Лион тарихы

Клубтың бастауы 1899 жылы, Лион Олимпик Юниверситер көпсалалы спорт қоғамының құрамында Олимпик де Лион атты футбол командасы құрылған кезде қаланды (қоғамның өзі 1896 жылы Расинг Клуб де Лион ретінде пайда болған). Алғашқы жылдары футбол бөлімі сол кездегі жергілікті бәсекелес ФК Лионның көлеңкесінде қалып отырды. Әуесқойлар мен кәсіпқойлардың бір клубта қатар болуына қатысты ішкі келіспеушіліктен кейін жаттықтырушы Феликс Луо мен оның серіктестері өз клубын құруды ойластырды. 1950 жылғы 23 мамырда қаланың басты алаңы Бельвекурдағы Кафе Нёф мекемесінде шамамен жиырма адам бас қосып, жаңа клубқа Олимпик Лионне деген ат берді және қызыл мен көк түстерді таңдады. Атау мен түстерді ұсынған адам ретінде Альбер Трилла аталады, ал Арман Грослевен клубтың тұңғыш президенті болды. Бірнеше күннен соң, 26 мамырда лиондық Ле Прогре газеті клубтың ресми түрде құрылғанын хабарлады.

Алғашқы ресми матчын Лион 1950 жылғы 27 тамызда Оскар Хайссерердің басшылығымен өткізіп, 3 000 көрермен алдында КА Пари-Шарантонды 3:0 есебімен жеңді, ал алғашқы голы кездесудің алғашқы қырық секундында соғылды. Құрамдағы ойыншылардың басым бөлігі бұрын Лион Олимпик Юниверситерде ойнаған еді. Өмір сүруінің екінші жылында-ақ клуб 1950/51 маусымында екінші дивизион чемпионы атанып, бірінші дивизионға жолдама алды. 1953/54 маусымындағы бір жылдық үзілісті есепке алмағанда, команда онжылдықтың қалған бөлігінде жоғары дивизионда қалды.

1960–1970 жылдары Флёри Ди Налло, Нестор Комбен, Серж Кьеза, Бернар Лакомб және Жан Джоркаефф сынды ойыншылардың арқасында клуб біршама жетістікке жетті. Люсьен Жассеронның басшылығымен Лион 1963/64 маусымында Бордоны 2:0 жеңіп, тұңғыш рет Франция Кубогын жаулады. 1965/66 маусымында команда 16-орынға тұрақтағаннан кейін Жассерон қызметтен кетті, оның орнына келген Луи Он 1966/67 маусымында Сошоны 3:1 жеңіп, клубқа екінші Франция Кубогын сыйлады. 1970 жылдары құрамды клубтың бұрынғы ойыншысы Эме Миньо басқарып, 1972/73 маусымында Нантты 2:1 жеңген командамен үшінші кубокты иеленді. Миньо клуб тарихындағы ең ұзақ жұмыс істеген бас бапкер болды — 1968 жылдан 1976 жылға дейін.

1987 жылғы маусымда клубты жергілікті кәсіпкер Жан-Мишель Ола сатып алып, оны бірінші дивизионның тұрақты өкіліне айналдыру мақсатын қойды. Оның OL – Europe деп аталған жоспары клубты төрт жылдан аспайтын мерзімде жоғары дивизионға қайтарып, еуропалық деңгейге шығаруды көздеді. Жаңа басшылық тұсындағы алғашқы бапкер Реймон Доменек болды, ол өз жұмысының тұңғыш маусымында мақсатқа жетіп, командамен УЕФА Кубогына жолдама алды. Кейін Доменектің орнына келген Жан Тигана 1994/95 маусымында команданы екінші орынға жеткізді. Ола қарызынан құтылған клубтың басқару жүйесі мен қаржысын қайта құрып, екі онжылдықта екінші дивизион командасын әлемдегі ең ауқатты футбол клубтарының біріне айналдырды; клубтың холдингі OL Groupe атауымен қор биржасында айналымда болды. 2008 жылғы сәуірде Forbes журналы Лионды әлемдегі құны ең жоғары футбол командаларының тізімінде 13-орынға қойып, оны қарызын есепке алмағанда 408 миллион долларға бағалады, ал 2009 жылғы ақпанда клуб Deloitte Football Money League рейтингінде 12-орынға ие болды.

Жаңа мыңжылдықтың басында Лион Франция футболының басты клубына айналды. Команда 2002 жылы тұңғыш рет Лига 1 чемпионы атанып, қатарынан жеті рет чемпиондық алудың ұлттық рекордын орнатты (2001/02 — 2007/08). Осы кезеңде клуб Пари Сен-Жерменді 1:0 жеңіп, төртінші Франция Кубогын, сондай-ақ жалғыз Лига Кубогын және Чемпиондар Трофейін алты рет иеленді. Еуропалық аренада команда УЕФА Чемпиондар лигасында үш рет ширек финалға, ал 2010 жылы жартылай финалға дейін жетті. Жеңімпаздар тізбегі 2008/09 маусымында, чемпиондықты Бордо алған кезде үзілді. 2011/12 маусымында Лион Кевийиді 1:0 жеңіп, өзінің бесінші әрі соңғы Франция Кубогын жаулады. Клуб сондай-ақ жас дарындарды тәрбиелеуімен танылды: Майкл Эссьен, Флоран Малуда, Сидней Гову, Жунинью, Крис, Эрик Абидаль, Махамаду Диарра, Патрик Мюллер және Карим Бензема сынды ойыншылар осында өсті.

2019/20 маусымында команда чемпионатты нашар бастап, коронавирус індетіне байланысты тоқтатылған турнирді жетінші орында аяқтады, ал Лига Кубогының финалында Пари Сен-Жерменнен пенальти сериясында 5:6 есебімен ұтылды — осылайша клуб 24 жылда алғаш рет еуропалық турнирлерге іріктелмей қалды. Сол маусымдағы Чемпиондар лигасында Лион 1/8 финалда Ювентусты, ал ширек финалда Манчестер Ситиді жеңіп, он жылда алғаш рет жартылай финалға шықты, бірақ онда Бавария Мюнхеннен 0:3 есебімен жеңілді. 2021/22 маусымындағы Еуропа лигасының ширек финалында команда Вест Хэмнен екі матч қорытындысы бойынша 1:4 есебімен ұтылды. Клуб футболдан тыс салаларға да инвестиция салып, Қытайда киберспорт командасын жүргізді, 2019 жылы жергілікті ASVEL баскетбол клубының үлесін сатып алды, ал 2020 жылдың басында АҚШ-тағы Reign FC әйелдер клубының 89,5 пайыздық үлесіне ие болып, оны OL Reign деп қайта атады.

2022 жылғы желтоқсанда американдық кәсіпкер Джон Текстордың Eagle Group компаниясы клуб акцияларының 77,49 пайызын сатып алып, негізгі иесі болды; мәміле барысында клуб қарызымен қоса 900 миллион еуроға бағаланды. 2023 жылғы 8 мамырда 36 жыл президент болған Ола қызметтен кететінін мәлімдеді; оның тұсында ерлер мен әйелдер командалары 50-ден астам ірі жүлде жеңіп алған еді. Ола құрметті президент болып тағайындалды. Текстор тұсында 2023 жылғы қыркүйекте бас бапкер болған, клубтың бұрынғы ойыншысы Фабио Гроссо жеті матчтан кейін, команда Лига 1 кестесінің соңында тұрғанда қызметтен босатылды. Академия бапкері Пьер Саж командамен алтыншы орынға шығып, екі маусымнан кейін еуропалық турнирге жолдама алды, бірақ 2025 жылғы 27 қаңтарда ол да орнынан кетіп, бірнеше күннен соң командаға португалиялық Пауло Фонсека келді. Бұл кезеңде клуб әйелдер командасы OL Lyonnes-ті және стадион маңындағы LDLC Arena кешенін сатты.

2025 жылғы 24 маусымда DNCG қаржылық жағдайдың нашарлығына байланысты Лионды әкімшілік тәртіппен Лига 2-ге түсірді. 30 маусымда Джон Текстор басшылық лауазымдарынан кеткеннен кейін OL Lyonnes президенті әрі OL Groupe акционері Мишель Кан клуб президенті және OL Groupe басшысы болып тағайындалды, ал Михаэль Герлингер бас директор қызметіне келді. 9 шілдеде клубтың қабылдаған шаралары негізінде түсіру туралы шешім күшін жойып, команда Лига 1-де және Еуропа лигасында ойнау құқығына ие болды. 2026 жылғы маусымда Кан Eagle Football Group капиталының 87,8 пайызын сатып алу туралы келісімге қол жеткізіп, топтың негізгі несиегерлерінің қарызын өтеуге және 71 миллион еуроға дейін қаржы құюға міндеттенді; мәміле аяқталған соң ол клубтың негізгі иесі болды, ал спорттық директор қызметіне Матьё Луи-Жан тағайындалды.

1950 жылдан 2015 жылға дейін Лион Стад де Жерлан аренасында ойнады. Стадион идеясын 1910 жылы қала мэрі Эдуар Эррио ұсынған, жобаны сәулетші Тони Гарнье әзірлеген; құрылыс 1914 жылы басталып, Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты тоқтап, 1919 жылы аяқталды. 1926 жылы сыйымдылығы 35 000 орындық арена салтанатты түрде ашылды, ал 1967 жылы тарихи ескерткіш мәртебесін алды. Жерланда 1984 жылғы Еуропа чемпионатының, 1998 жылғы әлем чемпионатының және 2003 жылғы Конфедерациялар кубогының матчтары өтті. Велотрек алынып тасталғаннан кейін сыйымдылық шамамен 50 000-ға жетті, ал 1980 жылғы қыркүйекте Сент-Этьенмен дербиде 48 552 көрермендік рекорд тіркелді. 1998 жылғы әлем чемпионатына дайындық кезінде трибуналар қайта салынып, жеңіл атлетика жолы алынды, сыйымдылық 40 494-ке дейін азайды. Клуб соңғы матчын Жерланда 2015 жылғы 5 желтоқсанда өткізіп, Анжеден 0:2 жеңілді; қазір бұл стадион регби клубының үйі.

Жаңа аренаның жоспарын Жан-Мишель Ола 2008 жылғы 1 қыркүйекте жариялады: Десин-Шарпьё маңындағы 50 гектар жерде 60 000 орындық стадион салу көзделді, жоба алғашында OL Land, кейін Ле Стад де Люмьер деп аталды. Құрылысты баяу әкімшілік рәсімдер мен қарсылық топтары кідіртті, алайда 2009 жылы Франция футбол федерациясы Лионды УЕФА Евро-2016 турнирін өткізетін қалалардың бірі ретінде таңдады. Жер жұмыстары 2012 жылғы қазанда, стадион құрылысы 2013 жылғы қарашада басталды. 2016 жылғы 9 қаңтарда Лион жаңа Парк Олимпик Лионнеде алғашқы матчын өткізіп, Труаны 4:1 жеңді. 2017 жылдан бері арена Групама сақтандыру компаниясымен серіктестікке байланысты Групама Стадион деп аталады. Стадионның көрермен рекорды — 58 257 адам, ол 2025 жылғы 9 қарашада Пари Сен-Жерменге қарсы Лига 1 матчында тіркелді.

2016 жылға дейін клубтың жаттығу базасы мен штаб-пәтері Жерлан маңындағы Тола Волож орталығы болды. Ол Лион спортшысы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде гестапо қолынан қаза тапқан Анатоль Волождың құрметіне аталған. Орталықтың жасөспірімдер академиясынан Карим Бензема, Атем Бен Арфа, Сидней Гову, Александр Лаказетт, Самюэль Юмтити және Людовик Жиюли сынды ойыншылар шыққан. Қазір ерлер мен әйелдер командалары Десиндегі Групама Стадионның жанындағы заманауи кешенде дайындалады, ал академия көршілес Мезьё қаласына көшірілді.

Құрылғаннан бері клубтың негізгі түстері — қызыл, көк және ақ, олардың ішінде ақ түс басым. Алғашқы жылдары команда толықтай ақ формада ойнады, 1955 жылы қызыл-көк шеврон мен көк шорты қосылды, 1961 жылы жолақтар көлденең орналасты, ал 1970/71 маусымынан бастап көйлектің сол жағында тік жолақтар пайда болды. 1976 жылы клуб ағылшын Ливерпулін еске салатын толықтай қызыл формаға көшіп, оны 1989/90 маусымына дейін киді, содан соң қайтадан ақ түске оралды. 2002/03 маусымында Ола тарихи жолақты форманы қайтарды, ал 2009/10 маусымында көлденең қызыл-көк жолақтар қайта пайда болды. Чемпиондар лигасында команда қызыл, қою көк, ашық көк, қара, күміс және ашық сары түсті жиынтықтарды пайдаланды. 2010/11 маусымынан бері форманы Adidas компаниясы шығарады, ал 2020 жылдан бастап басты демеушісі — Emirates.

Клубтың лақап аты — Les Gones, ол Лионның франко-провансаль диалектінде «балалар» дегенді білдіреді. Ең танымал жанкүйерлер тобы — 1987 жылы Оланың клубты сатып алуы тұсында құрылған Bad Gones, ол Парк Олимпик Лионненің солтүстік трибунасында орналасады және Франциядағы ең ірі жанкүйерлер тобы саналады. Тағы бір ірі топ — 2007 жылы Lugdunums пен Nucleo Ultra бірігуінен пайда болған Cosa Nostra Lyon. Клубтың Лионнан тыс жерлерде, тіпті Лондонда да жанкүйер топтары бар. Бұл ретте Лион жанкүйерлерінің қатысуымен болған қатыгез және нәсілшіл оқиғалар бірнеше рет айыпталды: 2010 жылы Франция Ішкі істер министрлігі Cosa Nostra тобын таратты, 2017 жылы Бешикташқа қарсы Еуропа лигасының ширек финалындағы тәртіпсіздіктен кейін клуб еуропалық турнирлерден шартты түрде екі жылға шеттетілді, 2018 жылы ЦСКА Мәскеуге қарсы матч алдында полицияға шабуыл жасалды, ал кейінгі жылдары да трибуналардағы нәсілшіл әрекеттер мен жанкүйерлер арасындағы қақтығыстар тіркелді.

Клубтың алғашқы ресми матчы — 1950 жылғы 26 тамызда КА Пари-Шарантонды 3:0 жеңген кездесу. Құрылғаннан бері Лион Франция жоғары дивизионында 50-ден астам маусым өткізіп, 1 800-ден астам ойын ойнады, ал екінші дивизиондағы тоғыз маусымда 310 матч өткізді. Мыңыншы жеңісіне команда 2003/04 маусымында Страсбургті ұтқанда жетті. Матчтар саны бойынша клуб рекордшысы — 1969 жылдан 1983 жылға дейін 14 маусымда 541 кездесу өткізген жартылай қорғаушы Серж Кьеза, одан кейін 1997–2008 жылдары 518 матч ойнаған қақпашы Грегори Купе. Купе Сидней Говумен бірге төрт ішкі жүлденің барлығын жеңіп алған жалғыз ойыншы, ал Гову, Купе және Жунинью жеті чемпиондықтың бәріне қатысқан футболшылар. Клуб тарихындағы ең көп гол салған ойыншы — 1960–1974 жылдары 222 гол соққан Флёри Ди Налло, ол 489 матчымен матчтар санында үшінші орында. Бір чемпионатта ең көп гол соғу көрсеткіші 1968/69 маусымында 25 гол салған Андре Гиге тиесілі болды, алайда Александр Лаказетт 2014/15 маусымында 26-шы голын соқты. Клубтың ең ірі жеңісі — 10:0, ол екі рет тіркелді: 1953/54 Франция Кубогында Аяччоға және 1955/56 кубогында Деллге қарсы. Чемпионаттағы ең ірі жеңіс — 8:0 (1966/67 маусымында Анжеге және 1997/98 маусымында Марсельге қарсы), ал еуропалық турнирдегі ең ірі жеңіс 1974/75 маусымында люксембургтік Ред Бойз Дифферданжды 7:0 ұтқан матчта тіркелді.

Клубтың басты бәсекелесі — Сент-Этьен, олармен кездесу Рона-Альпі дербиі деп аталады. Қарсыласу 1960 жылдары, Лион бірінші дивизионға тұрақтаған кезде басталды: екі қаланы бар-жоғы 61 шақырым бөліп тұр, әрі олардың әлеуметтік-мәдени айырмашылығы бар — Лион қаржылық тұрғыда әлеуетті, орта тап қаласы, ал Сент-Этьен өнеркәсіптік, жұмысшы қала саналады. Марсельмен қарсыласу 1945 жылғы 23 қыркүйектегі алғашқы кездесуден басталады және Olympico немесе Choc des Olympiques деп аталады. Жаңа мыңжылдықтағы үстемдігінен кейін клуб Бордо, Пари Сен-Жермен және Лильмен де бәсекелестікке түсті; Гренобль мен АС Лион Дюшермен шағын қарсыласуы бар.

Құрмет белгісі ретінде клубта екі нөмір ойыннан алынды: 1999 жылы жол апатынан қаза тапқан қақпашы Люк Боррелли құрметіне 16-нөмір, ал 2003 жылы Жерлан стадионында Камерун құрамасының сапында ойнап жүріп қайтыс болған жартылай қорғаушы Марк-Вивьен Фоэ құрметіне 17-нөмір; кейіннен екеуі де қайта пайдаланылды. Лион ойыншылары UNFP жылдың үздік футболшысы (Эссьен, Жунинью, Малуда, Бензема, Лисандро Лопес, Лаказетт), үздік жас ойыншы (Флориан Морис, Гову, Бен Арфа, Набиль Фекир) және үздік қақпашы (Купе төрт рет, Уго Льорис үш рет) атақтарын иеленді, ал Бензема 2008 жылы Bravo сыйлығын алды. Клубта 1950 жылы Оскар Хайссерер тағайындалғаннан бері 22 тұрақты бас бапкер жұмыс істеді, ал 2007–2008 жылдары командамен «дубль» жеңіп алған алғашқы бапкер Ален Перрен болды.

Лион Лига 1-де жеті рет (2001/02 — 2007/08), Лига 2-де үш рет (1950/51, 1953/54, 1988/89) чемпион атанды, Франция Кубогын бес рет (1963/64, 1966/67, 1972/73, 2007/08, 2011/12), Лига Кубогын бір рет (2000/01) және Чемпиондар Трофейін сегіз рет (1973, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2012) жеңіп алды. Халықаралық деңгейде 1997 жылы УЕФА Интертото кубогының иегері болды. УЕФА клубтық рейтингіндегі ең жоғары көрсеткіші — 2007/08 маусымындағы 8-орын.

Клубтың әйелдер командасы 1970 жылдары ФК Лион құрамында құрылып, 2004 жылғы жазда Лионға қосылды, ал 2025 жылы OL Lyonnes деп қайта аталды. Ол әлемдегі ең табысты әйелдер футбол клубы саналады: 18 рет Франция чемпионы, 10 рет ел кубогының және 8 рет УЕФА әйелдер арасындағы Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанған. 2005 жылы клуб тәулік бойы жұмыс істейтін OLTV телеарнасын іске қосты, ол 2021 жылы OL Play деп өзгертілді.