Манчестер Сити тарихы

Команда 1892 жылы Футбол лигасына қосылды, 1899 жылы Екінші дивизион чемпионы атанып, Бірінші дивизионға көтерілді. Алғашқы ірі жеңісі 1904 жылғы 23 сәуірде келді: Кристал Пэлас алаңында Болтон Уондерерс 1:0 есебімен ұтылып, Сити ФА Кубогын жеңіп алды әрі Манчестердегі ірі трофей алған тұңғыш клуб болды. Сол маусымда чемпионатта екінші орын алып, дубльден қағылды. Кубок жеңісінен кейін клуб қаржылық бұзушылықтар жөніндегі айыптауларға тап болды: 1906 жылы он жеті ойыншы, оның ішінде капитан Билли Мередит, ойыннан шеттетілді, ал Мередит кейін Манчестер Юнайтедке ауысты.

1920 жылы Хайд Роуд стадионының басты трибунасы өртеніп, 1923 жылы клуб Мосс-Сайдтағы жаңа Мэйн Роуд аренасына көшті. 1930 жылдары Сити қатарынан екі ФА Кубогының финалына шықты: 1933 жылы Эвертоннан ұтылды, 1934 жылы Портсмутты жеңіп, кубокты алды. Сол жолда, 1934 жылғы 3 наурызда, Сток Ситимен өткен ФА Кубогының матчына Мэйн Роудқа 84 569 көрермен жиналып, ағылшын футболындағы клуб алаңының рекордтық аудиториясы тіркелді; бұл рекорд 2016 жылға дейін сақталды. 1937 жылы клуб алғаш рет Бірінші дивизион чемпионы атанды, бірақ келесі маусымда дивизиондағы ең көп гол соққанына қарамастан төмен түсті. Жиырма жылдан кейін Реви жоспары деп аталған тактикалық жүйемен ойнаған команда тағы да қатарынан екі кубок финалына шықты: 1955 жылы Ньюкасл Юнайтедтен ұтылып, 1956 жылы Бирмингем Ситині 3:1 жеңді; сол финалда қақпашы Берт Траутманн мойын омыртқасының сынғанын білмей ойынды аяғына дейін жалғастырды.

1963 жылы клуб қайта Екінші дивизионға түсті, ал 1965 жылдың қаңтарында Суиндон Таунмен матчқа небәрі 8015 көрермен келіп, үй матчының рекордтық төмен көрсеткіші тіркелді. 1965 жылдың жазында клубты Джо Мерсер мен Малкольм Аллисон басқарды. Алғашқы маусымда команда Екінші дивизионды жеңіп, Майк Саммерби мен Колин Беллді сатып алды. 1967–68 маусымда Сити екінші рет чемпион атанды: соңғы турда Ньюкасл Юнайтедті қонақта 4:3 ұтып, Манчестер Юнайтедтен озды. Одан кейін 1969 жылы ФА Кубогы, 1970 жылы Кубоктар кубогы (финалда Гурник Забже 2:1 жеңілді) және Лига кубогы жеңіп алынды — осылайша Сити бір маусымда еуропалық әрі ішкі трофей алған екінші ағылшын командасы болды. 1970 жылғы Кубоктар кубогы клубтың 2022–23 маусымдағы Чемпиондар лигасына дейінгі жалғыз еуропалық жеңісі болып қалды.

1970 жылдары команда екі рет чемпионнан бір ұпай артта қалып, 1974 жылғы Лига кубогының финалына шықты. Жанкүйерлер жадында 1973–74 маусымның соңғы матчы қалды: Олд Траффордта Юнайтедтің бұрынғы ойыншысы Денис Лоу өкшемен гол соғып, Ситиге 1:0 жеңіс әперді және қарсыластың төмен түсуін бекітті. XX ғасырдағы сәтті кезеңнің соңғы трофейі 1976 жылы Лига кубогының финалында Ньюкасл Юнайтедті 2:1 жеңумен келді.

Одан кейін ұзақ құлдырау басталды. 1979 жылы клубқа бас бапкер ретінде оралған Малкольм Аллисон Стив Дэйли сынды сәтсіз трансферлерге көп қаржы жұмсады. 1980 жылдары ғана жеті бапкер ауысты. Джон Бондпен бірге Сити 1981 жылғы ФА Кубогының финалына шықты, бірақ қайта ойында Тоттенхэм Хотспурдан ұтылды. Клуб 1983 және 1987 жылдары жоғарғы дивизионнан түсіп, 1989 жылы Мел Мэчинмен қайта оралды. Ховард Кендалл 1990 жылы аман қалуды қамтамасыз етті, ал ойыншы-бапкер Питер Рейдпен команда 1991 және 1992 жылдары бесінші орын алды. Сити 1992 жылы Премьер-лиганың құрылтайшыларының бірі болды, алайда алғашқы маусымда тоғызыншы орын алғаннан кейін 1973 жылдан бері клуб төрағасы болған Питер Суэйлсті 1994 жылдың ақпанында жанкүйерлер қолдауымен клуб абыройы Фрэнсис Ли алмастырды. Брайан Хортон мен Алан Боллдың тұсындағы үш жылдық қиындықтан кейін клуб 1996 жылы төмен түсті, ал 1998 жылы тарихындағы ең төменгі нүктеге жетіп, ағылшын футболының үшінші дивизионына құлады — Сити Германияның Магдебургінен кейін өз елінің үшінші лигасына түскен екінші еуропалық кубок иегері атанды.

Жаңа төраға Дэвид Бернштейн қаржылық тәртіпті күшейтті, ал бапкер Джо Ройл командасы алғашқы әрекетте, Джиллингемге қарсы плей-офф финалында көтерілді. Келесі маусымда клуб жоғарғы дивизионға оралды, бірақ 2001 жылы қайта түсті. Ройлдың орнына келген Кевин Киган 2001–02 маусымда Бірінші дивизион чемпионатын жеңіп, ұпай мен соғылған гол бойынша клуб рекордтарын жаңартып, дереу оралуды қамтамасыз етті. 2002–03 маусым Мэйн Роудтағы соңғысы болды: Манчестер Юнайтедтен 3:1 жеңіс 13 жылдық дербисіз жеңіс кезеңін аяқтады, ал УЕФА-ның әділ ойын рейтингі арқылы Сити 25 жылда алғаш еурокубокқа шықты. 2003–04 маусым алдында клуб жаңа Манчестер Сити стадионына көшті.

Жаңа аренадағы алғашқы төрт маусымда команда орта тұсты орындарды иеленді. 2007 жылы Англия құрама командасының бұрынғы бапкері Свен-Ёран Эрикссон клубтың алғашқы шетелдік бас бапкері болды, бірақ 2008 жылдың 2 маусымында жұмыстан босатылып, орнына Марк Хьюз келді. 2007 жылы клубты Таиландтың экс-премьер-министрі Таксин Шинаватра сатып алған еді, алайда оның саяси қиындықтарынан активтері мұздатылып, Сити қаржылық тұрғыда әлсіреді. 2008 жылдың 1 қыркүйегінде клубты Абу-Дабидегі Abu Dhabi United Group шамамен 200 миллион фунт стерлингке сатып алды. Трансфер терезесі жабылардан бірнеше минут бұрын Реал Мадридтен Робиньо 32,5 миллион фунтқа сатып алынып, британдық трансфер рекорды жаңарды. 2009 жылдың жазында Гарет Барри, Роке Санта Крус, Коло Туре, Эммануэль Адебайор, Карлос Тевес және Джолеон Лескотт үшін 100 миллион фунттан астам жұмсалды. 2009 жылдың желтоқсанында Хьюзді Роберто Манчини алмастырды.

2011 жылы Сити 30 жылдан астам уақыттағы алғашқы ірі финалына шықты: жартылай финалда Манчестер Юнайтедті ұтып, финалда Сток Ситиді 1:0 жеңіп, бесінші ФА Кубогын және 1976 жылғы Лига кубогынан кейінгі алғашқы ірі трофейін алды. 2011–12 маусымда команда Тоттенхэмді қонақта 5:1, Манчестер Юнайтедті Олд Траффордта 6:1 ұтты, ал соңғы турда Куинз Парк Рейнджерске 1:2 ұтылып тұрып, қосымша уақытта екі гол соқты — төртінші қосылған минуттағы Серхио Агуэроның добы чемпиондықты шешті. Осылайша Сити Премьер-лиганы тек гол айырмашылығымен жеңген алғашқы команда болды. Келесі маусымда екінші орын мен ФА Кубогының финалында Уиган Атлетикке 0:1 жеңілуден соң Манчини қызметінен кетті. Оның орнына келген Мануэль Пеллегринимен клуб алғашқы жылында Лига кубогын және соңғы турда Премьер-лига чемпиондығын жеңіп алды; 2015–16 маусымда тағы бір Лига кубогын алып, тұңғыш рет Чемпиондар лигасының жартылай финалына шықты.

2016 жылдың 1 ақпанында Барселона мен Бавария Мюнхеннің бұрынғы бас бапкері Пеп Гвардиоланың клубқа келетіні ресми түрде жарияланды. Алғашқы маусым трофейсіз аяқталып, команда үшінші орын алды, ал келесі маусымда Сити Премьер-лиганы тарихтағы ең көп — 100 ұпаймен жеңіп, көптеген клубтық және ағылшындық рекордтарды жаңартты. 2017–18 пен 2023–24 маусымдар аралығында клуб мүмкін болған жеті чемпионаттың алтауын жеңді, тек 2019–20 маусымда Ливерпульден кейін екінші орында қалды. 2018–2021 жылдары қатарынан төрт Лига кубогы алынды. 2018–19 маусымда Сити Премьер-лига, ФА Кубогы және Лига кубогын жеңіп, Англияның ішкі триплетін алған тұңғыш команда болды, сондай-ақ Қоғамдастық қалқанын иеленіп, ел футболының төрт негізгі трофейін бір мезгілде ұстаған алғашқы клуб атанды. 2020–21 маусымда клуб тұңғыш рет Чемпиондар лигасының финалына шығып, Портудағы Драгау стадионында Челсиден 0:1 ұтылды.

2022–23 маусым клуб тарихындағы ең табысты кезең болды: қатарынан үшінші Премьер-лига чемпиондығы, Манчестер Юнайтедті жеңген ФА Кубогының финалы және Стамбулдағы Ататүрік олимпиада стадионында Интерді ұтып алған тұңғыш Чемпиондар лигасы — континенттік триплет. Жолда Бавария Мюнхен екі матч бойынша 4:1, Реал Мадрид 5:1 есебімен жеңілді. Келесі маусымда клуб алғаш рет УЕФА Суперкубогын және ФИФА клубтық әлем чемпионатын жеңіп, қатарынан төртінші чемпиондығын алған тұңғыш ағылшын ер командасы болды; ФА Кубогының финалында Манчестер Юнайтедтен ұтылды. 2024–25 маусымда команда тек Қоғамдастық қалқанын жеңіп, қатарынан үшінші ФА Кубогының финалында Кристал Пэлестен жеңілді.

Клубтың табысты кезеңі қаржылық әділ ойын ережелерін бұзу жөніндегі айыптаулармен қатар жүрді. 2020 жылы Спорттық төрелік сот УЕФА салған екі жылдық еуропалық тыйымды негізсіз деп тауып, күшін жойды. 2023 жылы Премьер-лига өз тергеуін жариялап, клубқа 2017–18 маусымға дейінгі кезеңде 130 бұзушылық бойынша айып тақты.

Үй түстері — аспан түстес көк пен ақ; дәстүрлі қонақтық жиынтық бордо немесе 1960 жылдардан бері қызыл-қара болды. Клубтың көк түсті 1892 жылдан бері кигені туралы деректер бар, ал 1884 жылғы жазбаларда команданың ақ кресті қара жейде кигені айтылады, бұл оның шіркеу командасы болғанын көрсетеді. Қызыл-қара түстер бұрынғы көмекші бапкер Малкольм Аллисонның Милан түстері клубқа сәттілік әкеледі деген сеніміне байланысты пайда болды: 1969 жылғы ФА Кубогы, 1970 жылғы Лига кубогы мен Кубоктар кубогының финалдарында Сити көк емес, қызыл-қара жолақты жиынтықпен ойнады. Клуб эмблемаларында Манчестер қаласының елтаңбасынан алынған кеме, Ланкаширдің қызыл раушаны және қаланың үш өзенін — Ирвелл, Ирк және Медлокты — білдіретін жолақтар пайдаланылды. 1997 жылғы эмблемада алтын бүркіт пен латынша Superbia in Proelio (Шайқастағы мақтаныш) ұраны болды. Жанкүйерлердің көпжылдық сынынан кейін 2015 жылы кеңес өткізіліп, 2015 жылдың 26 желтоқсанында Сандерлендпен үй матчында ескі дөңгелек нұсқалар үлгісіндегі жаңа эмблема ұсынылды.

1880–1887 жылдары бес алаңда ойнаған клуб Хайд Роудқа орналасып, онда 36 жыл өткізді. 1920 жылғы өрттен кейін үш жыл өткенде 84 000 орындық Мэйн Роудқа көшті; жобалаушылар оны Солтүстіктің Уэмблиі деп атаған. 1995 жылға қарай Мэйн Роудтың сыйымдылығы 32 000-ға дейін шектелгендіктен жаңа арена іздестірілді. 2002–03 маусымның соңында клуб Манчестер Сити стадионына көшті; оны футболға бейімдеуге 30 миллион фунттан астам жұмсалып, алаң тереңдетілді, қосымша трибуна қабаты мен жаңа Солтүстік трибуна салынды. Ашылу матчында Барселона 2:1 жеңілді. Стадион 2011 жылдан бері демеушілік себептермен Этихад деп аталады және Манчестер қалалық кеңесінен 200 жылға жалға алынған. 2015–16 маусымға қарай Оңтүстік трибунаға 7000 орындық үшінші қабат қосылып, сыйымдылық 55 097-ге жетті. 2024 жылдың қыркүйегінде Солтүстік трибунаны кеңейту жоспары жарияланып, сыйымдылық 61 000-нан асты; кеңейтілген трибуна 2025–26 маусымның соңғы ойынына ашылып, кетіп бара жатқан бас бапкер Пеп Гвардиоланың құрметіне аталды.

Манчестер Сити стадионына көшкеннен бері клубтың орташа келушілер саны Англияда алғашқы алтылықта, әдетте 40 000-нан асады. Тіпті 1990 жылдардың соңында, үшінші дивизионда ойнаған кезде де үй матчтарына шамамен 30 000 адам келді, ал дивизионның орташа көрсеткіші 8000-нан төмен еді. 2005 жылғы зерттеу Ұлыбританияда 886 000, әлемде 2 миллионнан астам жанкүйер бар деп бағалады. Ресми жанкүйерлер клубы 2010 жылы екі ұйымның бірігуінен құрылды. Жанкүйерлердің басты әні — Blue Moon. Күтпеген нәтижелерді олар typical City деп атайды: 1938 жылы Сити төмен түскен жалғыз әрекеттегі ағылшын чемпионы болды, 1957–58 маусымда бір маусымда 100-ден астам гол соғып әрі жіберген жалғыз команда атанды. 1980 жылдардың соңында жанкүйерлер матчтарға үрмелі заттарды, әсіресе үлкен банандарды әкелу дәстүрін бастады; 1988–89 маусымда бұл үрдіс басқа клубтарға да тарады. 2010 жылы Еуропа лигасында Лех Познань жанкүйерлерінен Poznań биі қабылданды. 2003 жылдан бері клуб 23-нөмірді бермейді — ол 2003 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогында Камерун құрамасында ойнап жүріп алаңда қайтыс болған, сол кезде Лионнан жалдамамен Ситиде болған Марк-Вивьен Фоэнің құрметіне алынып тасталды.

Клубтың басты қарсыласы — көрші Манчестер Юнайтед, олармен Манчестер дербиі өтеді. Соғысқа дейін көптеген манчестерліктер екі команданы да көріп жүрді, бірақ саяхат жеңілдеп, билет бағасы өскен сайын бұл әдет жойылып, бақталастық күшейді. Соңғы жылдары Ливерпульмен де ірі бақталастық қалыптасты: 2013–14 маусымда Сити екі ұпаймен алда болып чемпион атанды, 2015–16 Лига кубогының финалында 1:1-ден кейін пенальтимен жеңді, ал 2017–18 Чемпиондар лигасының ширек финалында Ливерпульден екі матч бойынша 1:5 ұтылды. 2018–19 маусымда Сити 98, Ливерпуль 97 ұпай жинады, келесі маусымда Ливерпуль 99 ұпаймен чемпион болып, Ситиден 18 ұпай озды, ал 2021–22 маусымда Сити 93 ұпаймен 92 ұпайлы Ливерпульді басып озды. Юрген Клопп пен Пеп Гвардиоланың қарама-қарсылығы да осы тартыстың бөлігі болды; 2019 жылғы сауалнамада Сити жанкүйерлері басты қарсылас ретінде Манчестер Юнайтедті емес, Ливерпульді атады. Сондай-ақ клубтың Болтон Уондерерс, Олдэм Атлетик пен Стокпорт Каунтимен жергілікті, Тоттенхэм Хотспур, Челси мен Арсеналмен лигалық, Реал Мадридпен Чемпиондар лигасындағы бақталастығы бар.

Клуб City Football Group Limited холдингіне тиесілі, оның басты иесі — Abu Dhabi United Group; 2019 жылдың қарашасында холдинг 3,73 миллиард фунтқа бағаланды. Төраға — Халдун әл-Мубарак. 2013–14 маусымда құрылған City Football Group Мельбурн Сити, Нью-Йорк Сити, Монтевидео Сити Торке, Жирона, Шэньчжэнь Пэн Сити, Ломмел, Труа, Палермо және Баия клубтарында үлеске ие. 2021–22 маусымның соңында Манчестер Сити шамамен 731 миллион еуро табыспен Deloitte Football Money League рейтингін бастап, әлемдегі ең жоғары кірісті клуб атанды, ал 2022 жылы Forbes оны 4,25 миллиард долларға бағалап, әлемдегі алтыншы ең қымбат клуб деп таныды.

Трофейлер саны бойынша Сити — Англиядағы ең табысты командалардың бірі: 38 ірі ішкі, еуропалық және әлемдік жеңіспен ең көп марапатқа ие клубтар тізімінде төртінші орында. Клуб Екінші дивизионды жеті рет жеңіп, 2023–24 маусымға дейін Лестер Ситимен бірге рекордты бөліскен еді; алғашқы жеңісі 1898–99, соңғысы 2001–02 маусымда келді. Клубтың рекордтары: лигадағы ең ірі жеңіс — Линкольн Ситиге 11:3 (1895 жылғы 23 наурыз) және Дарвенге 10:0 (1899 жылғы 18 ақпан); ФА Кубогындағы ең ірі жеңіс — Ливерпуль Стэнлиге 12:0 (1890 жылғы 4 қазан); еуропалық рекордтық жеңістер — Шальке 04 мен РБ Лейпцигке 7:0. Лигадағы ең ауыр жеңіліс — Смолл Хиттен 2:10 (1893) және Эверттоннан 1:9 (1906). Алан Оукс 1958–1976 жылдары лигада 561 (және 3 ауыстыру) және барлығы 676 (және 4) матч өткізіп, клуб рекордын орнатты. Ең көп гол — 260, Серхио Агуэро (2011–2021). Бір маусымдағы ең көп гол — 52, Эрлинг Холанд (2022–23).