Словения тарихы

Елдің тәуелсіздігіне дейін Словения құрамасы тек аймақтық команда ретінде болды және ФИФА оны ресми деп танымады. 1921 жылғы 23 маусымда Люблянада словениялық клуб ойыншыларынан құралған құрама Франциямен кездесіп, 0:5 есебімен жеңілді; матчтың қонақтарының бірі ФИФА-ның сол кездегі президенті Жюль Риме болды. Халықаралық стандарттар бойынша ресми болмаса да, Словенияда бұл кездесу ұлттық құраманың алғашқы ойыны деп қабылданады. Кейінгі онжылдықтарда команда бірнеше ресми емес жолдастық матч өткізді: 1956 жылы Қытаймен, 1968 жылы Австриямен, 1990 жылы Босния және Герцеговинамен, 1991 жылы Хорватиямен.

1992 жылы, Югославиядан тәуелсіздік алғаннан кейін бір жыл өткен соң, Словения футбол федерациясы ФИФА-ға мүше болды. Сол жылдың 3 маусымында Таллинде Эстониямен өткен жолдастық матчта (1:1) құрама ФИФА мойындаған алғашқы ойынын өткізді; алғашқы ресми голды Игор Бенедейчич соқты. Алғашқы бас бапкер Боян Прашникар болды. 1993 жылғы 7 сәуірде дәл сол қарсыласпен өткен матчта Словения 2:0 есебімен тұңғыш халықаралық жеңісіне жетті. 1994 жылы Зденко Вердениктің басшылығымен команда ресми жарыстарда дебют жасап, УЕФА Еуро-1996 іріктеуінде алты команданың ішінде бесінші орын алды. 1998 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде сегіз матчта бір ғана ұпай жинап, соңғы орында қалды.

1998 жылдың шілдесінде бас бапкер болып Сречко Катанец тағайындалды. Оның жетекшілігімен Словения Еуро-2000 іріктеуін Норвегиядан кейін екінші орында аяқтады; іріктеудегі 12 голдың сегізін Златко Захович соқты. Плей-офф матчтарында Украинаны жеңіп (Люблянада 2:1, Киевте 1:1, жалпы есеп 3:2), құрама тарихындағы алғашқы ірі турнирге жолдама алды. Еуро-2000-да Словения Испания, Югославия және Норвегиямен бір топта ойнады: Югославиямен матчта 3:0 алға шығып, ақыры 3:3 тең түсті, Испаниядан 1:2 ұтылды, Норвегиямен 0:0 тең ойнап, топтан шыға алмады.

2002 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения бірде-бір жеңіліссіз екінші орын алып, плей-оффта Румынияны екі матчтың қорытындысымен (2:1 және 1:1) еңсерді және тұңғыш рет әлем чемпионатына жолдама алды. Турнирдің өзінде команда Испаниядан 1:3 (Себастьян Цимиротич Словения тарихындағы алғашқы әлем чемпионаты голын соқты), Оңтүстік Африкадан 0:1 және Парагвайдан 1:3 ұтылып, топта соңғы орында қалды. Испаниямен матч бапкер Катанец пен жетекші ойыншы Заховичтің арасындағы дау-дамаймен де есте қалды: Захович командадан шеттетіліп, елге қайтарылды, ал Катанец турнирден кейін отставкаға кететінін мәлімдеді.

Катанецтен кейін команданы төрт жылдық келісімшартпен Прашникар қабылдады. Еуро-2004 іріктеуінде Словения екінші орын алды, ал плей-оффта басты қарсыласы Хорватиядан жалпы есеппен 1:2 ұтылды, дегенмен Ермин Шиляк бүкіл іріктеу барысында тоғыз гол соғып, турнирдің үздік бомбардиры атанды. 2004 жылдың мамырында команданы Бранко Облак басқарды. 2006 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения Италияны жеңді — бұл әлем чемпионы атанған Италияның бүкіл цикл бойындағы (іріктеу мен финалдық турнир) жалғыз жеңілісі болды, алайда команда топта төртінші орында қалды. Еуро-2008 іріктеуіндегі сәтсіз бастаудан кейін 2006 жылдың қарашасында Облак жұмыстан босатылды; екі жылда ол қырықтан астам түрлі ойыншыны пайдаланған еді. 2007 жылдың қаңтарында бас бапкер болып Матяж Кек тағайындалды, оның басшылығымен команда іріктеуді алтыншы орында аяқтады.

2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения соңғы төрт матчын бірде-бір гол өткізбей ұтып, топта екінші орын алды. Плей-оффта Ресейден Мәскеуде 1:2 ұтылғанымен, Мариборда Златко Дедичтің голымен 1:0 жеңіп, қонақтағы гол ережесі бойынша финалдық турнирге шықты. Іріктеудегі команданың үздік бомбардиры бес голымен Миливое Новакович болды. Оңтүстік Африкадағы турнирде Словения Алжирді 1:0 жеңіп (Роберт Корен), ірі турнирлер тарихындағы алғашқы әлем чемпионаты жеңісіне қол жеткізді, АҚШ-пен 2:2 тең түсті (алғашқы таймда 2:0 алда болған) және Англиядан 0:1 ұтылып, топта үшінші орынға түсіп, жарыспен қоштасты. 2010 жылдың қазанында құрама ФИФА рейтингінде тарихындағы ең жоғары — 15-орынға көтерілді. Алайда Еуро-2012 іріктеуінде Словения топта тек төртінші орын алды.

2011 жылдың қазанында бас бапкер болып Славиша Стоянович тағайындалды, бірақ ол небәрі тоғыз матчтан кейін жұмыстан босатылды. Оның орнына Катанец қайта оралып, 2014 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде команданы топтағы үшінші орынға жеткізді. Еуро-2016 іріктеуінде Словения Швейцариямен шешуші қонақтағы матчта 2:0 алда тұрып, 2:3 ұтылды және плей-оффта Украинадан жалпы есеппен 1:3 ұтылды. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде де Словакия мен Англиядан қонақта аз айырмашылықпен жеңілді; «Уэмбли» стадионында Гарри Кейн 94-минутта жалғыз гол соққаннан кейін Катанец отставкаға кетті. 2017 жылдың желтоқсанында командаға Томаж Кавчич келді, бірақ Ұлттар лигасының алғашқы розыгрышындағы нашар нәтижелерден соң ол жеті матчтан кейін жұмыстан босатылды және Словения тарихындағы ең қысқа мерзім жұмыс істеген бапкер атанды.

2018 жылдың қарашасында Кек екінші рет бас бапкер болып тағайындалды. Еуро-2020 іріктеуінде команда топта төртінші орында қалды, алайда 2020/21 маусымындағы Ұлттар лигасының C дивизионында алты матчтың барлығында жеңіліссіз өтіп, топ жеңімпазы атанды және B дивизионға көтерілді. 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения Сэнди Ловричтің голымен Хорватияны үйде 1:0 жеңді — бұл көршілерімен өткен алдыңғы сегіз ресми матчтан кейінгі алғашқы жеңіс еді, бірақ құрама топта төртінші орында қалды. 2022 жылы B дивизионында дебют жасаған команда Сербия, Норвегия және Швециямен бір топта үшінші орын алып, дивизионда қалды; жарыстағы алты голдың үшеуін Бенямин Шешко соқты.

Еуро-2024 іріктеуінде Словения 24 жылдан кейін Еуропа чемпионатына қайта жолдама алды. Шешко тоғыз матчта бес гол соқты, оның бірі соңғы турда Қазақстанмен өткен үй матчында (2:1) құйылды; сол кездесуді 16 432 көрермен тамашалап, бұл құрама тарихындағы үй матчтарының рекордтық көрермен саны болды. Команда іріктеуді Даниядан кейінгі екінші орында, 10 матчта 22 ұпай жинап аяқтады және тұңғыш рет плей-оффсыз тікелей жолдама иеленді. Германиядағы финалдық турнирде Словения Дания, Сербия және Англиямен үш матчты да тең аяқтап, тарихында алғаш рет топтан шықты, ал 1/8 финалда Португалиядан пенальти сериясында ұтылып, негізгі уақытта жеңіліссіз турнирді аяқтады.

2026 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Словения 1998 жылғы цикл кезінен бері алғаш рет бірде-бір матч ұтпады, содан кейін келісімшарты аяқталған Кек командадан кетті. 2026 жылдың қаңтарынан бас бапкер — бұрынғы құрама капитаны, елдің рекордшысы және Кектің көмекшісі болған Боштьян Цесар.

Цесар 2003–2018 жылдары 101 матч өткізіп, Словения құрамасының рекордшысы болып саналады; ол сондай-ақ ұлттық құрамада ең ұзақ — 15 жыл 1 ай 15 күн ойнаған футболшы. Златко Захович 35 голымен ең көп гол соққан ойыншы, ал қақпашы Ян Облак капитан ретінде ең көп матч бастаған (60). Сашо Удович бір матчта ең көп гол соққан: 1996 жылы Исландияға бес доп енгізген. Құраманың ең ірі жеңісі — 1999 жылғы 8 ақпанда Оманды 7:0 ұтуы, ең ауыр жеңілісі — 2002 жылғы 12 қазанда Франциядан 0:5 ұтылуы. Ең ұзақ жеңіліссіз серия — 12 матч (2023 жылғы 20 қарашадан 2024 жылғы 9 қыркүйекке дейін), ал 2020 жылы команда қатарынан алты матчта гол өткізбеді.

Словения құрамасының ресми лақап аты жоқ: ол 2010 жылғы әлем чемпионаты мен 2024 жылғы Еуропа чемпионатындағы жалғыз осындай команда болды. 2010 жылы Siol порталы ұйымдастырған дауыс беруде «Кекци» атауы (словен балалар кейіпкері Кекец пен сол кездегі бапкер Матяж Кектің есімінен) бірінші орын алды, бірақ федерация оны ресми қабылдаған жоқ, дегенмен БАҚ оны әлі күнге дейін қолданады. Бұрынғы Югославия елдерінде команданы кейде «Змайчеки» («Кішкентай айдаһарлар») деп атайды — бұл бұрын Люблянадағы «Олимпия» клубының лақап аты болған. 2002 жылғы әлем чемпионатына құрама Триги атты ресми маскот алды: ол жер шары немесе допты бейнелейтін дөңгелек пішінде, басында Словенияның ең биік тауы Триглавтың стильдендірілген бейнесі бар.

1993 жылға дейін команда елдің дәстүрлі ақ, көк және қызыл түстерінде ойнады, сол жылы федерация басты түстерді Люблянадағы «Олимпиядан» шабыт алып, жасыл мен аққа ауыстырды. 2009 жылы үй матчтарына ақ, қонақтағы матчтарға көк түс бекітілді, ал 2016 жылы толықтай жасыл жиынтық қонақтағы форма ретінде оралып, көгілдір форма үй жиынтығы болды. 2022 жылы форма алғаш рет жанкүйерлердің онлайн дауыс беруі арқылы таңдалды: үй түстері қайтадан ақ, қонақтағысы көк болды. 2002 және 2010 жылғы әлем чемпионаттарында формада Триглав бейнесі болды, ал 2010 жылдан бері бұл бейне әр жаңа жиынтықта қолданылады. 2007 жылдан форманы Nike компаниясы жеткізеді; бұрын Puma, Adidas, Uhlsport және Kappa жеткізген.

Құрама үй матчтарын сегіз қаладағы он аренада өткізген. Алғашқы үй стадионы Люблянадағы «Бежиград» болды, ол 2004 жылға дейін негізгі арена саналды, содан кейін инфрақұрылымының жеткіліксіздігіне байланысты УЕФА оған тыйым салды. Сол жылы үш жылға негізгі аренаға Целье қаласындағы «Арена Петрол» айналды. 2010 жылғы әлем чемпионатының іріктеуіне команда Марибордағы жаңартылған «Людски врт» стадионына көшті, онда алты үй матчында жеңіліссіз өтті (бес жеңіс, бір тең ойын). 2010 жылы салынған, 16 038 орындық «Стожице» содан бері үй матчтарының басым бөлігін қабылдайды; көрермен рекорды 2024 жылдың наурызында, Словения жолдастық матчта Португалияны жеңіп, оның он бір матчтық жеңіс сериясын тоқтатқанда қайталанды. Үй матчтары өткен басқа аренаға Копердегі «Бонифика», Мурска-Соботадағы «Фазанерия», Домжаледегі спорт саябағы, Нова-Горицадағы спорт саябағы, Краньдегі Станко Млакар атындағы стадион және Люблянадағы ŽŠD стадионы жатады. Матч алдындағы дайындық Предослеедегі Брдо ұлттық футбол орталығында өтеді.

Құраманың басты қарсыласы — көршілес Хорватия; олардың кездесулері Көршілер дербиі деп аталады. Ең есте қалған матчтардың бірі 2003 жылы Еуро-2004 плей-оффында өтті: Загребте 1:1 тең ойыннан кейін Словения үйде 1:0 ұтылып, қатарынан үшінші ірі турнирге жолдамадан айырылды. 2021 жылдың наурызында ғана, алдыңғы тоғыз матчта жеңе алмағаннан кейін, Словения Хорватияны 1:0 ұтты.

Жолдастық турнирлерде команда 1994 жылы Rothmans халықаралық турнирін жеңіп, 1996 жылы онда екінші орын алды; сондай-ақ Кипр халықаралық турнирінде (1998, 2006) және Оман халықаралық турнирінде (1999, 2000) екінші, 2002 жылы Carlsberg Cup жарысында үшінші болды. 1999 жылы Словения ФИФА-ның жыл ішінде рейтингте ең үлкен ілгерілеу жасаған құрамасы марапатына ие болды.