Сан-Марино тарихы

Федерация 1931 жылы құрылғанымен, ұлттық құрама тек 1986 жылы жасақталды: сол жылы Сан-Марино атынан шыққан команда Канаданың 23 жасқа дейінгі жасөспірімдер құрамасына ресми емес кездесуде 0:1 есебімен ұтылды. Оған дейін сан-мариндік ойыншылар халықаралық футболда итальяндықтар болып саналды. 1988 жылы Сан-Марино ФИФА мен УЕФА-ға мүше болып, ірі турнирлерге қатысуға құқық алды. Ресми дебюті 1990 жылғы 14 қарашада Серравалледе өтті: Еуропа чемпионатының іріктеу кезеңінде Швейцариядан 0:4 есебімен жеңілді. Сол іріктеу циклінде барлық қалған сегіз матчын да ұтылып, 33 гол жіберіп алды және бір ғана гол соқты — ол Румыниядан 1:3 есебімен жеңілген үй матчындағы 11 метрлік айып добы еді.

Алғашқы әлем чемпионатының іріктеуінде Сан-Марино Англия, Нидерланд, Норвегия, Польша және Түркиямен бір топқа түсті. Бастапқы матчта Норвегиядан 0:10 жеңілді, ал Түркияға барған кездесуде 1:4 есебінде әлем чемпионаты іріктеуіндегі тұңғыш голын соқты. 1993 жылғы 10 наурызда сол қарсыласпен 0:0 тең ойнап, тарихындағы алғашқы ұпайын жинады. Циклдің қорытынды матчында Англияға қарсы Давиде Гуалтьери 8,3 секундта гол соғып, бұл көрсеткіш 22 жыл бойы әлем чемпионаты іріктеуінің ең жылдам голы болып қала берді; дегенмен Сан-Марино 1:7 есебімен ұтылды. Он матчта бір ұпай жинап, 46 гол жіберіп алды.

Кейінгі циклдер де осы үлгіде өтті. Евро-1996 іріктеуінде барлық матчын жеңілді, оның ішінде Тофтирдегі Фарер аралдарынан 0:3 жеңілісі қарсыластың ресми матчтардағы ең ірі жеңісі болды. 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде барлық кездесуде кемінде үш голдан ұтылып, бірде-бір гол соға алмады — бұл оның әлем чемпионаты іріктеуінде голсыз қалған жалғыз циклі. 2001 жылғы сәуірде Ригада Латвиямен 1:1 тең ойнап, қонақтағы тұңғыш ұпайын алды; сол нәтижеден кейін латвиялықтардың бас бапкері Гари Джонсон отставкаға кетті. Евро-2004 іріктеуінде сегіз матчтың бәрінен гол соқпастан ұтылды.

2004 жылғы 28 сәуірде Сан-Марино 70-тен астам әрекеттен кейін алғашқы жеңісін тойлады: жолдастық кездесуде Лихтенштейнді 1:0 есебімен ұтты, жеңіс голын бесінші минутта Энди Сельва соқты. Евро-2008 іріктеуі 2006 жылғы 6 қыркүйекте Серравалледе Германиядан 0:13 есебімен жеңілумен басталды — бұл клубтың тарихындағы ең ірі жеңіліс әрі 2023 жылы Франция Гибралтарды 14:0 ұтқанға дейін Еуропа чемпионаттары іріктеуінің рекорды болып тұрды. Сол циклде он екі матчтың бәрінде ұтылып, 57 гол жіберді. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Польшадан 0:10 жеңілді (поляктар үшін тарихтағы ең ірі жеңіс), ал Евро-2012 іріктеуінде Нидерландқа 0:11 есебімен ұтылды — бұл нидерландтықтардың ең ірі жеңісі әрі Сан-Мариноның қонақтағы ең ауыр жеңілісі.

Команда 2008 жылғы қазаннан 2012 жылғы тамызға дейін 1852 минут және 20 матч бойы гол соға алмай, еуропалық әрі әлемдік рекорд орнатты. Серия 2012 жылғы 14 тамызда Мальтаға қарсы Мануэль Мараниның голымен аяқталды. 2013 жылғы 10 қыркүйекте Алессандро Делла Валле Польшаға (1:5) гол соғып, бес жылдағы алғашқы ресми голын тіркеді. 2014 жылғы 15 қарашада үйінде Эстониямен 0:0 тең ойнап, 61 матчқа созылған жеңіліс сериясын үзді әрі Еуропа чемпионатының іріктеуінде тұңғыш ұпайын алды. 2015 жылғы 8 қыркүйекте Маттео Витайоли Литваға гол соғып, 14 жылдағы бірінші қонақтағы голды тіркеді. 2020 жылы Ұлттар лигасында Лихтенштейнмен және он кісімен қалып Гибралтармен 0:0 тең ойнап, алғаш рет бір турнирде әрі бір күнтізбелік жылда бірден артық ұпай жинады.

2022 жылғы 28 наурызда Сан-Марино тарихында алғаш рет еуропалық емес құрамамен — Испаниядағы бейтарап алаңда Кабо-Вердемен ойнады (0:2). Сол жылдың қыркүйегінде Сейшель аралдарымен 0:0 тең ойнап, 18 матчқа созылған жеңіліс сериясын тоқтатты. Евро-2024 іріктеуінде 2023 жылғы қазанда Данияға (1:2) екі жылдағы алғашқы ресми голын соқты, кейін Қазақстан мен Финляндияға қарсы да гол соғып, тарихында бірінші рет үш матч қатарынан нәтиже көрсетті; 2024 жылғы наурызда Сент-Китс және Невиске гол соғып, бұл серияны төрт ойынға жеткізді, ал 24 наурызда сол қарсыласпен 0:0 тең ойнап, 12 матчтық жеңіліс сериясын үзді.

Ең табысты кезеңі 2024–2025 жылдардағы УЕФА Ұлттар лигасында болды. 2024 жылғы 5 қыркүйекте үйінде Лихтенштейнді 1:0 ұтып (53-минутта Никко Сенсоли), ФИФА мен УЕФА-ға кіргеннен бергі алғашқы ресми жеңісіне жетті. 18 қарашада Вадуцде сол қарсыласты 3:1 есебімен жеңді: үзілісте 0:1 артта қалғанымен, Лоренцо Лаццари есепті теңестірді, Никола Нанни 11 метрліктен айырманы алға шығарды, ал ауыстырылып шыққан Алессандро Голинуччи үшінші голды соқты. Бұл клуб тарихындағы ең ірі жеңіс, ресми матчта бірден көп гол соққан, артта қалып ұтқан, қонақта жеңген және ірі халықаралық жарыста дивизион жоғарылатқан алғашқы жағдай болды — команда C лигасына көтерілді.

Сан-Марино әлем чемпионаты мен Еуропа чемпионатына ешқашан іріктелген емес. Жерорта теңізі ойындарына төрт рет қатысты (алғаш рет 1997 жылы), ең үздік нәтижесі — 2022 жылғы жетінші орын. Құрама негізінен әуесқой ойыншылардан құралған, олардың аз бөлігі ғана жартылай кәсіпқой, көбі футболдан тыс жұмыс істейді. Ең көп матч өткізген ойыншы әрі капитан — Маттео Витайоли (100 матч), ең көп гол соққан — Энди Сельва (8). 2026 жылдан бастап құраманы Роберто Чеволи бапкерлік етеді. Үй жиынтығы ақ, қонақтағысы қою көк түсті.

Үй матчтарын Серравалледегі, сыйымдылығы 7 000 көрерменге арналған Сан-Марино стадионында өткізеді; онда «Сан-Марино Кальчо» клубы да ойнайды. Көрермен саны аз болғанымен, құраманы негізінен Эмилия-Романьядан келген итальяндықтардан құралған «Brigata Mai 1 Gioia» жанкүйерлер тобы қолдайды; кейде қонақтардың жанкүйерлері көбірек болады — мысалы, 2007 жылғы ақпанда Ирландияға қарсы матчтағы 3 294 көрерменнің 2 500-і ирландықтар еді. Төрт «үй» кездесуін ел сыртында өткізді: 1993 жылы Англия мен Нидерландқа қарсы Болоньядағы «Ренато Далл'Ара», 2020 жылы Лихтенштейнге қарсы Риминидегі «Ромео Нери», ал 2023 жылғы маусымда Қазақстанға қарсы Пармадағы «Эннио Тардини» стадиондарында ойнады. Әлсіздігіне қарамастан команда футболдағы басты аутсайдер ретінде әлем бойынша интернет-аудитория жинады, ал 2026 жылы федерация FIFA+ платформасымен ынтымақтасуға келісті.