Ньюкасл тарихы

Клуб 1892–1893 маусымының алдында Футбол лигасының Бірінші дивизионына қабылданбады, ал Екінші дивизионға шақыруды сапар шығындарын сылтауратып қабылдамай, Солтүстік лигада қалды. 1893–1894 маусымының басында Ньюкасл Ливерпуль және Вулидж Арсеналмен бірге Екінші дивизионға кірді; дивизиондағы алғашқы ресми матчі сол жылдың қыркүйегінде Вулидж Арсеналмен 2:2 есебімен аяқталды. 1890 жылдардың ортасында хатшы қызметіне келген Фрэнк Уотт клубтың 1898–1899 маусымына Бірінші дивизионға шығуына ықпал етті; дебюттік маусымда команда 13-орын алды.

Клуб тарихындағы ең табысты кезең 1904–1910 жылдарға келді. Ньюкасл 1904–1905, 1906–1907 және 1908–1909 маусымдарында чемпион атанды, 1910 жылы финалда Барнслиді жеңіп, ФА Кубогын иеленді. Сол кезеңде команда 1905, 1906, 1908 және 1911 жылдары ФА Кубогының финалында жеңіліске ұшырады. Сол жылдардағы қорғаушы Питер Макуильям кейін 1900 жылдардағы Ньюкасл кез келген қазіргі командаға екі гол фора беріп те жеңер еді деп айтқан.

1924 жылы Уэмблиде өткен екінші финалда Астон Виллланы ұтып, клуб ФА Кубогын екінші рет алды. 1926–1927 маусымында Хьюи Галлахердің капитандығымен Ньюкасл төртінші рет ел чемпионы атанды; сол дәуірдің басқа жетекші ойыншылары — Нил Харрис, Стэн Сеймур және Фрэнк Хадспет. 1930 жылы Галлахер Челсиге кетті, ал Энди Каннингем клубтың алғашқы бас бапкері болды. 1931–1932 маусымында ФА Кубогы үшінші рет жеңіп алынды, алайда 1933–1934 маусымының соңында команда жоғарғы дивизионда 35 маусым өткізгеннен кейін Екінші дивизионға түсті.

Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында клубқа Джеки Милберн, Томми Уокер және Бобби Кауэлл келді, ал 1947–1948 маусымының соңында Ньюкасл Бірінші дивизионға оралды. 1950 жылдары команда бес жылда ФА Кубогын үш рет жеңіп алды: 1951 жылы Блэкпулды, 1952 жылы Арсеналды, 1955 жылы Манчестер Ситиді ұтты. Осыдан кейін құлдырау басталып, 1960–1961 маусымының соңында клуб қайта төмендеді. Бұрынғы ойыншы Джо Харви басшылығымен Ньюкасл 1964–1965 маусымында Екінші дивизион чемпионы болып жоғарыға көтерілді, ал 1969 жылы Жәрмеңкелер кубогының финалында Венгрияның Уйпешт клубын екі матч бойынша 6:2 есебімен жеңіп, еуропалық трофей иеленді.

1971 жылдың жазында Харви шабуылшы Малкольм Макдональдты клуб рекорды — 180 мың фунтқа сатып алды. Команда 1974 жылы ФА Кубогының финалында Ливерпульге ұтылды, бірақ 1974 және 1975 жылдары Тексако кубогын, 1973 жылы Англия-Италия кубогын жеңіп алды. Гордон Ли басшылығымен клуб 1976 жылғы Лига кубогының финалына шықты, алайда жеңіске жете алмады. 1977–1978 маусымының соңында Ньюкасл тағы да Екінші дивизионға түсті. Артур Кокс командасы Питер Бердсли, Крис Уоддл және Англия құрамасының бұрынғы капитаны Кевин Киган сынды ойыншылармен 1983–1984 маусымының соңында жоғарғы дивизионға оралды, бірақ жетекші футболшылар сатылғаннан кейін 1988–1989 маусымында клуб қайта төмендеді.

1992 жылы төраға қызметіне Джон Холл келіп, бас бапкер етіп Киганды тағайындады. Ол команданы Үшінші дивизионға түсіп кетуден сақтап қалды, ал 1992–1993 маусымында клуб Бірінші дивизион чемпионы атанып, Премьер-лигаға көтерілді. 1993–1994 маусымында Ньюкасл үшінші орын алды — бұл 1927 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш еді, ал Киганның шабуылға бейім ойын үлгісі үшін команданы Sky Sports арнасы Ойын көрсетушілер деп атады. 1995–1996 және 1996–1997 маусымдарында клуб екі рет қатарынан күміс жүлдегер болды; алғашқысында чемпиондыққа өте жақын келіп, Энфилдтегі Ливерпульмен өткен 4:3 есепті кездесу Премьер-лига тарихындағы ең тартымды матчтардың бірі саналады. Команданың табысына Давид Жинола, Лес Фердинанд және 1996 жылы 30 шілдеде сол кездегі әлемдік рекорд — 15 миллион фунтқа сатып алынған Алан Ширер үлес қосты.

1997 жылдың қаңтарында Киган орнына Кенни Далглиш келді. 1997–1998 маусымында клуб чемпионатта 13-орын алып, УЕФА Чемпиондар лигасында топтан шыға алмады, дегенмен үй алаңында Барселона мен Динамо Киевті жеңіп, Украинада Валерий Лобановскийдің командасымен 0:2-ден кейін 2:2-ге ойнады. Сол маусымда және 1999 жылы Ньюкасл ФА Кубогының финалында ұтылды. Рууд Гуллиттен кейін клубты Бобби Робсон басқарды: 2001–2002 маусымында төртінші орын алып Чемпиондар лигасына жолдама алды, келесі маусымда үшінші орын алып, алғашқы үш матчта жеңіліп қалса да топтық кезеңнен өткен алғашқы команда болды. 2004 жылдың тамызында Робсон жұмыстан кетірілді. Грэм Сунесс клуб рекордын жаңартып, Майкл Оуэнді 16,8 миллион фунтқа сатып алды және команданы 2004–2005 маусымында УЕФА Кубогының ширек финалына жеткізді, сол турнирдің үздік бомбардирі Алан Ширер болды. Ширер 2005–2006 маусымының соңында 206 гол салып, клубтың барлық уақыттағы үздік бомбардирі мәртебесімен мансабын аяқтады. 2006 жылы Ньюкасл тарихында тұңғыш рет Интертото кубогын жеңіп алды.

2007 жылы клубқа Майк Эшли иелік ете бастады. Оның тұсында команда екі рет — 2008–2009 және 2015–2016 маусымдарында Премьер-лигадан түсіп қалды, бірақ екі жағдайда да бірден оралды: 2009–2010 және 2016–2017 маусымдарында Чемпионшип чемпионы атанды. Эшли дәуірінде командада Кевин Киган, Крис Хьютон, Алан Пардью, Рафаэль Бенитес, Стив Брюс сынды бапкерлер жұмыс істеді. Пардью 2011–2012 маусымында клубты бесінші орынға шығарып, Премьер-лиганың маусым үздік бапкері және LMA нұсқасы бойынша жылдың бапкері атанды; келесі маусымда команда Еуропа лигасының ширек финалына жетіп, кейін финалист атанған Бенфикадан ұтылды.

2021 жылғы 7 қазанда Эшли клубты Сауд Арабиясының мемлекеттік инвестициялық қоры (PIF), PCP Capital Partners және RB Sports & Media құрған консорциумға шамамен 305 миллион фунтқа сатты. Мәміле Сауд Арабиясының адам құқықтары саласындағы жағдайын жасыруға бағытталған спортуошинг ретінде сынға ұшырады; Премьер-лига мәмілені Сауд мемлекетінің клубқа бақылау жасамайтыны туралы заңды кепілдіктерден кейін мақұлдады. Клуб төрағасы — Ясир әл-Румайян. 2021 жылдың 8 қарашасында бас бапкер болып тағайындалған Эдди Хау командасы маусымның алғашқы 14 матчының бірде-бірінде жеңіске жетпей тұрып, Премьер-лига тарихында алғаш рет төмендеуден құтылды, ал 2022–2023 маусымында 20 жылда алғаш рет Чемпиондар лигасына жолдама алды. 2025 жылғы 16 наурызда Ньюкасл EFL Кубогының финалында Ливерпульді 2:1 есебімен жеңіп (голдарды Дэн Бёрн мен Александр Исак соқты), 1955 жылдан бергі алғашқы ішкі трофейін иеленді. 2026 жылдың шілдесінде Хау қызметтен кетіп, тамызда оның орнына Маттиас Яйсле келді.

Клубтың дәстүрлі түстері — қара-ақ жолақты жейде, қара шалбар және қара не ақ шұлық. Бастапқыда команда Ньюкасл Ист Эндтің қызыл жейдесінде ойнады, ал қара-ақ жолақтар 1894 жылы қабылданды: бұл түстер бірігуге қатысқан екі клубтың бірде-біреуімен байланысты болмағандықтан таңдалды. Қазіргі эмблема 1988–1989 маусымында пайда болды; онда Ньюкасл-апон-Тайн қаласының елтаңбасының элементтері — теңізбен байланысты білдіретін екі теңіз аты мен қала қамалы бейнеленген. Клубтың лақап аты — Сауысқандар, ал жанкүйерлері Джорди немесе Тун Арми деп аталады. Үй матчтарының алдында команда алаңға Дайр Стрейтс тобының негізін қалаушы, клуб жанкүйері Марк Нопфлер жазған Going Home әуенімен шығады; жанкүйерлер дәстүрлі тайнсайдтық Blaydon Races әнін де шырқайды. 2016 жылы құрылған Wor Flags тобы стадионда ауқымды тифо мен туларды дайындайды.

Клубтың үй алаңы — тарихы бойы өзгермеген Сент-Джеймс Парк, Англияның солтүстік-шығысындағы ең көне әрі ең үлкен футбол стадионы. Алаңда 1880 жылдан бері футбол ойналған, 1886 жылдан бастап ол Ньюкасл Уэст Эндтің үйі болды, ал 1892 жылы жалдау құқығын Ньюкасл Ист Энд сатып алды. ХХ ғасырдың басында стадион сыйымдылығы 30 мың болса, 1900–1905 жылдардағы қайта құрудан кейін 60 мыңға жетіп, біраз уақыт елдегі ең үлкен арена атанды. 1987 жылы Милберн трибунасы, 1993 жылы Сэр Джон Холл трибунасы салынып, арена 37 мың орындық толық отырғызылған стадионға айналды, ал 1998–2000 жылдары екі трибунаға екінші ярус қосылды. Стадион ересектер деңгейіндегі 11 халықаралық матч қабылдады, 2012 жылғы жазғы Олимпиада мен 2015 жылғы регби бойынша әлем чемпионатының алаңдарының бірі болды. 2009–2011 жылдары Эшли арена атауын жарнамалық мақсатта өзгертіп, ол уақытша sportsdirect.com @ St. James' Park, кейін Sports Direct Arena деп аталды, 2012 жылы тарихи атауы қайтарылды. Клубтың жаттығу базасы — 2003 жылдың шілдесінде ашылған, қала солтүстігіндегі Бентондағы Дарсли Парк кешені.

Ньюкасл жоғарғы дивизионда 94 маусым өткізген және Футбол лигасына 1893 жылы қосылғаннан бері ағылшын футболының екінші дивизионынан төмен түспеген. Клуб төрт рет ел чемпионы, алты рет ФА Кубогының, бір рет Лига кубогының және Қайырымдылық қалқанының, сондай-ақ Жәрмеңкелер кубогының иегері — бұл ағылшын клубтары арасындағы тоғызыншы көрсеткіш. Джимми Лоуренс 1904–1921 жылдары 496 матч өткізіп, ойындар саны бойынша рекордшы саналады; Алан Ширер 1996–2006 жылдары 206 гол салды; Энди Коул 1993–1994 маусымында 41 гол соғып, бір маусымдағы рекордты орнатты; Шей Гивен Ирландия құрамасында 134 матч өткізіп, клубтың ең көп ойнаған құрама мүшесі атанды. Чемпионаттағы ең ірі жеңіс — 1946 жылы Ньюпорт Каунтиді 13:0 есебімен ұту, ең ауыр жеңіліс — 1895 жылы Бертон Уондерерстен 0:9. Үй матчындағы рекордтық көрермен саны — 1930 жылғы 3 қыркүйекте Челсимен ойында 68 386 адам. Клубтан кеткені үшін алынған ең жоғары төлем — 2025 жылдың қыркүйегінде Александр Исак үшін Ливерпульден алынған 125 миллион фунт, ал ең қымбат сатып алу — 2025 жылдың тамызында Штутгарттан келген Ник Вольтемаде үшін төленген 69,3 миллион фунт.

Клубтың басты бәсекелесі — Сандерленд, олармен өтетін кездесу Тайн-Уир дербиі деп аталады, сондай-ақ Мидлсбромен Тайн-Тис дербиі ойналады. Жанкүйерлер True Faith және The Mag фанзиндерін шығарады, 1996 жылы NUFC.com сайты құрылды, ал 2008 жылдың қыркүйегінде жанкүйерлер трасты ашылды. 2008 жылдың жазында клуб Newcastle United Foundation қайырымдылық қорын құрды, ал 2012 жылдың желтоқсанында өзін әлемдегі алғашқы көміртегі бойынша оң балансы бар футбол клубы деп жариялады.