Пари Сен-Жермен тарихы

1960 жылдардың соңында Парижде жоғары дивизионда ойнайтын клуб жоқ болды. Франция футбол федерациясының қолдауымен кәсіпкерлер Ги Крессан мен Пьер-Этьен Гюйо 1969 жылы Париж ФК-ны құрды, кейін оларға «Стад Сен-Жермен» президенті Анри Патрель қосылды; екі клуб 1970 жылы 12 тамызда бірікті. Команда Лига 2-де бастап, алғашқы маусымында дивизион чемпионы атанып, 1971/72 маусымына Лига 1-ге көтерілді. Қаржылық қиындықтар мен клубтың болашақ құрылымына қатысты келіспеушіліктер 1972 жылы бөлінуге ұласты: Париж ФК Лига 1-дегі орнын сақтады, Пари Сен-Жермен әкімшілік шешіммен үшінші дивизионға түсірілді. Клуб екі маусымда қатарынан екі рет көтеріліп, 1974 жылы Лига 1-ге қайтты және «Парк де Пренске» көшті.

1970 жылдардың екінші жартысында клубтың дамуын сән дизайнері Даниэль Эштер қолға алды: ол 1974 жылдан 1978 жылдың қаңтарына дейін президент болды, «Парк де Пренстегі» қосарлы билет сату жанжалынан кейін орнына Франсис Борелли келді. Борелли тұсында клуб алғашқы үлкен жүлделерін жеңіп алды: 1982 жылы «Сент-Этьенмен» өткен Франция Кубогының финалында 2:2 есебінен кейін пенальти серияларында жеңіске жетті, келесі жылы «Нантты» 3:2-мен ұтып, кубокты қорғап қалды. Осы кезеңде командада Жан-Пьер Дольяни, Мустафа Дахлеб, Сафет Сушич, Луис Фернандес, Доминик Рошто ойнады. 1986 жылы бас бапкер Жерар Улье басшылығымен клуб алғаш рет Франция чемпионы атанды: «Нанттан» үш ұпай алда болып, бүкіл маусымда тек үш жеңіліс тапты. Одан кейін спорттық құлдырау мен қаржылық қиындықтар кезеңі басталды.

1991 жылы клубты Canal+ телеарнасы иеленді, президент қызметіне Мишель Денизо келді, құрамға қаржы құйылды. 1990 жылдары Парижде Раи, Джордж Веа, Давид Жинола, Бернар Лама, Валдо ойнады. Клуб 1993 жылы Франция Кубогын алды (финалда «Нант» 3:0), 1994 жылы екінші рет чемпион болды. 1994/95 маусымының УЕФА Чемпиондар лигасында топтан бірінші шығып, жартыфиналда «Миланнан» ұтылды. 1996 жылы Брюссельде өткен УЕФА Кубок иелері кубогының финалында «Рапидті» (Вена) Бруно Нготтидің жалғыз голымен 1:0 жеңіп, алғашқы еуропалық трофейін қолға алды; 1997 жылы сол турнирдің финалына тағы шықты, бірақ «Барселонадан» 0:1 есебімен жеңілді. 1998 жылы клуб Лига Кубогын, кейін «Ланспен» өткен финалда Франция Кубогын алып, ішкі кубок дублін жасады.

2000 жылдары құрамда Джей-Джей Окоча, Роналдиньо, Паулета сияқты ойыншылар болғанымен, нәтижелер тұрақсызданды: басшылық, спорттық директорлар мен иелердің жиі ауысуы чемпионаттағы көрсеткіштердің құлдырауымен қатар жүрді. 2001 жылы клуб УЕФА Интертото кубогын алды — екі матчтық финалда «Брешияны» қонақтағы гол есебінен ұтты. Париж 2004, 2006 және 2010 жылдары Франция Кубогын (2010 жылы финалда «Монако» қосымша уақытта 1:0), 2008 жылы Лига Кубогын жеңіп алды, бірақ бірнеше маусым Лига 1-дің жоғарғы бөлігінен тыс қалды: 2006/07 маусымында 15-орын, 2007/08 маусымында 16-орын. 2008 жылы Colony Capital клубтың басты акционері болды, содан кейін команда кестедегі жағдайын жақсартты.

2011 жылы Qatar Sports Investments (QSI) клубтың бақылау пакетін сатып алды, президент қызметіне Насер Аль-Хелаифи келді. Алғашқы ірі трансферлер — Хавьер Пасторе, Златан Ибрагимович, Тиагу Силва, Эдинсон Кавани, Марко Верратти. 2013 жылы клуб 1994 жылдан бергі алғашқы чемпиондығын жеңіп алды, 1914 жылғы емес — 2014 жылы титулын қорғап қалды және ішкі ареналардағы ұзақ үстемдік кезеңі басталды. 2014/15 маусымында Пари Сен-Жермен бір маусымда төрт ішкі трофейді — Лига 1, Франция Кубогы, Лига Кубогы және Чемпиондар трофейін — жеңіп алған Франциядағы алғашқы клуб болды. 2015/16 маусымында осы табысты қайталап, Лига 1 тарихындағы рекордтық 96 ұпай жинады және тек 19 гол жіберді.

Кейін клуб жұлдыздарға негізделген құрам жинады: 2017 жылы «Барселонадан» Неймар, «Монакодан» Килиан Мбаппе келді, 2021 жылы Лионель Мессиге қол қойылды. Бұл үштік клубқа жаңа ішкі жүлделер әкелгенімен, Чемпиондар лигасын жеңіп бере алмады. 2020 жылы Париж турнирдің финалына шығып, «Баварияға» 0:1 есебімен ұтылды, 2021 және 2024 жылдары жартыфиналға жетті. Неймар мен Мессимен жолдар 2023 жылы, Мбаппемен 2024 жылы айырылысты.

Осы кетулерден кейін 2023 жылдан бастап бас бапкер Луис Энрике құрамды жеке жұлдыз шабуылшылар төңірегінде емес, ұжымдық ойын мен позициялық ауысуларға сүйеніп құрды. 2025 жылы клуб Мюнхендегі финалда «Интерді» 5:0 жеңіп, тарихындағы алғашқы Чемпиондар лигасы тағын иеленді; голдарды Ашраф Хакими, Дезире Дуэ, Хвича Кварацхелия және Сенни Майюлю соқты. Осылайша Париж 1993 жылғы «Марсельден» кейін бұл жүлдені алған екінші француз клубы атанды және Лига 1, Франция Кубогы мен Чемпиондар лигасын қосқан континенттік үштікті орындады. Сол жылы клуб УЕФА Суперкубогын (финалда «Тоттенхэмді» пенальтиде) және ФИФА Интерконтиненталдық кубогын («Фламенгоны» да пенальтиде) жеңіп, бір күнтізбелік жылда алты турнирде жеңіске жеткен үшінші еуропалық клуб болды — бұған дейін мұны 2009 жылы «Барселона» мен 2020 жылы «Бавария» істеген; ФИФА клубтық әлем чемпионатының финалында «Челсиден» ұтылды.

2026 жылы Пари Сен-Жермен титулын қорғап қалды. Топтық кезеңде 11-орынды иеленген команда плей-офф раундында «Монақоны», 1/8 финалда «Челсиді», ширек финалда «Ливерпульді», жартыфиналда «Баварияны» жеңді. Будапештегі «Пушкаш Аренада» өткен финалда «Арсеналмен» 1:1 (клубтың голы — Усман Дембеле) есебімен тең түсіп, пенальти серияларында 4:3 басымдыққа жетті, шешуші соққыны қақпашы Матвей Сафонов қайтарды. Осылайша Париж Чемпиондар лигасы дәуірінде титулын қатарынан қорғаған екінші клуб болды — бұған дейін мұны 2016–2018 жылдары үш рет қатарынан жеңген «Реал Мадрид» жасаған.

Клубтың жетістіктер тізімінде рекордтық 14 Лига 1 чемпиондығы, бір Лига 2 титулы, рекордтық 16 Франция Кубогы, рекордтық 9 Лига Кубогы және рекордтық 14 Чемпиондар трофейі бар. Халықаралық деңгейде — екі УЕФА Чемпиондар лигасы, екі УЕФА Суперкубогы, бір Кубок иелері кубогы, бір Интертото кубогы және бір ФИФА Интерконтиненталдық кубогы. Кубок иелері кубогын жеңген жалғыз француз клубы — Париж. Бейресми жүлделер арасында рекордтық жеті Париж турнирі (Tournoi de Paris) және екі Paris-Bercy зал турнирі бар. Клуб Францияның жоғары дивизионында қатарынан ең көп маусым өткізу рекордына ие: 1974/75 маусымынан бері 52 маусым. Сондай-ақ Париж — бірінші турдан соңғы турға дейін кестені бастап тұрып чемпион атанған (2022/23), Франция Кубогын бірде-бір гол жібермей алған (1992/93 және 2016/17), Лига Кубогын бес рет (2014–2018), Франция Кубогын төрт рет (2015–2018), Чемпиондар трофейін сегіз рет (2013–2020) қатарынан жеңген жалғыз клуб. Ең төмен көрсеткіші — 16-орын (1971/72 және 2007/08).

Клуб тарихындағы басты тұлғалар: ең титулды президент Насер Аль-Хелаифи, ең титулды бас бапкер Луис Энрике (13 жүлде), матч саны бойынша рекордшы Маркиньос, барлық уақыттағы ең мықты голшысы Килиан Мбаппе, нәтижелі берілімдер бойынша көшбасшы Анхель Ди Мария, «құрғақ» матчтар рекордшысы Бернар Лама, капитан белгісін ең ұзақ таққан Тиагу Силва. Клубта «Алтын доп» иелері Лионель Месси мен Усман Дембеле, әлемдік трансфер рекордымен келген Неймар да ойнады. Златан Ибрагимович 2015/16 маусымында 50 гол соғып, бір маусымдағы нәтижелілік рекордын жаңартты. 2017/18 маусымында клуб 171 гол соқты, 1993/94 маусымында тек 28 гол жіберді. Ең табысты маусымы — 2024/25: рекордтық 65 матч, оның 48-інде жеңіс және орташа 47 639 көрермен.

«Парк де Пренс» клубтың үй ойын алаңы болып 1974 жылдың шілдесінен бері қызмет етеді; бұған дейін стадионды Париж ФК пайдаланған. Клубтың осындағы алғашқы матчы 1973 жылғы 10 қарашада «Ред Старға» қарсы өтті. Матчқа келушілер рекорды 1983 жылғы 13 наурызға тиесілі: Кубок иелері кубогының ширек финалындағы бельгиялық «Ватершеймен» ойында (2:0) 49 575 жанкүйер жиналды. Тарихында клуб негізінен бес стадионды пайдаланды: «Жан-Буэн», «Жорж Лефевр», «Бауэр», «Ив-дю-Маноир» және «Парк де Пренс». 2023 жылдан бастап жаттығу базасы — Пуассидегі Campus PSG; бұған дейін 1970 жылдан 2023 жылға дейін Сен-Жермен-ан-Ледегі «Кам де Лож» база болған, ол әлі де Association Paris Saint-Germain штаб-пәтері.

Клуб Париж қаласы мен іргедегі патшалық Сен-Жермен-ан-Ле қаласын қатар танытады, сондықтан дәстүрлі түстері — қызыл, көк және ақ: қызыл мен көк — Париж түстері, ақ — француз патшалығы мен Сен-Жермен-ан-Ленің белгісі. Эмблемада қызыл Эйфель мұнарасы мен көк фон Парижді, ақ лалагүл Сен-Жермен-ан-Ле елтаңбасын және қалада дүниеге келген король Людовик XIV-ті еске салады. Алғашқы эмблема Париж ФК логотипі болды, 1972 жылы Кристиан Лантретьен қазіргі нұсқаның негізін жасады; 1992 жылы Canal+ таңбаны түбегейлі өзгертті, жанкүйерлердің қысымымен 1995 жылы дәстүрлі нұсқа қайтарылды, 2013 жылы қатарлық иелерінің тапсырысымен «Париж» сөзі алға шығарылды. Дәстүрлі үй формасы — Даниэль Эштер 1973 жылы жасаған көк жейде: ортасында қызыл тік жолақ, екі жағында ақ жіңішке жолақтар. «Эштер жейдесі» 1973 жылғы қарашада «Ред Старға» қарсы матчта тұсауын кесті (3:1, клубтың ол формадағы алғашқы голын Отниэль Доссеви соқты). Ақ негізді «Борелли жейдесі» 1981–1990 жылдары үй формасы болды және 1980 жылдардағы командамен байланысты. Клубтың алғашқы әнұраны — 1971 жылы белгиялық әнші Анни Корди орындаған «Allez Paris!»; ол клубтың ресми анасы деп танылған. 2010 жылы 40 жылдығына жаңа нұсқа жазылды. Басты ұрандары — «Ici, c'est Paris» («Мұнда — Париж») және «Paris est magique» («Париж — сиқырлы»). 2010 жылы клубтың 40 жылдығына сілеусін Жермен деген ресми маскот таныстырылды.

«Парк де Пренс» төрт негізгі трибунаға бөлінген: Отей, Париж, Борелли және Булонь. Тарихи тұрғыда Отей (Virage Auteuil) мен Булонь (Kop of Boulogne) ультралардың мекені саналды. Алғашқы жанкүйерлер бірлестігі Les Amis du PSG 1975 жылы құрылды, 1976 жылы жас жанкүйерлерге арзан абонементтер ұсынылып, «Kop K» пайда болды, ол 1978 жылы Булонь трибунасына көшті; 1985 жылы бірінші ультра топ Boulogne Boys құрылды. Зорлық-зомбылық күшейген соң 1991 жылы Canal+ бейбіт жанкүйерлерді қарсы трибунаға шығарып, Virage Auteuil дүниеге келді, бірақ екі трибуна арасында ұзаққа созылған қатал бақталастық қалыптасты. 2010 жылы «Марсельмен» матч алдындағы төбелестен кейін Булонь жанкүйері Янн Лоранстың өлімі клубты «Лепру жоспарын» енгізуге мәжбүрледі: барлық ұйымдасқан топтар стадионнан шығарылды. 2016 жылдың мамырында Collectif Ultras Paris (CUP) құрылып, сол жылдың қазанында трибунаға қайтуға рұқсат етілді; қазір CUP — клуб ресми таныған жалғыз ультра тобы.

Клубтың басты бақталасы — «Марсель»; олардың матчы Le Classique деп аталады және француз футболының ең үлкен дербиі, әлемдегі беделді кездесулердің бірі саналады. Қарама-қарсылық 1980 жылдары, Париж 1986 жылы алғашқы чемпиондығын алып, «Марсельді» кәсіпкер Бернар Тапи иеленген соң шынайы сипат алды, 1990 жылдары Canal+ клубты сатып алғаннан кейін күшейді. 2002–2004 жылдары Париж «Марсельді» қатарынан сегіз рет ұтты. Екінші дербі — Париж ФК-мен өтетін астана дербиі: екі клубтың бірінші құрамдары 1978 жылдан 2025 жылға дейін мүлде кездеспеді. Париж ФК 2025 жылы жоғары дивизионға көтерілген соң дербі қайта жанданды: 1990 жылдан кейінгі алғашқы чемпионат матчы 2026 жылғы 4 қаңтарда «Парк де Пренсте» өтіп, Пари Сен-Жермен 2:1 жеңді, кейін Франция Кубогындағы кездесуде 0:1 есебімен ұтылды. Екі клубтың үй стадиондары — «Парк де Пренс» пен «Жан-Буэн» — бір-бірінен тым жақын орналасқан.

Бастапқыда клуб жанкүйерлердің меншігінде болды: коммерциялық емес қауымдастықта шамамен 20 мың мүше болды. 1973 жылы Даниэль Эштер мен Франсис Борелли бастаған кәсіпкерлер топ басқаруға келді, 1991 жылы Canal+, 2006 жылы Colony Capital клубты иеленді. 2011 жылдан бастап басты иесі — Qatar Sports Investments (қазір 85,9% акция), 2023 жылы Arctos Partners (12,5%), 2025 жылы Boardroom (1,6%) азшылық үлесін алды. QSI келгенде Чемпиондар лигасын жеңетін құрам жинауға уәде берген, содан бері трансферлер мен жалақыға қыруар қаржы құйылды; бұл ішкі үстемдікке әкелді, сонымен бірге УЕФА қаржылық әділ ойын ережелері бойынша тексерулерге негіз болды. 2026 жылдың мамырындағы дерек бойынша клуб Deloitte нұсқасында 837 млн еуро табыспен әлемде төртінші, Forbes бағалауы бойынша шамамен 5 млрд еуро құнымен бесінші орында.

Еркектер командасынан басқа клубта жасөспірімдер академиясы, әйелдер футбол командасы (1971 жылы құрылған, 2012 жылдан кейін кәсіби деңгейге көтерілді), гандбол, дзюдо және киберспорт бөлімдері жұмыс істейді; бұған дейін баскетбол, волейбол, бокс және рэгби-13 командалары да болған. Академия Жан-Марк Пилорже, Никола Анелка, Мамаду Сако, Кингсли Коман, Адриен Рабьо, Альфонс Ареола, Преснель Кимпембе, Мари-Антуанетт Катото, Грас Жейоро сияқты ойыншыларды тәрбиеледі. Гандбол бөлімі 2012 жылдан бері француз гандболындағы басты күш, дзюдо бөлімі 1995 жылы Чемпиондар лигасын алып, клубтың континенттік жүлдені бірінші жеңген секциясы болды, баскетбол командасы 1996/97 маусымында Франция чемпионы атанды, волейбол командасы 1992/93 маусымында чемпион болды, бокс бөлімі өмір сүрген бес жылда төрт ұлттық, үш еуропалық және бір әлем чемпиондығын жеңді.