Польша тарихы

Польшадағы алғашқы футбол клубтары — Лехия Львов (1903), Чарни Львов (1903), Погонь Львов (1904), Краковия (1906) және Висла Краков (1906). Тарихтағы алғашқы тіркелген футбол матчы 1894 жылы 14 шілдеде Львовта өтті: Львов пен Краков сокол мүшелерінің кездесуі бар-жоғы алты минутқа созылды, жалғыз голды Влодзимеж Хомицки соғып, Львов командасы жеңді. Спорттың Польшада таралуына Краковтағы Блоне алаңында 1888 жылы спорт саябағын ашқан профессор Генрик Йордан ықпал етті. 1906 жылы 5 тамызда Краковтағы Ян Собеский гимназиясының командасы Буффало Биллдің шоуындағы британдық және америкалық қатысушыларды 1:0 есебімен ұтты — Станислав Шелиговскийдің голы поляк командасының халықаралық кездесудегі алғашқы голы болып саналады.

Польша футбол одағы 1919 жылы 20 желтоқсанда Краковта құрылды, оның алғашқы президенті болып Эдвард Цетнаровский сайланды; ұйым 1923 жылы ФИФА-ға, 1955 жылы УЕФА-ға мүше болды. Құраманың бірінші бас бапкері венгриялық Еша Пошони болды. Алғашқы ресми халықаралық матчын Польша 1921 жылы 18 желтоқсанда Будапештте өткізіп, Венгриядан 0:1 есебімен жеңілді. Алғашқы жеңісін 1922 жылы 28 мамырда Стокгольмде Швецияны 2:1 ұтқанда алды, сонда құраманың тұңғыш голын Юзеф Клотц соқты.

1938 жылғы Франциядағы әлем чемпионатында дебют жасаған Польша Бразилияға қосымша уақытта 5:6 есебімен ұтылды; сол матчта Эрнест Вилимовский бес голдың төртеуін соқты. Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы соңғы кездесуде Польша әлем чемпионатының күміс жүлдегері Венгрияны 4:2 жеңді. Соғыс кезінде PZPN таратылып, құрама өмір сүруін тоқтатты; тоғыз бұрынғы құрама ойыншысы неміс басқыншыларының қолынан қаза тапты, олардың үшеуі Освенцимде өлтірілді, төрт еврей ойыншысы геттода өлтірілді.

Соғыстан кейінгі алғашқы матчын Польша 1946 жылы 11 маусымда Ослода өткізіп, Норвегиядан 1:3 ұтылды. 1948 жылы 26 маусымда Копенгагенде Данияға 0:8 есебімен ұтылу тарихындағы ең ірі жеңіліс болып қалды. 1963 жылы 4 қыркүйекте Щецинде Норвегияны 9:0 жеңді — сол ойында дебют жасаған Влодзимеж Любаньски кейін 75 матчта 48 гол соғып, 37 жыл бойы құраманың ең нәтижелі ойыншысы атанып келді.

1970–1980 жылдар поляк футболының алтын дәуірі саналады. 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасында Польша чемпион атанды, 1976 жылы Монреальда күміс жүлде алды. 1974 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Англияны шеттетіп, 1938 жылдан кейінгі алғашқы мәрте финалдық кезеңге шықты. Батыс Германиядағы турнирде Аргентинаны 3:2, Гаитиді 7:0, Италияны 2:1, кейін Швеция мен Югославияны ұтып, жартылай финалда үй иесі Батыс Германиядан 0:1 жеңілді де, үшінші орын матчында Бразилияны ұтты. Гжегож Лято жеті голымен турнирдің үздік бомбардиры атанды.

1978 жылғы әлем чемпионатында Польша екінші топтық кезеңге жетті, бірақ Аргентина мен Бразилиядан ұтылып, жарысты аяқтады. 1980 жылы 29 қарашада Варшавадағы қонақүйде басталып, Окенце әуежайында аяқталған ойыншылар мен техникалық штаб арасындағы дау бірнеше футболшының құрамадан шеттетілуіне және бас бапкер Ришард Кулешаның отставкасына алып келді. 1982 жылғы Испаниядағы әлем чемпионатында Польша тобында бірінші орын алып, екінші кезеңде Бельгияны 3:0 ұтты (Збигнев Бонек хет-трик жасады), жартылай финалда Италиядан 0:2 жеңілді, ал үшінші орын матчында Францияны 3:2 ұтты; бұл кездесу поляк футболының алтын дәуірінің аяқталуы деп бағаланады. 1986 жылы Мексикада Польша 1/8 финалға шығып, Бразилиядан 0:4 ұтылды.

Алтын дәуірден кейін ұзақ дағдарыс басталды: 1990, 1994 және 1998 жылғы әлем чемпионаттарына, сондай-ақ 1996 және 2000 жылғы Еуропа чемпионаттарына іріктеуден өте алмады. 1992 жылы Барселона Олимпиадасында құрама күміс жүлде иеленіп, финалда Испаниядан ұтылды. 2002 жылғы әлем чемпионатында Польша топтан шыға алмай, соңғы орынды иеленді, тек АҚШ-ты 3:1 ұтты. 2006 жылғы Германиядағы турнирде Эквадор мен Германияға ұтылып, Коста-Рикамен матчта ғана жеңіске жетті; шығуы сәтсіз деп бағаланды. Іріктеу кезеңіндегі ең ірі жеңісі — Әзербайжанды 8:0 ұту, онда Томаш Франковски хет-трик жасады.

2008 жылғы Еуропа чемпионатына Польша тарихында тұңғыш рет іріктеу тобында бірінші орын алып шықты, іріктеуде Эби Смолярек басты голшы болды. Финалдық кезеңде Германияға 0:2, Хорватияға 0:1 ұтылып, Австриямен 1:1 тең ойнады және топта соңғы орында қалды. 2007 жылы 18 сәуірде Кардиффте УЕФА атқару комитеті Польша мен Украинаны 2012 жылғы Еуропа чемпионатының иесі етіп сайлады. Үйдегі турнирде Польша Грекия және Ресеймен 1:1 тең ойнап, Чехиядан 0:1 ұтылды да, екі ұпаймен топ соңында қалды; бұдан кейін бас бапкер Франчишек Смуда отставкаға кетті.

2009 жылы 1 сәуірде Кельцеде Сан-Мариноны 10:0 ұтуы құрама тарихындағы ең ірі жеңіс болып қалды — сол матчта алты түрлі ойыншы гол соқты. 2014 жылы 11 қазанда Польша әлем чемпионы Германияны 2:0 жеңді. 2016 жылғы Франциядағы Еуропа чемпионатында құрама ең үздік нәтижесіне жетті: топта Солтүстік Ирландия мен Украинаны 1:0 ұтып, Германиямен 0:0 тең ойнады, 1/8 финалда Швейцарияны пенальти сериясында 5:4 ұтты, ал ширек финалда болашақ чемпион Португалиядан 1:1-ден кейінгі пенальтиде 3:5 есебімен ұтылды.

2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Роберт Левандовски 16 гол соғып, еуропалық іріктеу рекордын жаңартты және құраманың барлық уақыттағы ең нәтижелі ойыншысы атанды. Ресейдегі турнирде Польша Сенегал мен Колумбияға ұтылып, тек Жапонияны 1:0 жеңді де, топ соңында қалды. 2021 жылға ауысқан Еуропа чемпионатында Словакияға 1:2, Швецияға 2:3 жеңіліп, Испаниямен 1:1 тең ойнады.

2022 жылғы Катардағы әлем чемпионатына Польша плей-офф финалында Швецияны ұтып шықты. Топтық кезеңде Мексикамен 0:0 тең ойнап, Сауд Арабиясын 2:0 ұтты және Аргентинадан жеңілгенімен, гол айырмасы бойынша 1986 жылдан кейінгі алғашқы мәрте плей-оффқа өтті. Аргентинамен матчта Войцех Щенсны Лионель Мессидің пенальтиін қағып тастап, бір әлем чемпионатында екі 11 метрлік допты қайтарған тарихтағы үшінші қақпашы болды (бұған дейін 2002 жылы Брэд Фридел және 1974 жылы Ян Томашевски). 1/8 финалда Польша Франциядан 1:3 ұтылды.

Чеслав Михневичтен кейін құраманы Фернанду Сантуш басқарды, бірақ Чехия, Молдова және Албаниядан сырт алаңдағы жеңілістерден соң қызметінен босатылды. 2023 жылдың қыркүйегінен бастап командаға жетекшілік еткен Михал Пробеж тұсында Польша 2024 жылғы Еуропа чемпионатына плей-офф арқылы іріктелді: Эстонияны 5:1 ұтып, Уэльспен 0:0-ден кейін пенальтиде жеңді. Турнирде Нидерландтан 1:2, Австриядан 1:3 ұтылып, Франциямен 1:1 тең ойнады және топ соңында қалды. 2025 жылы 16 шілдеден бастап құраманың бас бапкері — Ян Урбан. Құрама капитаны Роберт Левандовски 167 матчпен ойын саны бойынша, 89 голмен нәтижелілігі бойынша рекордшы.

Құраманың формасы ел туының түстерін — ақ пен қызылды — көрсетеді және 1921 жылдан бері іс жүзінде өзгермеген: үй формасы ақ жейде, қызыл шалбар және ақ шұлықтан тұрады, қонақтық форма толығымен қызыл. Жейдеде дәстүрлі түрде Польша елтаңбасы — тәжді ақ бүркіт бейнеленеді; 2006 жылға дейін бүркіш үстінде тек POLSKA жазуы болатын, ал PZPN логотипі алғаш рет 2012 жылғы Еуропа чемпионатының формасында пайда болды. 2009 жылдан бері форманы Nike жеткізеді. Жанкүйерлер арасында кең тараған ұран — Polska, biało-czerwoni.

Құраманың басты аренасы — Варшавадағы Казимеж Гурский атындағы Ұлттық стадион: 2011 жылы салынған, сыйымдылығы 58 580 орын, онда Еуропа және әлем чемпионаттарының іріктеу матчтарының басым бөлігі өтеді. 1956 жылы салынған Хожувтағы Силезия стадионы 1993 жылы құраманың ресми үй алаңы болып белгіленген еді; реконструкциядан кейін 2017 жылдың қазанында 55 211 орындық сыйымдылықпен қайта ашылды.