Норвегия тарихы

Алғашқы халықаралық матчын Норвегия 1908 жылдың 12 шілдесінде Гётеборгте Швециядан 3:11 есебімен жеңіліп өткізді. Тарихындағы ең ірі жеңісі — 1946 жылдың 28 маусымында Бергенде Финляндияны 12:0 ұтуы, ең ауыр жеңілісі — 1917 жылдың 7 қазанында Копенгагенде Данияға 0:12 есебімен ұтылуы.

Құраманың алғашқы ірі жетістігі 1936 жылғы Берлин Олимпиадасында келді: жолда үй иесі Германияны ұтып, үшінші орын алды. Барлығы Норвегия Олимпиада ойындарына бес рет қатысты, тұңғыш рет 1912 жылы. 1938 жылғы әлем чемпионатында дебют жасап, кейін турнир жеңімпазы болған Италиядан қосымша уақытта 1:2 есебімен ұтылды — бұл құраманың әлем чемпионатындағы 1994 жылға дейінгі жалғыз ойыны болды.

Соғыстан кейінгі онжылдықтарда Норвегия әлем чемпионаты мен Еуропа чемпионатына іріктеуден өте алмады. Дегенмен бұл кезеңде 1965 жылы Югославияны 3:0, 1968 жылы Францияны қонақта 1:0 ұтқан, ал 1981 жылы Англияны 2:1 жеңген матчтан кейін радиокомментатор Бьорге Лиллелиеннің әйгілі эмоциялы монологы («Your boys took a hell of a beating») дүниеге келді.

1990–1998 жылдары Эгил «Дрилло» Ольсеннің қолында құрама алғашқы «алтын дәуірін» бастан кешті: сол кезде Норвегия ФИФА рейтингінде 2-орынға дейін көтерілді (1993 жылдың қазаны, 1995 жылдың шілде-тамызы). Ольсен жұмысын 1990 жылдың 31 қазанында Камерунды үйінде 6:1 ұтумен бастады. 1994 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде норвегиялықтар Нидерланды мен Англияны артқа тастап, топ жеңімпазы болды және екі қарсыласын да ұтты. АҚШ-тағы финалдық кезеңде Мексиканы жеңіп, Италиядан ұтылып, Ирландия Республикасымен тең түсті: топтағы төрт команданың да ұпайы мен доп айырмасы бірдей болып, Норвегия 1/8 финалға шыға алмады.

1998 жылғы Франциядағы әлем чемпионатында құрама Мароккомен және Шотландиямен тең түсіп, Бразилияны 2:1 ұтып, топтан екінші орынмен шықты, бірақ плей-офф алғашқы кезеңінде тағы да Италиядан ұтылды. Ольсен жұмысын тоқтатқаннан кейін оның орнына 21 жасқа дейінгі құраманың бұрынғы бапкері Нильс Юхан Семб келді. Семб басқарған кезде Норвегия 2000 жылғы Еуропа чемпионатына іріктелді — бұл бүгінге дейінгі жалғыз континенттік турниры, онда команда топтық кезеңде тоқтады.

Семб 2003 жылғы сәтсіз іріктеуден кейін қызметінен кетті, оның ізін Оге Хареиде жалғастырды. Хареиде тұсында Норвегия 2006 жылғы әлем чемпионаты мен 2008 жылғы Еуропа чемпионатына жақындағанымен, екі жолы да мақсатына жете алмады, ал 2008 жылы бірде-бір матч жеңе алмай, бапкер жыл соңында кетті. Оның орнына алғашында уақытша тағайындалған Ольсен қайта келді: екінші кезеңін Германияны қонақта ұтумен бастап, үш жылға келісімшартқа қол қойды. 2013 жылдың қыркүйегінде үйде Швейцариядан ұтылып, 2014 жылғы әлем чемпионатына іріктелу мүмкіндігі азайған соң Ольсен қызметтен кетті (кейін өзін жұмыстан шығарғанын айтты), команданы Пер-Матиас Хёгмо басқарды. ФИФА рейтингіндегі ең төмен көрсеткіші — 88-орын (2017 жылдың шілдесі).

Еуро-2020 іріктеуінде Норвегия Испания мен Швециядан кейін үшінші орын алып, 2020 жылдың қазанында плей-офф жартыфиналында Сербиядан 1:2 ұтылды. 2020/21 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында топта екінші болып, B дивизионында қалды. Сульбаккен тұсында команда 2022 жылғы әлем чемпионатына (Нидерланды мен Түркиядан кейін үшінші орын) және Еуро-2024-ке (Испания мен Шотландиядан кейін) іріктеле алмады, бірақ 2024/25 жылғы Ұлттар лигасында топ жеңімпазы болып, A дивизионына тікелей көтерілді.

2025 жылдың 16 қарашасында Норвегия 2026 жылғы әлем чемпионатына жолдама алып, турнирден 28 жылға созылған үзілісті тоқтатты: іріктеудегі сегіз матчтың барлығын ұтып, топты бірінші орынмен түйіндеді. Жорық Миланда Италияны 4:1 ұтумен аяқталды — бұл итальяндықтардың әлем чемпионаты іріктеуінің топтық кезеңінде үйде алған тұңғыш жеңілісі. Эрлинг Холанд 16 голмен барлық іріктеу матчтарының ең мықты снайпері атанды.

2026 жылғы әлем чемпионатында Норвегия I топта Ирак, Сенегал және Франциямен ойнады. 17 июньдегі бастапқы матчта Иракты 4:1 ұтты: Холанд екі рет дәл соғып, әлем чемпионатының бір ойынында бірнеше гол соққан алғашқы норвегиялық болды, сондай-ақ команда тарихында тұңғыш рет чемпионат матчында екіден көп гол соқты. Сенегалды 3:2 ұтқан соң құрама 1/16 финалға жолдама алды, ал маңызы жоқ соңғы матчта Франциядан 1:4 ұтылды — бұл Норвегияның әлем чемпионатында Италиядан басқа қарсыласқа алған бірінші жеңілісі. 1/16 финалда Кот-д'Ивуарды 2:1 ұтып, тарихында тұңғыш рет топтық кезеңнен тыс матчта жеңіске жетті, содан кейін 1/8 финалда Бразилияны еңсерді: норвегиялықтар — бразилиялықтарға қарсы ұту балансы бар үш құраманың бірі және оларға ешқашан ұтылмаған жалғыз команда (бес матчта үш жеңіс, екі тең ойын). Жорық ширек финалда аяқталды: қосымша уақытта Англиядан 1:2 ұтылды.

Команданың лақап аттары — Røde, Hvite, Blå (қызыл, ақ, көк), Landslaget (құрама), сондай-ақ 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында кең тараған Drillos (бапкер Эгил Ольсеннің Дрилло деген атауына байланысты). 1920-жылдардан бастап елтаңба ретінде ақ дөңгелек ішіндегі ұлттық ту пайдаланылды. 2008 жылдың мамырында NFF викинг стиліндегі айдаһар бейнеленген жаңа елтаңбаны таныстырды, бірақ көпшіліктің қарсылығынан кейін ол қабылданбады. 2014 жылдың 12 желтоқсанында ұсынылған қазіргі елтаңбада ұлттық ту, жоғарғы жағында Норвегия елтаңбасынан алынған, NFF логотипін ұстаған екі арыстан және NORGE деген жазу бар. 2025 жылдың 16 қарашасында Италияға қарсы матчта команда әлем чемпионатына іріктелуін еске алу үшін логотиптің арнайы алтын нұсқасын киді.

Форманы 1992–1996 жылдары Adidas, содан кейін 2014 жылға дейін Umbro жеткізді. 2014 жылдың 10 қыркүйегінде NFF Nike компаниясымен серіктестік жариялады, ол 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап құраманың ресми жабдықтаушысы болды. 2026 жылғы әлем чемпионатында жанкүйерлер Оле Фрёйстад ойлап табқан Viking Row әнұранын орындады.

Құрама тарихындағы матч рекордшысы — Джон Арне Риисе (110 ойын), ең көп гол соққан ойыншы — Эрлинг Холанд (62 гол). Жетістіктерінің қатарында 1936 жылғы Олимпиада қола жүлдесі, Солтүстік елдер чемпионатының 1929–1932 жылдардағы жеңісі, 1952–1955 және 1956–1959 жылдардағы екінші орындары, сондай-ақ 1990 жылғы Мальта халықаралық турнирі мен 2001, 2004 жылдардағы Lunar New Year Cup жеңістері бар.