубогының финалында Пари Сен-Жерменді ұтып, тарихындағы екінші «дублін» жасады. 2011–2012 және 2012–2013 жылдары екінші және алтыншы орындарды алды, Рене Жирар басшылығымен 2013–2014 жылы үшінші болды.

2017 жылдың басында клуб спорттық директор қызметіне Луис Кампошты тағайындады, аз уақыттан кейін бас бапкер болған Марсело Бьелса нәтижесіздіктен соң 2017 жылдың 23 желтоқсанында орнынан босатылды. Оның ізін басқан Кристоф Гальтье тұсында Лилль 2017–2018 жылы дивизионда әрең қалды, бірақ келесі мезгілде Жозе Фонте, Зеки Челик, Жонатан Бамба, Жонатан Иконе және Рафаэл Леао сынды ойыншылармен екінші орынға шығып, Чемпиондар лигасына оралды. 2019 жылы 14 сәуірде 49 712 көрермен алдында Пари Сен-Жерменді 5:1 жеңді — бұл стадион үшін де қонақжайлық рекорды. 2019 жылдың 1 тамызында Никола Пепе Арсеналға 80 миллион еуроға сатылып, клуб тарихындағы ең қымбат трансфер болды.

2020–2021 жылы Свен Ботман, Жонатан Дэвид және Бурак Йылмаз күшейткен команда мезгіл бойы тек бірнеше жеңіліске ұшырап, 2021 жылдың 23 мамырында Анжеде 2:1 жеңіске жетіп, Гальтье басшылығымен төртінші чемпиондығына қол жеткізді. Қақпашы Майк Меньян мезгілді 21 «құрғақ» ойынмен түйіндеп, лига рекордына бір ойын жетпей қалды. Сол мезгілде Еуропа лигасында Лилль «Сан-Сирода» Милланды 3:0 ұтты, ондағы үш голды Юсуф Языджы соқты. 2021 жылы 1 тамызда Тель-Авивтегі «Блумфилд» стадионында Пари Сен-Жерменді Шеканың голымен жеңіп, тарихындағы тұңғыш Чемпиондар трофейін иеленді, ал 2021–2022 жылғы Чемпиондар лигасында Зальцбург, Севилья және Вольфсбург бар топтан шығып, 1/8 финалда Челсиден ұтылды. Клуб жалпы есепте төрт чемпиондық, алты Франция Кубогы және бір Чемпиондар трофейін жеңіп алды, Еуропада 2004 жылы УЕФА Интертото Кубогын иеленді (2002 жылы финалист), Чемпиондар лигасына он рет қатысып, үш рет плей-оффқа жетті, Еуропа лигасында тоғыз рет ойнады, Конференция лигасында бір мәрте ширек финалға шықты. Талдаулар бойынша Лилль XXI ғасырдағы Франция клубтарының арасында Пари Сен-Жермен, Лион және Марсельден кейінгі төртінші клуб саналады.

Клубтың алғашқы эмблемасы Лилль қаласының 1235 жылдан келе жатқан геральдикасын — қызыл өрістегі ақ лилия гүлін қайталады. Ақ және қызыл түстер Олимпик Лиллуадан, көк түс СК Фивтен қалды. 1981 жылы елтаңбаға дог сүреті енді де, содан бері жоғалмады: Les Dogues («Догтар») деген лақап атқа алғаш 1919 жылы 10 қарашада Le Télégramme du Nord басылымында тап болады. Тағы да Les Nordistes («солтүстіктер») және Les Lillois деген аттар қолданылады. 1989 жылғы белгіге «Lille Métropole» сөзі қосылды, 2002 жылы дог пен LOSC аббревиатурасы басты элементке айналды, 2012 жылы лилия гүлі қайта орталық белгі болды, ал 2018 жылы таныстырылған эмблемада клубтың барлық нышаны Лилль цитаделінің пішінін қайталайтын бесбұрышқа орналастырылды. 1999 жылға дейін негізгі ойын формасы ақ түсті болып келді, содан кейін қызыл түс басты түске айналды; 2016–2017 жылы «дубльдің» 70 жылдығына орай клуб уақытша ақ формаға қайтты. Резерв форма көбіне Фландрия туының түстері — қара мен сарыға негізделген. Клубтың форма жеткізушілері арасында Le Coq Sportif, Puma, Lotto, Adidas, Reebok, Nike, Kipsta, Airness, Canterbury, Umbro және 2016 жылдан New Balance болды, ең ұзақ негізгі демеушілері — Peaudouce пен он төрт мезгіл көрсетілген Partouche.

Лилль бірігуден кейін Олимпик Лиллуаның «Анри-Жоорис» және СК Фивтің «Жюль-Лемер» стадиондарын алмастыра пайдаланды, 1949 жылдан бастап 15 мың орындық «Анри-Жоористі» негізгі арена етті. 1975 жылы цитадель саябағындағы «Гримонпре-Жоориске» көшті: бастапқы сыйымдылығы 25 мың болған арена қауіпсіздік талаптарына орай 17 мыңға дейін қысқарып, 2000 жылы жаңғыртылып 21 мыңға жетті, бірақ халықаралық талаптарға сай келмеді. Ескерткіш қорғаушыларының қарсылығынан жаңа стадион жобасы сотта тоқтатылып, 2004 жылы арена жабылды да, 2010 жылы бұзылды; клуб үй ойындарын Виллнёв-д'Асктағы «Стадиум Лилль Метрополь» алаңында, ал 2005–2006 жылғы Чемпиондар лигасының ойындарын «Стад де Франста» өткізді. 2008 жылы 1 ақпанда жаңа стадион құрылысы Eiffage компаниясына тапсырылды; «Пьер-Моруа» стадионы 2012 жылы 17 тамызда ашылды, 2013 жылы Лилль қаласының бұрынғы әкімі және Франция премьер-министрі Пьер Моруаның есімімен аталды. Арена 30 мың орындық жабық зал ретінде де жұмыс жасайды, ол УЕФА Евро-2016, 2015 жылғы Еуробаскет, Дэвис Кубогы, 2017 жылғы гандболдан әлем чемпионаты және 2024 жылғы Олимпиада ойындарының жарыстарын қабылдады. Аренадағы қонақжайлық рекорды — 2019 жылғы Пари Сен-Жерменмен ойында тіркелген 49 712 көрермен.

2007 жылдан клубтың жаттығу базасы — Кампен-ан-Певельдегі 43 гектарлық Домен де Люшен: тоғыз толық көлемді алаң, академия, медициналық орталық және 2011 жылы қойылған қоладан жасалған дог мүсіні бар. 2024 жылдың наурызында негізгі алаң Эден Азардың есімімен аталып, оны бельгиялық футболшының өзі ашты; орталықта 2016 жылдан бастап француз суретшісі C215 Азардың бейнесін салған Берлин қабырғасының бөлігі қойылған. Клуб жас ойыншыларды тауып, дамытумен танылған: CIES Футбол обсерваториясының мәліметінше, 2015 жылдан бері академиядан тыс сатып алынған ойыншылардың трансферлік қаржылық балансы бойынша Лилль әлемдегі бірінші клуб.

Басты бақталас — Ланс, олармен ойын Солтүстік дербиі (Derby du Nord) аталады; екі қаланы тек 30 шақырым бөліп тұрады. Командалар алғаш рет 1937 жылы, Лилль әлі Олимпик Лиллуа ретінде ойнаған кезде кездесті. Дерби тарихи тұрғыда әлеуметтік қарама-қарсылыққа құрылған: Ланс — жұмысшы-шахтер қаласы, Лилль — орта тап пен мәдениет метрополисі. 2024 жылғы жағдай бойынша командалар барлық турнирде 115-тен астам ойын өткізіп, Лилль 46, Ланс 37 рет жеңген, 36 ойын тең аяқталған. Валансьенмен ойын «Кіші солтүстік дербиі» деп аталады. Клуб президенті — Оливье Летан, иесі — Merlyn Partners компаниясы; әлеуметтік желілерде Лилль Францияның спорт клубтарының арасында бақылаушылар саны бойынша бесінші орында.