Мазеруэлл тарихы

Алғашқы жылдары клубта тұрақты жарыс жоқтың қасы болды, ойыншылар жергілікті темір қорыту зауытындағы ауысымнан кейін үлгермей қалғандықтан, матчтар кем құрамда басталып жататын. 1893 жылғы 5 тамызда кәсіпқойлыққа көшу туралы шешім қабылданып, клуб лигаға қабылданды және Ланаркширден ұлттық деңгейде ойнаған жалғыз команда болды. 1895 жылға дейін клуб бірнеше алаңда, соның ішінде Роман-Роуд пен Далзиэл-Паркта ойнады. Далзиэл-Парктің шағын және балшықты алаңы қолайсыз деп танылып, лорд Хамилтон өзінің Далзелл жеріндегі бір телімді жалға берді. Жаңа стадион Фир-Парк аталды және 1896 жылдан бері, 120 жылдан астам уақыт бойы клубтың тұрағы болып қалды.

Қала металлургия өндірісімен белгілі болғандықтан, клубтың лақап аты — Стилмен (болат құюшылар), қысқаша Уэлл. 1913 жылы клуб түсін көктен қазіргі бордо-янтарь түстеріне өзгертті. Бұған сол түстермен ойнайтын Брэдфорд Ситидің табысы түрткі болды деп саналады, алайда оқиғаның романтикалық нұсқасы бойынша бұл Далзелл лордының жарыс түстері еді.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін клуб өзінің тұңғыш және ең ұзақ жұмыс істеген бас бапкері Джон Сейлор Хантердің басшылығымен табысты кезеңге қадам басты. Мазеруэлл 1919–1920 маусымында үшінші орын алды, 1924–1925 жылдары құлаудан әрең құтылғанымен, кейін кестеде тұрақты көтеріліп, қатарынан жеті маусым үздік үштікті түйіндеді. 1927 жылдың жазында клуб Испанияға табысты сапар шегіп, сегіз ойынның алтауында жеңіске жетті, соның ішінде Реал Мадридті 3:1 есебімен ұтып, Барселонамен 2:2 тең түсті. Сол сапар кезінде Мадридте өткен шақырту турнирінде Мазеруэлл жартылай финалда Суонси Таунды 4:3, финалда үй иесі Реал Мадридті 3:1 жеңіп, жүлдені иеленді. Келесі жазда команда Оңтүстік Америкаға барып, сапар Бразилия лигасының құрамасынан 0:5 жеңіліспен тәмамдалды.

Клубтың Шотландия чемпионатындағы тұңғыш және бүгінге дейінгі жалғыз чемпиондығы 1931–1932 маусымда келді: 38 ойында 30 жеңіс, 119 гол, оның 52-сін Уилли Макфадиен соқты — бұл бір маусымдағы гол саны бойынша клуб пен ел рекорды болып қалды, ал жалпы 251 голымен ол клубтың үздік голшыларының бірі. Титул 1932 жылғы 23 сәуірде айқындалды: Рейнджерс өз алаңында Клайдпен тең түсіп, Мазеруэлл ойнамай-ақ чемпион атанды. 1904–1947 жылдар аралығында бұл Олд-Фирмнен тыс клуб жеңген жалғыз чемпиондық болды. Чемпиондықтан кейінгі екі маусымда (1933–1934 және 1934–1935) команда күміс жүлдеге ие болды, мұндай нәтижені 1926–1927 және 1929–1930 жылдары да көрсеткен. Осы кезеңде клуб Шотландия Кубогының үш финалына шықты — 1931, 1933 және 1939 жылдары, бірақ үшеуінде де жеңіліп қалды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрам тарқағанда табыс бірден келмеді, алайда клуб екі жыл ішінде екі үлкен жүлде алды: 1950 жылғы Шотландия Лига кубогы финалы мен 1952 жылғы Шотландия Кубогы финалында жеңіске жетті. Содан кейін 1952–1953 маусымның соңында тарихында бірінші рет төменгі дивизионға түсті, бірақ келесі жылы қайта көтерілді. 1955 жылы клубты Бобби Анселл басқарып, оның тұсында Иан Сент-Джон, Чарли Эйткен секілді Шотландия жұлдыздары ойнады, бірақ клуб ойыншыларын ұстап қала алмады және бұл кезеңде жүлде алмады. Анселл 1965 жылы ойын нәтижелерінің құлдырауы кезінде қызметтен кетті, ал команда 1967–1968 маусым соңында Екінші дивизионға түсіп қалды.

Мазеруэлл 1969 жылы Бірінші дивизионға қайта көтерілді және кестенің орта тұсында ойнады. 1975–1976 маусымнан 18 командалық Бірінші дивизион орнына 10 командалық жаңа Премьер-лига келгенде, клубты Уилли Маклин және оның көмекшісі Крейг Браун (ол шамамен 35 жылдан кейін бас бапкер болды) басқарды. Бобби Грэм, Уилли Петтигрю, Бобби Уотсон секілді ойыншылармен команда кестеде төртінші орынға дейін көтерілді. Ол кезеңдегі ең айтулы кубок жорығы — 1975–1976 Шотландия Кубогы, онда Селтик ойыннан шығарылып, жартылай финалда Рейнджерске жеңіліп қалды.

1980 жылдардың басында клуб екі мәрте төменгі дивизионға түсіп, қайта көтерілді, содан кейін Уиллидің ағайыны Томми Маклиннің бір онжылдық жұмысы 1991 жылғы Шотландия Кубогымен түйінделді. Дегенмен Анселл дәуірі сияқты, кубоктан кейінгі демалыста Шотландия ұлттық құрамасының ойыншысы Том Бойд сатылды. Екі жыл бойы нәтиже төмендегеннен кейін Пол Ламберт келгенде команда 1993–1994 маусымда үшінші, 1994–1995 маусымда екінші орын алды — 1995 жылғы күміс 1933–1934 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш еді.

1994 жылы Томми Маклин Хартсқа кеткенде құрам тарқады, Селтик Фил О'Доннеллге үлкен қаламақы төледі. Бас бапкерлер кезектесіп ауысты, солардың арасында Алекс Маклиш пен Харри Кампман болды. 1998 жылғы тамызда клубты Джон Чапманнан Джон Бойл сатып алды. Бас бапкер Билли Дэвис тағайындалып, Шотландия құрамасының бұрынғы ойыншылары Джон Спенсер мен Энди Горам секілді танымал футболшыларға үлкен қаржы төленді, бірақ бұл салым алаңдағы нәтижеге айналмады.

Дэвис кеткен тұста клуб қаржылық дағдарысқа ұшырады. Кестенің түбіне жақын тұрған клубты аз уақыт Эрик Блэк басқарды, 2002 жылғы сәуірде жылдық шығыны 2 миллион фунтқа жеткен клубқа сыртқы басқару енгізілді. Блэк орнынан кетіп, оның орнына Терри Батчер келді. Клуб 19 ойыншыны жұмыстан шығаруға немесе жіберуге мәжбүр болып, орнын жастармен толтырды, Бойл клубты сатуға қойды. 2002–2003 маусымда соңғы орын алса да, төменгі дивизионға түсу техникалық себеппен болмады: Бірінші дивизион жеңімпазы Фолкеркте Премьер-лига талаптарына сай стадион болмады.

Қаржы тапшы болса да клубтан дарынды жастар табылды, олардың бірқатары — Стивен Пирсон мен Джеймс Макфэдден — кеткенде клубқа трансфер қаражаты келді. Джон Бойл клубтың өзіне қарызын кешіргеннен кейін 2004–2005 маусым түйінделгенде клубтың қаржылық болашағы қамтамасыз етілді: жылдық шығын Премьер-лигадағы ең төмен көрсеткіштердің біріне дейін азайды, ал сыртқы басқарудан уақытында шығу енгізіліп келе жатқан 10 ұпайлық жазадан құтқарды. Алаңда команда Лига кубогының финалына шықты, бірақ Рейнджерстен ірі есеппен жеңілді. Батчер 2005–2006 маусым соңында Сидней ФК-ға кетті, орнына көмекшісі Морис Малпас келіп, бір маусымнан кейін 2007 жылғы мамырда өз қалауымен кетті. Скотт Лейтч уақытша басқарғаннан кейін Марк Макги тағайындалды және ол өзінің бірінші маусымында клубты чемпионатта үшінші орынға шығарып, 13 жылдан кейін алғаш рет УЕФА Кубогына жолдама әпереді, онда команда француз Нансиден екі матчтың жиынтығымен 0:3 жеңілді. Макги 2009 жылғы маусымда Абердинге кетті, орнына Джим Гэннон, ол кеткенде Шотландия құрамасының бұрынғы бас бапкері Крейг Браун келді.

Браун клубты Шотландия Премьер-лигасында бесінші орынға шығарып, еуропалық жолдама әперді. 2010–2011 маусымда команда Еуропа лигасында Брейдаблик пен Олесунд клубтарын жеңді, бірақ плей-офф раундында Оденседен ұтылып, топтық кезеңге өте алмады. Браун 2010 жылғы 10 желтоқсанда Абердинге кетті, оның орнына Стюарт Маккол келді. Сол маусымда команда Шотландия Кубогының финалына шығып, Селтикке 0:3 жеңілді.

2011–2012 маусымда Мазеруэлл тарихында алғаш рет Чемпиондар лигасының іріктеу раундына шықты. Команда чемпионатта үшінші орын алды, бірақ жоғарыда тұрған Рейнджерс сыртқы басқаруға түсіп, УЕФА оған еуропалық турнирлерге қатысуға рұқсат бермегендіктен, орын Мазеруэллге берілді. Іріктеудің үшінші раундында грек Панатинаикосынан үйде 0:2, қонақта 0:3 жеңіліп, жарыстан шықты. 2012–2013 маусымда клуб чемпионатта екінші орын алып, Еуропа лигасына қайта жолдама алды, ал шабуылшы Майкл Хигдон Шотландия футболшылар кәсіподағының жыл ойыншысы марапатына ие болды. Қақпашы Даррен Рэндолф (қатарынан екінші жыл), қорғаушы Шон Хатчинсон және жартылай қорғаушы Ники Лоу жыл құрамасына енді.

2013 жылғы маусымда Мазеруэлл Еуропалық клубтар қауымдастығының қауымдасқан мүшелігіне қабылданып, қауымдастыққа кірген бесінші шотландиялық клуб болды — шақыру 2008–2013 жылдары еуропалық турнирлерге тұрақты іріктелгені үшін жасалды. 2013–2014 маусымда команда Еуропа лигасының үшінші іріктеу раундында ресейлік Кубань Краснодардан жиынтықта 0:3 жеңілді. 2014 жылғы 22 қаңтарда Мазеруэлл 19 жасар Джек Лейтчтің 54-минуттағы голымен Хамилтон Академикалды 1:0 жеңіп, өзінің 40-шы Ланаркшир кубогын алды. 2013–2014 Премьершіп маусымының соңғы күні команда Абердинге барып, 93-минуттағы голмен 1:0 ұтып, қарсыласын кестеде артқа тастап, қатарынан екінші рет күміс жүлдені қамтамасыз етті; жоғарғы алтылықта ең көп гол жіберсе де (60), жеті маусымда алтыншы мәрте еуропалық жолдама алып, рекордтық ұпай санына (70) жетті. Сол маусымда команда Шотландия Кубогында Ланаркширдегі көршісі Албион Роверстен (ол кезде Шотландияның Екінші лигасында үштен төменнен келетін) 0:1 жеңіліп, тарихында алғаш рет бұл клубтан ресми матчта ұтылды.

Қатарынан үш табысты маусымнан кейін клуб 2014–2015 Премьершіп бәсекесін нашар бастады, бұл 2014 жылғы 2 қарашада Стюарт Макколдың кетуіне себеп болды. 2014 жылғы желтоқсанда Иан Бараклоу тағайындалғанымен, маусымның соңғы алдындағы турда Сент-Миррендегі жеңілістен соң клуб плей-офф сатысына түсті. Плей-офф финалында Мазеруэлл Рейнджерске қарсы ойнап, қонақта 3:1, үйде 3:0 жеңіске жетіп, жоғарғы дивизионда қалды. 2015 жылғы 23 қыркүйекте клуб Бараклоумен жолын ажыратты, 2015 жылғы қазанда Марк Макги қайта келіп, нәтижелер төмендегеннен кейін 2017 жылғы наурызда жұмыстан кетті.

2016 жылғы 28 қазанда Уэлл Сосайети жанкүйерлер клубының Лес Хатчисонмен 1 фунттық мәмілесі түйінделіп, Мазеруэлл жанкүйерлердің иелігіндегі клубқа айналды. Бас бапкер Стивен Робинсон 2017 жылғы 13 қазанда келісімшартын 2020 жылғы мамырға дейін ұзартты, бірақ 2020 жылғы 31 желтоқсанда орнынан кетті, уақытша басшылықты Кит Ласли алды. 2025 жылғы маусымда бас бапкер қызметіне Йенс Бертель Асқу тағайындалды.

Клуб тарихында төрт үлкен ішкі жүлде жеңіп алды: 1931–1932 чемпиондығы, 1952 және 1991 жылдардағы Шотландия Кубогы (Данди 4:0 және Данди Юнайтед 4:3 есебімен) және 1950–1951 Лига кубогы (Хиберниан 3:0). Бұған қоса Шотландияның екінші дәрежелі лигасында төрт мәрте жеңді — 1953–1954 және 1968–1969 жылдары Екінші дивизионда, 1981–1982 және 1984–1985 жылдары Бірінші дивизионда. Сондай-ақ команда 1983 жылы Милк кубогын, 1944 және 1965 жылдары қазір өткізілмейтін Жазғы кубокты, бір рет Шотландия іріктеу кубогын және 40 рет Ланаркшир кубогын алды. Кубоктағы соңғы финалдары — 2017–2018 Шотландия Кубогы мен 2017–2018 Лига кубогы, екеуінде де Селтикке 0:2 жеңілді. Барлығы клуб еуропалық турнирлерге он мәрте іріктелді.

Клуб рекордтары: ең көп ойын — соғыстар аралығындағы кезеңде 626 матч өткізген Боб Ферриерде; ең көп гол — 1910–1920 жылдары он маусымда 284 гол соққан Хьюи Фергюсонда. Еуропалық турнирлерде ең көп ойын Стивен Хэммеллде (19), ең көп гол Джейми Мерфиде (7), ал еуропадағы ең ірі жеңіс — 2009 жылғы 23 шілдеде Фламуртариді 8:1 ұтуы. Тарихтағы ең ірі жеңіс — 1954 жылы Данди Юнайтедті 12:1 ұтуы, ең ауыр жеңіліс — 1979 жылы Абердиннен 0:8 ұтылуы. 2010 жылғы 5 мамырда Фир-Паркта Хибернианмен 6:6 тең түсу Шотландия Премьер-лигасы тарихындағы ең көп голды матч болды, теңестіруші голды 91-минутта Лукас Юткевич соқты; бұған дейінгі көп голды ойын — 1999 жылғы 20 қазанда Абердиннен 5:6 жеңілу. Клубтың ең көп ұлттық құрамада ойнаған футболшысы — 54 матчтың 51-ін Мазеруэлл ойыншысы ретінде өткізген Солтүстік Ирландия ойыншысы Стивен Крейган.

Трансфер рекордтары: клуб ең көп қаржыны 1999 жылы Эвертонға Джон Спенсер үшін төледі (500 мың фунт), ал ең жоғары сома 2026 жылы Илайджа Жюст Суонси Ситиге көшкенде түсті (6 миллион фунт) — бұған дейінгі рекорд бір жыл бұрын Леннон Миллердің Удинезеге ауысуында жасалған еді. Клуб тарихындағы бірінші миллиондық трансфер 1994 жылы болды: Селтик Фил О'Доннелл үшін 1,75 миллион фунт төледі. О'Доннелл 2004 жылы Мазеруэллге қайтып келді, бірақ Фир-Парктегі екінші кезеңі 2007 жылғы 29 желтоқсанда Данди Юнайтедпен ойында алаңда есінен танып, қайтыс болуымен тоқтады. 2007 жылдан кейін 10-нөмірлі жейдені бір ғана футболшы — О'Доннеллдің жиені Дэвид Кларксон 2009 жылғы шілдеде кеткенге дейін киді; нөмір ресми түрде алынып қойылмаса да, содан бері ешкімге берілмеді.

Жылдың үздік ойыншысы марапатын Жанкүйерлер қауымдастығы 1956 жылғы сәуірден бері беріп келеді. Тұңғыш иегері Энди Пэтон болды, ол күміс тостағанды Оувертон Майнерс Уэлфердегі кешкі қабылдауда Сейлор Хантердің қолынан алды; 2007 жылы Пэтон Мазеруэллдің тарихындағы үздік ойыншысы деп танылды. Джо Уорк пен Кит Ласли марапатты үш мәрте алған жалғыз футболшылар, ал Чарли Эйткен қатарынан екі жыл жеңген бес ойыншының алғашқысы болды, соңғысы — Луис Моулт. 2019 жылы клуб өзінің Даңқ залын ашып, 23 қарашадағы кеште бес тұңғыш мүшесін жариялады; бесінші есім жанкүйерлер дауысымен айқындалып, Фил О'Доннелл аталды.

Клубтың басты қарсыластары — географиялық жақындығына байланысты Хамилтон Академикал мен Эрдрионианс; бұл матчтар Ланаркшир дербиі деп аталады. Фир-Парктің қазіргі қауіпсіздік сертификаты бойынша сыйымдылығы 13 742 орын, барлығы отыратын жер (Тейлор баяндамасына сәйкес), стадион тізімде 13 677 орын ретінде көрсетілген; 2018–2019 маусымда орташа көрермен саны 5448 болды. Үй матчындағы рекордтық көрермен саны — 1952 жылғы 12 наурызда Шотландия Кубогының ширек финалының қайта ойынында Рейнджерске қарсы 35 632 адам, алайда ол кезде маусымдық абонемент иелері есепке алынмағандықтан, шынайы сан 37 мыңнан асқан деп есептеледі.

Sports Illustrated басылымы Исландия ұлттық құрамасының жанкүйерлері танымал еткен, кейін 2016 жылғы Еуропа чемпионатында дүниежүзілік назарға ілінген викинг қол шапалақтауының бастауын Мазеруэлл жанкүйерлеріне байланыстырады: жанкүйерлер үнсіз тұрып, бірнеше секунд сайын біркелкі, барған сайын жиілей түсетін қол шапалақтауын орындайды. Клуб көркем әдебиетте де көрінді: Киран Джеймстің 2021 жылғы Гринок кісі өлімдері атты криминалдық романында Мазеруэллден Гринокқа көшкен он жасар аутист бала Уи Робби кемсітушілікке қарамастан клубты қолдаудан бас тартпайды, ал шығармада 2022 жылғы Шотландия Кубогының ойдан құрастырылған финалында Мазеруэлл Рейнджерсті 2:1 жеңеді.