Панатинаикос тарихы

1910 жылы басқарма ішіндегі келіспеушіліктен кейін Калафатис ойыншылардың көпшілігімен бірге клубтан кетіп, Америкис алаңында жаңа алаң тапты; команда «Панеллиниос Подосферикос Омилос» деп аталып, жасыл мен ақ түс негізгі түстер болып бекітілді. 1911 жылы SEGAS чемпионатын, 1915 жылы кезекті турнирді жеңіп алды. 1918 жылы Михалис Папазоглудың ұсынысымен клуб эмблемасы ретінде үшжапырақ (шамрок) қабылданды — үйлесім, бірлік, табиғат, құнарлылық және сәттілік нышаны. 1921 және 1922 жылдары Афина-Пирей федерациясы ұйымдастырған соғыстан кейінгі алғашқы екі чемпионатта команда чемпион атанды. 1922 жылы Афина муниципалитетімен келісімнен кейін клубқа Александрас даңғылындағы жер берілді, ал 1924 жылғы 15 наурызда соңғы рет атауы өзгеріп, Панатинаикос Атлетикос Омилос болды және көпсалалы спорт клубына айналды.

1925, 1926, 1927 және 1929 жылдары Афина чемпионатын жеңген команда 1929–30 маусымында Йожеф Кюнстлердің жетекшілігімен, шабуылшы Ангелос Мессаристің жұлдызды ойынымен чемпионатты жеңіліссіз аяқтады. Дәл сол кезеңде Панатинаикос «Олимпиакосты» 8:2 есебімен ұтты — бұл екі команда арасындағы тартыстағы ең ірі жеңіс болып қала береді, Мессарис ол кездесуде үш гол соқты. 1931 жылы грек футболындағы кәсіпқойлық мәселесіне қатысты басқарма мүшесі Апостолос Николаидис пен бірқатар ойыншылар (ең алдымен Мессарис) арасында екі жылға созылған қақтығыс клубқа зиянын тигізіп, ұзақ дағдарыс кезеңі басталды. Соғысқа дейінгі жарқын сәт 1940 жылы «Аристі» 3:1 ұтып, тұңғыш рет Грекия кубогын алу болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде клуб ойыншыларының көбі армия қатарына қосылды, Мимис Пьерракос соғыста қаза тапты, ал оккупация жылдарында бірқатар футболшы ЭПОН қарсыласу ұйымына мүше болды.

Дағдарыстан кейін клуб 1949 жылы австриялық бапкер Иоганн Штрнадпен қайта чемпион атанды, сол жылы Вангелис Панакис пен Костас Линоксилакис келіп, команданың жаңа жұлдыздарына айналды. 1952–53 маусымында тағы чемпион болды. 1959 жылы клуб тарихының символдық капитаны Мимис Домазос алғаш рет негізгі құрам сапында шықты, ал жаңа жүйемен өткен тұңғыш Альфа Этники (1959–60) чемпионатында Панатинаикос бірінші орын алды.

1960 жылдар клуб үшін «алтын онжылдыққа» айналды: 1961, 1962, 1964, 1965, 1969 және 1970 жылдардағы чемпиондық атақтар, 1967 және 1969 жылдардағы кубоктар. 1963 жылы бас бапкер болған Стьепан Бобек ойын стилін 4–3–3 схемасына көшіріп, жас футболшыларға сүйенген жаңа команда құрды («Бобектің жаңғыруы»). Оның жетекшілігімен команда 1964 жылғы чемпионатты жеңіліссіз аяқтады — Панатинаикос қазіргі жүйемен Грекия чемпионатын жеңіліссіз алған екі клубтың бірі. Әскери режим орнағанда клуб президенті Лукас Панургиас қызметінен кетуге мәжбүр болды, Бобектің келісімшартын мемлекет бұзды, ал Апостолос Николаидис сотқа тартылды. 1967 жылы қысқа мерзімге Бела Гуттманн келіп кетті, одан кейін тағайындалған бұрынғы ойыншы Лакис Петропулос командаға 1969 (дубльмен) және 1970 жылғы чемпиондықты сыйлады.

1971 жылы Ференц Пушкаштың жетекшілігімен Панатинаикос Еуропа кубогының финалына шықты — грек футболындағы жалғыз жағдай — және Уэмбли стадионында «Аяксқа» 0:2 есебімен ұтылды. Финалға жолда «Женесс Эш», «Слован», «Эвертон» және «Црвена Звезда» ойыннан шығарылды; Антонис Антониадис 10 голмен турнирдің үздік бомбардиры атанды. Сол жылы клуб «Аякстың» бас тартуына байланысты Құрлықаралық кубокта ойнады және уругвайлық «Насьоналға» ұтылды (Грекияда 1:1, Уругвайда 1:2). 1972 жылы команда тағы чемпион болды, ал Антониадис 39 гол соғып, күні бүгінге дейін сақталған грек чемпионатының рекордын орнатты. 1975 жылы бапкерлікке 1962 жылғы әлем чемпионы Бразилия құрамасының маманы Айморе Морейра келді, бірақ нәтижелер нашар болып, оның орнына Казимеж Гурски тағайындалды: 1977 жылы клуб дубльді және Балқан кубогын жеңіп, континенттік «үштікті» еншіледі.

1979 жылы грек футболы кәсіпқойлыққа көшкенде Вардиногианнис отбасы клубтың футбол бөлімін сатып алды, президент болып Йоргос Вардиногианнис отырды. 1982 жылы кәсіпқой дәуірдегі алғашқы тұғыр — Грекия кубогы жеңіп алынды, ал 1980 жылдары клуб екі чемпиондық (1984, 1986), төрт кубок (1984, финалда «Олимпиакосты» 4:0 ұтқан 1986, 1988, 1989) және 1988 жылғы Суперкубокты қосты. Ол кезеңнің басты жұлдызы — «Бала» лақап атымен танымал, жанкүйерлердің кумиріне айналған капитан Димитрис Саравакос. 1984–85 маусымында Яцек Гмохтың командасы «Фейенорд», «Линфилд» және «Гётеборгты» шеттетіп, Еуропа кубогының жартылай финалына шықты, онда «Ливерпульден» ұтылды. 1987–88 жылы «Ювентус», «Осер» және «Гонведті» жеңіп, УЕФА кубогының ширек финалына жетті, Саравакос турнирдің үздік бомбардиры болды.

1990 жылдар одан да табысты болды: төрт чемпиондық (1990, 1991, 1995, 1996), төрт кубок (1991, 1993, 1994, 1995) және екі Суперкубок (1993, 1994). 1991–92 маусымында команда Еуропа кубогының үздік сегіздігіне енді. 1995–96 жылы бапкер Хуан Рамон Рочамен және Кшиштоф Важиха, Юзеф Вандзик, Стратос Апостолакис, Йоргос Георгиадис сынды ойыншылармен Чемпиондар лигасының жартылай финалына шықты: топта «Нант», «Порту» және «Ольборгтан» озып бірінші орын алып, ширек финалда «Легияны» ұтты. «Аякспен» жартылай финалдың бірінші матчында қонақта 1:0 жеңіске жетіп (гол авторы — Важиха), голландиялық клубтың 22 матчтық халықаралық жеңіліссіз сериясын үзді, бірақ үйдегі кездесуде 0:3 ұтылды.

2000 жылы Йоргос Вардиногианнис Грекиядағы төрешілік жағдайына наразылық білдіріп отставкаға кетті, акциялар жиені Яннис Вардиногианниске өтті. Серхио Маркаряннің басшылығымен клуб 2001–02 Чемпиондар лигасының ширек финалына жетті: бірінші топтық кезеңде «Арсенал», «Мальорка» және «Шальке» алдында бірінші, екіншісінде «Реал», «Порту» және «Спарта» тобында екінші орын алды, ал ширек финалда «Барселонаны» Леофорос Александрас стадионында 1:0 ұтқанымен, «Камп Ноуда» ұтылып қалды. 2003 жылы УЕФА кубогының ширек финалында «Литекс», «Фенербахче» (үйде 4:1), «Слован Либерец» және «Андерлехт» шеттетілді, бірақ Жозе Моуриньюдің «Портусына» қосынды нәтижемен жол берілді. Израильдік Ицхак Шуммен 2004 жылы чемпиондық және кубок жеңіп алынды (финалда «Олимпиакос» 3:1 ұтылды). 2008 жылы Хенк тен Кате келгеннен кейін клуб Гилберту Силва мен Габриэл сияқты футболшыларды сатып алды және 2008–09 маусымында Чемпиондар лигасының 1/8 финалына шықты. 2009–10 жылы Джибриль Сиссе, Костас Кацуранис, Себастьян Лето келген құрам Еуропа лигасының 1/8 финалында «Романы» шеттетіп, чемпионат пен кубокты (финалда «Арис» 1:0) жеңіп, кезекті дубльді еншіледі.

2012 жылғы 18 наурыздағы «Олимпиакоспен» дербиде болған ауыр тәртіпсіздіктен кейін басқарма толықтай отставкаға кетті. Skai TV иесі Яннис Алафузос Вардиногианнистің акцияларын алып, оларды жанкүйерлерге ұсыну жоспарын әзірледі: 2012 жылғы 2 шілдеде «Панатинаикос Альянсы» ашылып, 18 шілдеде Яннис Вардиногианнис 54,7% үлесті жанкүйерлер бірлестігіне берді, ал алғашқы сайланған президент Алафузос болды. Бірінші маусым сәтсіз өтіп, клуб чемпионатта алтыншы орын алды және 16 жылда тұңғыш рет еурокубокқа шыға алмады. 2013–14 жылы Яннис Анастасиудың академия түлектеріне сүйенген командасы плей-офф қорытындысымен екінші орынға көтеріліп, финалда ПАОК-ты 4:1 ұтып, Грекия кубогын жеңді. 2018 жылы УЕФА қаржылық фэйр-плей ережесін бұзғаны үшін клубты алдағы үш маусымның бірінде еурокубоктарға қатысудан шеттетті. 2021–22 маусымында Иван Йовановичпен команда финалда ПАОК-ты 1:0 ұтып, 19-шы кубогын алды және сегіз жылдық тұғырсыз кезеңді аяқтады; 2022–23 жылы Еуропадағы ең ұзақ, 16 матчтық жеңіліссіз серия құрып, тұрақты маусымды бірінші орында аяқтағанымен, чемпиондықты АЕК-ке жіберіп алды. 2023–24 маусымын уақытша бапкер Христос Контиспен финалда «Аристі» 1:0 ұтып, 20-шы кубокпен түйіндеді. 2024–25 маусымы ойыншы Джордж Болдоктың қазасымен көмескіленді, команда екінші орын алды; оның 32-нөмірі мәңгілікке бекітілді, ал 13-нөмір жанкүйерлерге арналған. 2025 жылғы 19 қазанда клуб бас бапкер етіп Рафаэль Бенитесті тағайындағанын хабарлады.

Тұғырлар тізімінде — 20 чемпиондық, 20 Грекия кубогы, 3 Суперкубок, сегіз дубль және 1977 жылғы Балқан кубогы. Панатинаикос — жоғары дивизионнан ешқашан төмен түспеген үш грек клубының бірі және Чемпиондар лигасының финалына жеткен жалғыз грек командасы. Клубтың 1920 жылдардан бергі дәстүрлі үйі — Афинаның Амбелокипи ауданындағы, Грекиядағы ең көне жұмыс істеп тұрған Леофорос Александрас стадионы; 1984 жылы команда жаңа салынған Афина Олимпиада стадионына көшті, 2000 жылы 7 млн еуроға жөндеуден кейін (сыйымдылық 25 000-нан 16 620-ға дейін азайды) қайта оралды, кейін УЕФА талаптарына байланысты тағы Олимпиада стадионында ойнады. 2013 жылы «Ботаникос» аренасының құрылысы тоқтап, Леофоросты бұзу жоспары кейінге шегерілді; 2022 жылы грек үкіметі Ботаникос ауданында 2027 жылға дейін жаңа стадион салуды бекітті. 1981 жылдан жаттығу базасы Пеанияда болды, 2013 жылы клуб Коропидегі Йоргос Калафатис атындағы спорт орталығына көшті; академия Йоргос Карагунис, Ангелос Басинас, Сотириос Киргиакос, Сотирис Нинис сияқты футболшыларды тәрбиеледі.

Клуб рекордтарында — Мимис Домазостың 1959–1980 жылдар аралығындағы 502 матчы, Кшиштоф Важиханың 390 кездесуі және қақпашылар арасында Такис Иконoмопулостың 303 матчы. Ең көп гол соққан ойыншы — 1989–2004 жылдары барлық турнирде 319 рет дәл соққан Важиха; ол 1998 жылдың қаңтарында Антониадистің 180 голдық көрсеткішін басып озды. Көрермен рекорды — 1986 жылы Олимпиада стадионында АЕК-пен матчтағы 74 493 адам, ал Леофоростағы рекорд 1967 жылы «Бавариямен» кубок иелері кубогының ойынына жиналған 29 665 көрерменге тиесілі. Клубтың басты бақталасы — «Олимпиакос», олардың кездесуі «Мәңгілік жаулар дербиі» деп аталады. Ұйымдасқан жанкүйерлер тобы — Грекиядағы ең көне, 1966 жылы құрылған және Грекия мен Кипрде 80-ге жуық клубты біріктіретін Gate 13; олар «Ференцварош», «Рапид» Вена, «Динамо» Загреб пен «Рома» жанкүйерлерімен достық қарым-қатынаста. Панатинаикос жанкүйерлері грек футболындағы маусымдық абонемент (2010 жылы 31 091) және бір маусымдағы орташа көрермен саны (1985–86 маусымында 44 942) рекордтарын иеленеді. Клуб Грекия құрамасына да үлес қосты: 1994 жылғы әлем чемпионатындағы құрама сапында алты панатинаикостық ойнады, ал 2004 жылы Еуропа чемпионатын жеңген команда құрамында клубтың алты футболшысы болды.