РБ Лейпциг тарихы

Лейпцигке дейін Red Bull компаниясы Германияда инвестиция салуға қолайлы орынды үш жарым жыл іздеді, Гамбург, Мюнхен және Дюссельдорф қалалары да қаралды. 2006 жылы Дитрих Матешицтің жақын досы Франц Беккенбауэрдің кеңесімен компания Лейпцигке ден қойып, қаржылық қиындықта жүрген ФК Саксония Лейпциг клубына 50 миллион еуроға дейін салуды жоспарлады, бірақ Германия футбол одағы (DFB) «ФК Ред Булл Саксония Лейпциг» деген жаңа атауға тыйым салды. Кейін компания Санкт-Паули, Мюнхеннің 1860 және Фортуна Дюссельдорф клубтарымен де сөйлесті, алайда барлық талпыныс жанкүйерлер наразылығына, клуб мүшелерінің қарсылығына және DFB жарғысының шектеулеріне тірелді.

Лейпциг инвестиция үшін қолайлы қала саналды: онда DFB құрылған, Германияның алғашқы чемпионы ВфБ Лейпциг осында шыққан, ал ГДР кезінде 1. ФК Локомотиве Лейпциг пен БСГ Хеми Лейпциг ең жоғары деңгейде ойнаған. Сонымен бірге 1994 жылдан кейін қаладан ешбір команда Бундеслигада, 1998 жылдан кейін кәсіпқой лигада ойнамаған еді. Халқы 500 мыңға жуық қалада халықаралық әуежай, автобан және 2006 жылғы әлем чемпионатының стадионы — Центральштадион болды. Компания дәстүрлі клубты сатып алудың орнына жаңа клуб құруды таңдап, медиа кәсіпкері Михаэль Кёльмельдің кеңесімен СШВ Маркранштедт клубына жүгінді; бес апталық келіссөзден кейін оберлигадағы ойын құқығы сатып алынды (шамамен 350 мың еуро өтемақы).

Клубтың жеті құрылтайшысының бәрі Red Bull-дің қызметкерлері немесе агенттері болды; төраға болып Андреас Садло сайланды, спорттық директор болып Йоахим Круг жұмысқа алынды. DFB жарғысы клуб атауына компания атын қосуға рұқсат бермегендіктен, «RasenBallsport» («Шалғындағы доп ойыны») деген ерекше атау таңдалды: «RB» әріптері арқылы корпоративтік бренд тануға мүмкіндік туды. Клуб Red Bull футбол жобаларының бесіншісі болды — Зальцбург, Нью-Йорк, Бразилия және Гана командаларынан кейін. Кіші жастағы құрамдарды алу үшін ФК Саксония Лейпцигтің төрт жасөспірімдер командасы сатып алынды. Матешиц болашақта Германия чемпионы атағын алу мүмкіндігі туралы да ашық айтты; Лейпцигтен бұған дейін 1913 жылы ВфБ Лейпциг қана чемпион болған еді.

Алғашқы маусымда клуб Маркранштедттегі 5000 орындық Штадион ам Бад алаңында ойнады. 2009 жылғы 10 шілдеде алғашқы жолдастық кездесуде СВ Баннневицті 5:0 жеңді, 31 шілдеде Саксония кубогінде ВфК Блау-Вайс Лейпцигті де 5:0 ұтты, ал алғашқы лига матчы 8 тамызда Карл Цейсс Йена-2 қарсы 1:1-мен аяқталды. Команда 2009–10 NOFV-Оберлига Зюд турнирін бірінші орынмен түйіндеп, бүкіл маусымда екі рет қана ұтылды және +57 доп айырмасына жетті.

2010 жылы клуб Центральштадионға көшті, стадион Ред Булл Арена деп аталды; ашылу салтанаты 24 шілдеде Шальке 04-пен жолдастық кездесуде 21 566 көрермен алдында өтті (1:2). Региональлигада клуб үш маусым ойнады: бірінші жылы 4-орын алып, бірақ 2010–11 Саксония кубогін жеңіп (финалда Хемницер ФК 1:0), тарихындағы алғашқы жүлдесін алды және DFB-Кубогіне жолдама жеңіп алды. 2011 жылғы 29 шілдеде кубоктің алғашқы айналымында Бундеслига клубы ВфЛ Вольфсбургті 3:2 ұтты — Даниэль Фран хет-трик жасады. 2012 жылғы 19 ақпанда СВ Вильгельмсхафенді 8:2 жеңу клуб тарихындағы ең ірі жеңіс болды.

2012 жылы спорттық директор болып Ральф Рангник келді, бас бапкер қызметіне Александер Цорнигер тағайындалды. Команда 2012–13 Региональлига Нордостты жеңіп, Саксония кубогін екінші рет алды (Хемницер ФК-ны 4:2), содан кейін Шпортфройнде Лоттеге қарсы аралық матчтарда жеңіске жетіп, 3. Лигаға көтерілді. 2013–14 маусымында клуб 3. Лигада екінші орын алып, лига құрылғаннан бері бір-ақ маусымда 2. Бундеслигаға шыққан алғашқы команда атанды; 3 мамырдағы соңғы үй матчында 1. ФК Саарбрюккенді 5:1 жеңу 42 713 көрерменмен клуб рекордын орнатты.

2. Бундеслигаға лицензия алу барысында Германия футбол лигасы (DFL) клубқа үш шарт қойды: эмблеманы өзгерту, басқару органдарының құрамын жаңарту және мүшелік жарнаны төмендетіп, клубты жаңа мүшелерге ашу. Клуб екі рет апелляция берді, Матешиц шешімді ашық сынап, лицензия берілмесе жобаны тоқтатамын деп ескертті. 2014 жылғы 15 мамырда ымыраға келінді: клуб эмблемасын өзгертті және басқарманың Red Bull-дан тәуелсіздігін қамтамасыз етуге міндеттенді.

2. Бундеслигада клуб қатты күшейді: 2014 жылдың жазында трансферлерге шамамен 12 миллион еуро, қысқы үзілісте 10,7 миллион еуро жұмсалды, ал 2015 жылдың жазында шығын 18,6 миллион еуроға жетті — бұл лигадағы қалған барлық клубтың жиынтығынан көп болды. Давие Зельке 2. Бундеслига тарихындағы ең қымбат ойыншы атанды. 2015 жылғы 4 наурызда DFB-Кубогінде ВфЛ Вольфсбургке қарсы матчта (0:2) Ред Булл Арена алғаш рет толық сатылып, 43 348 көрермен жиналды. Алғашқы маусымда команда бесінші орын алды, 2015–16 маусымында екінші орынды иеленіп, 8 мамырда Карлсруэр СК-ны 2:0 жеңіп, Бундеслигаға жолдама алды; көтерілу 16 мамырда Лейпцигтің орталық алаңында 20 мың жанкүйермен бірге атап өтілді.

2015 жылғы босқындар дағдарысы кезінде клуб Лейпциг қаласына 50 мың еуро қайырымдылық жасады, жаттығу орталығынан 60 контейнерді тұрғын үй ретінде пайдалануға берді және «Willkommen im Fußball» бастамасының меценаты болды. Рангник өз ата-анасының босқын лагерінде танысқанын айтып, бұл жұмысқа жеке қатысты.

Бундеслигадағы дебют маусымында (2016–17) Ральф Хазенхюттльдің қолындағы клуб алғашқы он үш турда ұтылмай, жаңадан көтерілген команда үшін рекорд орнатты және Германия біріктірілгеннен кейін Еуропа кубоктарына шыққан алғашқы дебютант, сондай-ақ бұрынғы Шығыс Германиядан 2001 жылдан кейінгі алғашқы команда болды. Екінші орын алып, 2017–18 УЕФА Чемпиондар лигасына жолдама жеңіп алды. Келесі маусымда клуб чемпиондықта алтыншы болды, Чемпиондар лигасы топтық кезеңінде үшінші орын алып, УЕФА Еуропа лигасының ширек финалына жетті (Марсельден ұтылды).

2018–19 маусымында клуб 66 ұпаймен үшінші орын алып, тарихында бірінші рет DFB-Кубогінің финалына шықты, онда 25 мамырда Бавария Мюнхенге 0:3 ұтылды. 2019 жылы Рангник жеті жылдан кейін спорттық директор қызметінен кетіп, Red Bull компаниясында жұмысқа ауысты; орнына Маркус Крёше келді. 2019–20 УЕФА Чемпиондар лигасында клуб Лион, Бенфика және Зенитті артқа тастап, топты бірінші орынмен түйіндеді, 1/8 финалда Тоттенхэм Хотспурды жалпы есеппен 4:0, ширек финалда Атлетико Мадридті 2:1 (Тайлер Адамстың кеш соққан добы) жеңіп, жартылай финалға шықты, бірақ Пари Сен-Жерменнен 0:3 ұтылды.

Доменико Тедесконың басшылығымен клуб 2021–22 УЕФА Еуропа лигасының жартылай финалына жетті (Рейнджерстен жалпы есеппен 2:3 ұтылды) және өзінің алғашқы үлкен жүлдесін алды: DFB-Кубогі финалында СК Фрайбургті пенальти серияларында 4:2 жеңді. 2022 жылғы 30 шілдеде Ред Булл Аренада DFL-Суперкубогінде Бавария Мюнхеннен 3:5 ұтылды, ал 7 қыркүйекте Шахтёр Донецкке 1:4 жеңілгеннен кейін Тедеско қызметінен босатылды. 2023 жылғы 3 маусымда клуб DFB-Кубогін екінші рет қатарынан жеңді — финалда Айнтрахт Франкфуртты 2:0 ұтты, ал 13 тамызда Бавария Мюнхенді 3:0 жеңіп, тұңғыш DFL-Суперкубогін алды. 2025 жылғы 30 наурызда нәтижесіздіктен кейін бас бапкер Марко Розе жұмыстан шеттетілді, ал маусым соңында клуб чемпионатта жетінші орын алып, 2016 жылғы Бундеслигаға көтерілуден бергі тарихында бірінші рет еуропалық турнирлерден тыс қалды.

Клуб Red Bull футбол командаларының дәстүрлі қызыл-ақ түстерінде ойнайды. Құрылған кезде ұсынылған эмблемалардың бәрін Саксония футбол одағы Red Bull логотипінің көшірмесі деп қабылдамағандықтан, клуб алғашқы маусымды таңбасыз өткізді. 2010 жылы мақұлданған нұсқа 2014 жылға дейін қолданылды, содан кейін DFL талабымен жаңа эмблема енгізілді: сары күн доппен ауыстырылып, «RasenBallsport» әріптері таңбаның төменгі жағына орналастырылды.

Ред Булл Арена стадионының атау құқығын Red Bull 2009 жылы өзіне қалдырып, 2010 жылғы 1 шілдеде стадион жаңа атауға көшті; келісімшарт 2040 жылға дейін жарамды. 2015 жылы клуб реконструкцияға 5 миллион еуро салды, VIP-аймақ 700-ден шамамен 1400 орынға дейін кеңейтілді. Ұзақ уақыт тек отыратын орындардан тұрған стадионда 2021–22 маусымында B секторы тұрып көретін аймаққа айналдырылды. Кеңейту жоспарлары бірнеше рет өзгеріп (55 000, 57 000, тіпті қала сыртында 80 000 орындық жаңа стадион нұсқасы қаралды), 2018 жылы басталған құрылыс 2021 жылы аяқталды; ұлттық жарыстарда сыйымдылық 47 069 көрерменді құрайды, оның 37 069-ы отыратын орын. Бундеслигадағы алғашқы үй матчы 2016 жылғы 10 қыркүйекте Боруссия Дортмундқа қарсы 42 558 көрермен алдында өтті, ал дебют маусымында орташа келім 41 454 адам, яғни стадион сыйымдылығының 97 пайызы болды.

Клуб Коттавег ауданында Германиядағы ең заманауи саналатын жаттығу орталығын салды. Бірінші кезең 2011 жылы ашылды, екінші кезең 2014 жылы басталып, шамамен 35 миллион еуроға бағаланды: үш қабатты, 13 500 шаршы метрлік спорт кешені 2015 жылдың қыркүйегінде іске қосылды. Онда жабық зал, жүгіру жолы, күш жаттығу залдары, мұздату камералары, спа және медициналық бөлім, медиа орталық, 50 жасөспірімге арналған интернат және кафе бар. Жаттығуға арналған жасанды төбешік әзіл-шыны аралас «Феликс Магат мемориалдық төбесі» деп аталады.

2023 жылғы тамыз айының деректері бойынша клубтың 68 ресми жанкүйер клубы болды; ең көнесі — 2009 жылы тіркелген L.E Bulls. Клубта Red Aces және Lecrats сияқты шағын ультрас топтары бар, 2016 жылға қарай ұйымдасқан жанкүйер саны 5000-ға жеткен. Топтар 2013 жылы құрылған Fanverband RB Leipzig Fans бірлестігіне енеді. IG Rasenballisten мен Lecrats топтары клубтың Лейпциг қаласымен байланысты жеке бет-бейнесі болуын талап етіп, Red Bull-ды да сынайды. Red Aces жергілікті оңшыл Legida қозғалысына қарсы ашық хат жазып, стадион шамдарын өшіруге қол жеткізді; 2015 жылы бірнеше жанкүйер тобы «Rasenball нәсілшілдікке қарсы» атты нәсілшілдікке қарсы қозғалыс құрды. Қонақ матчтарында келім рекорды 2018 жылы Берлинде 9000-нан асты. 2011 жылы қала бастамасымен Fanprojekt Leipzig ұйымы құрылып, клуб онымен 2013 жылы ынтымақтастық келісіміне қол қойды.

RasenBallsport Leipzig e.V. — тіркелген ерікті бірлестік, ал кәсіпқой команданы, резервті және U15-тен жоғары жасөспірімдер командаларын бөлек құрылған RasenBallsport Leipzig GmbH басқарады; GmbH 2014 жылғы 2 желтоқсанда құрылды. Red Bull GmbH акциялардың 99 пайызына, бірлестік 1 пайызына иелік етеді, бірақ 50+1 ережесіне сай дауыстардың көпшілігі бірлестікте. Клубтағы дауыс беру құқығы бар мүшелік қатаң шектелген: құрылғаннан кейін төрт жыл өткенде клубта Red Bull қызметкерлері болған тек 9 мүше болды, 2014 жылы кіру жарнасы 100 еуро, жылдық жарна 800 еуро еді. DFL қысымынан кейін 2014 жылдың маусымында «қолдаушы мүше» мәртебесі енгізілді — олар жиналысқа қатыса алады, бірақ дауыс бермейді.

Клуб формасын алғашында Adidas, 2014 жылдан Nike қамтамасыз етті. 2020 жылғы наурызда РБ Лейпциг Боруссия Дортмунд, Бавария Мюнхен және Байер Леверкузенмен бірге COVID-19 пандемиясы кезінде қаржылық қиындықта қалған Бундеслига және 2. Бундеслига клубтарына жалпы 20 миллион еуро бөлді.

Клубтың Австриядағы Ред Булл Зальцбургпен тығыз байланысы бар: Георг Тайгль, Марсель Забитцер, Йорди Рейна, Штефан Илзанкер Зальцбургтен Лейпцигке ауысты, кейінірек Хван Хи Чан, Доминик Соболаи, ал 2023 жылы Николас Зайвальд (20 миллион еуро) мен Бенжамин Шешко (24 миллион еуро) сатып алынды. 2017 жылы екі клуб та Чемпиондар лигасына іріктелген кезде УЕФА олардың тәуелсіздігін тексеріп, екеуіне де қатысуға рұқсат берді. Кейін екі клуб Еуропа лигасының топтық кезеңінде тұңғыш рет кездесті: Зальцбург екі матчта да жеңді (Германияда 3:2, Австрияда 1:0), ал Лейпциг топтан шыға алмады.

РБ Лейпцигтің құрылуы Германияда көп сынға ұшырады: клубты «маркетингтік», «коммерциялық» немесе «пластик клуб» деп атаушылар болды, оны 50+1 ережесінің рухына және дәстүрлі клуб құрылымына қарсы деп бағалады. Боруссия Дортмунд басшысы Ханс-Йоахим Ватцке оның трансфер саясатын «моральдық тұрғыдан күмәнді» деп сынады, ал ВфЛ Бохум бапкері Петер Нерурер бәсекені әділетсіз деп есептеді. 2014 жылы 2. Бундеслигадағы он клубтың жанкүйер топтары «Nein zu RB» кампаниясын бастады, 2015 жылдың наурызында оған 29 клубтан 182 топ қосылды. Қонақ матчтарында жанкүйерлер үнсіз наразылық, қара жаңбыр шапан, өткір ұрандар мен баннерлер арқылы қарсылық көрсетті; бірнеше рет тәртіпсіздік пен қауіп-қатер де болды, кейбір клубтар РБ Лейпцигпен жолдастық кездесулерден бас тартты.

Сонымен қатар клубты жақтаушылар да көп болды. Ральф Рангник Бавария Мюнхендегі Audi мен Adidas, ВфЛ Вольфсбургтегі Volkswagen қолдауымен салыстыру жасады. Лейпциг әкімі Бурхард Юнг Red Bull-дің қаладағы жобасын «қала үшін ғажайып сый» деп атады, Матешицке 2013 жылы өңірге сіңірген еңбегі үшін «Лейпциг торғайы» сыйлығы берілді. Бавария президенті Ули Хёнес клубтың 2. Бундеслигаға көтерілуін Лейпциг футболы үшін болған ең жақсы жағдай деп құттықтады, Матиас Заммер өңірге тиген экономикалық пайдаға жоғары баға берді, ал Франц Беккенбауэр 2015 жылы клубтың болашағы бар тұжырымдама екенін айтты. Leipziger Volkszeitung 2009 жылы жүргізген сауалнамаға сәйкес, Лейпциг тұрғындарының 70 пайыздан астамы Red Bull инвестициясын құттықтаған, ал 2016 жылғы зерттеуде РБ Лейпциг Саксония мен Тюрингияда Бавария Мюнхен және Боруссия Дортмундтан кейінгі үшінші сүйікті команда атанды.

Клубтың жетістіктері: Бундеслигада екінші орын (2016–17, 2020–21), 2. Бундеслигада екінші орын (2015–16), 3. Лигада екінші орын (2013–14), Региональлига Нордост жеңімпазы (2012–13), NOFV-Оберлига Зюд жеңімпазы (2009–10), DFB-Кубогінің иесі (2021–22, 2022–23) және финалисті (2018–19, 2020–21), DFL-Суперкубогінің иесі (2023) және финалисті (2022), Саксония кубогының жеңімпазы (2010–11, 2012–13).