Испания тарихы

Құрама 1920 жылы Бельгиядағы жазғы Олимпиада ойындарына қатысу үшін жасақталды. Тұңғыш кездесуін 1920 жылғы 28 тамызда Данияға қарсы өткізіп, 1:0 жеңіске жетті; сол турнирде Испания күміс медаль алды. Алғашқы гол авторы — Патрисио Арабоаза (1913 жылғы бейресми ойындағы алғашқы голды Хуан Арзуага соққан).

Әлем чемпионатына Испания 1934 жылы тұңғыш рет іріктелді: Бразилияны 3:1 жеңгеннен кейін ширек финалда болашақ чемпион Италиядан ұтылды. Азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан құрама 1934 жылғы әлем чемпионаты мен 1950 жылғы іріктеу кезеңі арасында ресми матч өткізбеді. 1950 жылы Бразилиядағы әлем чемпионатында Испания топ жеңімпазы атанып, төртінші орынға тұрақтады — бұл 2010 жылға дейінгі ең үлкен жетістігі болып қалды.

Алғашқы ірі жеңісін Испания өз үйінде 1964 жылғы Еуропа ұлттар кубогында алды: Мадридтегі «Сантьяго Бернабеу» стадионындағы финалда Кеңес Одағын 2:1 жеңді. Бұл жеңіс 44 жыл бойы құраманың жалғыз ірі трофейі болып қалды. 1982 жылғы әлем чемпионатын Испания өзі қабылдап, екінші айналымға шықты, 1986 жылы ширек финалда Бельгиядан пенальти серияда ұтылды. 1984 жылғы Еуропа чемпионатының финалында Франциядан жеңіліп қалды. 1994 жылғы әлем чемпионатының ширек финалындағы Италияға қарсы матч дау шақырды: италиялық қорғаушы Мауро Тассотти шынтағымен Луис Энрикені жарақаттады, бірақ бас судья Шандор Пухл ережебұзушылықты байқамады. 2002 жылғы әлем чемпионатында Испания топтық кезеңдегі үш матчтың бәрін жеңіп, 1/8 финалда Ирландияны пенальтимен өтті, ал ширек финалда Оңтүстік Кореядан пенальти серияда ұтылды; ол ойында испандықтардың екі голы даулы түрде есептелмеді.

2008–2012 жылдардағы жетістіктер көптеген сарапшылар мен шолушылардың бағалауынша бұл құраманы футбол тарихындағы ең күшті командалардың қатарына қосты. Испания қатарынан үш ірі трофейді ұтқан бірінші ұлттық құрама болды: 2008 және 2012 жылдардағы Еуропа чемпионаттары мен 2010 жылғы әлем чемпионаты. 2008 жылғы Еуропа чемпионатында D тобындағы барлық матчты жеңіп, ширек финалда Италияны пенальтимен 4:2 өтті, жартылай финалда Ресейді 3:0 ұтты, финалда Фернандо Торрестің жалғыз голымен Германияны 1:0 жеңді; турнирдің үздік ойыншысы Чави болды.

2010 жылғы Оңтүстік Африкадағы әлем чемпионатында Испания жартылай финалда Германияны 1:0 жеңіп, тарихында тұңғыш рет финалға шықты, ал шешуші кездесуде Нидерландыны Андрес Иньестаның қосымша уақытта соққан голымен 1:0 ұтып, әлем чемпионы атанды. Испания өз құрлығынан тыс жерде әлем чемпионатын ұтқан үшінші және мұны істеген алғашқы еуропалық құрама болды. 2012 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу тобын 100 пайыз көрсеткішпен бастап өтіп, Киевтегі финалда Италияны 4:0 жеңіп, Еуропа чемпионатын қатарынан екі рет ұтқан алғашқы құрама атанды; Фернандо Торрес турнирдің үздік бомбардирі болды.

2013 жылы Испания Конфедерациялар кубогының финалында ұйымдастырушы Бразилиядан 0:3 ұтылды, 2014 жылғы әлем чемпионатында топтық кезеңде тоқтады. 2016 жылғы Еуропа чемпионаты мен 2018 жылғы әлем чемпионатында 1/8 финалда сүрінді (Италиядан 0:2, Ресейден пенальтимен 3:4). 2021 жылы өткен Еуро-2020-да құрама 2012 жылдан бергі тұңғыш рет ірі турнирдің жартылай финалына шықты, онда Италиядан пенальти серияда ұтылды. Сол жылы Ұлттар лигасының финалына жетіп, Франциядан жеңілді. 2022 жылғы әлем чемнатында 1/8 финалда Мороккодан пенальтимен ұтылды — бұл ірі турнирлерде қатарынан үшінші пенальти серияда шығып қалу болды.

2024 жылғы Еуропа чемпионатында Испания топтық кезеңде бірде-бір гол өткізбей бірінші орын алды, 1/8 финалда Грузияны 4:1, ширек финалда ұйымдастырушы Германияны 2:1, жартылай финалда Францияны 2:1 жеңді, ал финалда Англияны 2:1 ұтып, тарихта теңдессіз төртінші еуропалық титулын алды. Испания бір Еуропа чемпионатында жеті матчтың бәрін жеңген алғашқы құрама болды және бір турнирде 15 гол соғып жаңа рекорд орнатты.

2024–2025 жылдардағы УЕФА Ұлттар лигасында Испания ширек финалда Нидерландыны, жартылай финалда Францияны 5:4 жеңіп, қатарынан екінші рет финалға шықты. Мюнхендегі алғашқы иберия финалында Португалиямен негізгі және қосымша уақытта 2:2 ойнап, пенальти серияда ұтылды. Ұлттар лигасын құрама 2023 жылы ұтқан: финалда Хорватияны 0:0-дан кейін пенальтимен жеңген.

2026 жылғы әлем чемпионатына Испания іріктеу тобын бірінші орында аяқтап шықты. 1/8 финалдағы Португалияны 1:0 жеңген матчта қақпашы Унай Симон гол өткізбеген қатарынан алтыншы кездесуін өткізіп, 1990 жылы Вальтер Дзенга орнатқан бес матчтық рекордты жаңартты. Ширек финалда Бельгияны 2:1, жартылай финалда Францияны 2:0 жеңген құрама тарихында екінші рет әлем чемпионатының финалына шықты, онда Ферран Торрестің 106-минуттағы голымен Аргентинаны 1:0 ұтып, екінші әлем тәжін алды. Осылайша Испания ерлер мен әйелдер арасындағы әлем чемпионы атағын бір мезгілде иеленген алғашқы ел және XXI ғасырда әлем чемпионатын бірнеше рет ұтқан алғашқы құрама болды.

Испания ерлер халықаралық футболындағы ең ұзақ жеңіліссіз серияның иесі: 2024 жылғы наурыздан бері қатарынан 38 матчта ұтылмаған (соңғы жеңілісі — 2024 жылғы наурызда жолдастық ойында Колумбиядан). Бұл серия құрамаға тарихтағы ең жоғары Эло рейтингін әперіп, 1954 жылғы Венгрияның «Алтын командасының» көрсеткішінен асып түсті. Испания ФИФА-ның жыл құрамасы жүлдесін жеті мәрте алды, соның ішінде 2008-2013 жылдары қатарынан.

Құраманы бұрын жанкүйерлер La Furia Española («Испан қаһары») деп атаған — бұл лақап атты алғаш голланд газеті берген. Қазіргі кезде команда La Roja деп аталады, ал La Furia Roja атауын негізінен шетелдік журналистер қолданады. 2008–2012 жылдары құрама «тики-така» деп аталған ойын үлгісін қолданды: қысқа берілімдер, доп иелену, орталық қорғаушылар мен шабуылшылардың үздіксіз қозғалысы мен орын ауыстыруы. Сид Лоу Луис Арагонестің тики-таканы прагматизммен ұштастыруын Еуро-2008-дегі жетістіктің басты факторы деп атады. Рафаэль Хонигштайн испандық үлгіні «ымырасыз берілім ойыны мен қарқынды жоғары прессингтің қосындысы» деп сипаттады. 2008 жылдан 2024 жылға дейінгі 136 матчта Испания қарсыласынан көп доп иеленді.

Дәстүрлі үй формасы — сары әрлеуі бар қызыл жейде, көк қысқа шалбар және қара шұлық; қонақтағы жиынтық бұрын ақ болса, қазір негізінен сары түсті. Форманы Adidas (1981-1983), Le Coq Sportif (1984-1990) және 1991 жылдан бері қайтадан Adidas дайындайды. Жейдеде федерация логотипінің орнына елдің мемлекеттік елтаңбасы бейнеленеді; 2010 жылғы жеңістен кейін әлем чемпионының белгісі мен елтаңба үстіндегі алтын жұлдыз, 2026 жылғы жеңістен соң екінші алтын жұлдыз қосылды.

Испанияның тұрақты ұлттық стадионы жоқ. Құрама матчтарын 15 реттен көп қабылдаған төрт қала — Мадрид («Бернабеу» және «Метрополитано»), Севилья («Писхуан», «Вильямарин» және «Ла Картуха»), Валенсия («Местальа» және «Орриолс») мен Барселона («Камп Ноу» және «Монжуик»). Жолдастық ойындар мен әлсіз қарсыластарға қарсы іріктеу матчтары провинциялық стадиондарда өтеді: 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Леондағы «Рейно де Леон», Гранададағы «Лос Кармeнес», Хихондағы «Эль Молинон» және Аликантедегі «Рико Перес» аренасы пайдаланылды. Ұлттар лигасы, Еуропа іріктеу матчтары мен барлық жолдастық ойындарды қоғамдық телеарнасы TVE-нің La 1 арнасы көрсетеді.

Құраманың жеті елмен принципті бақталастығы бар. Италиямен «Жерорта теңізі дербиі» 1920 жылдан басталады (алғашқы матчта Антверпенде 2:0), 41 кездесуде Испанияның 14 жеңісі, 16 тең ойыны және 11 жеңілісі. Португалиямен «Иберия дербиі» 1921 жылдан бері жалғасады — алғашқы матчта Мадридте 3:1; 42 ойында Испанияда 18 жеңіс, 18 тең ойын, 6 жеңіліс. Франциямен «Пиреней дербиі» 1922 жылы Бордода 4:0 жеңіспен басталды; 37 кездесуде испандықтарда 19 жеңіс, 7 тең ойын, 13 жеңіліс, ал XXI ғасырда 14 матчтың 10-ын ұтқан — соңғы үш ірі турнирдің жартылай финалында француздарды жеңгені үшін Испанияны Францияның «қара мысығы» деп атайды. Англиямен бақталастық 1929 жылдан бері (Мадридтегі 4:3 — англичандардың Британия аралдарынан тыс алған тұңғыш жеңілісі); 28 ойында 11 жеңіс, 4 тең ойын, 13 жеңіліс. Германиямен теңдік сақталған: 27 матчта тоғыз жеңіс, тоғыз тең ойын және тоғыз жеңіліс, бірақ 1990 жылғы бірігуден кейін Испания германдықтарға ресми матчтарда ұтылмаған. Нидерландымен қарсыласу 1920 жылғы Олимпиададағы 3:1-ден бастау алып, 2010 жылғы әлем чемпионатының финалымен және 2014 жылғы 1:5 жеңіліспен (60 жылдағы ең ауыр жеңілісі) жалғасты. Морокко Испанияны 2022 жылғы әлем чемпионатының 1/8 финалында пенальтимен шығарып жіберген; 2030 жылғы әлем чемпионатын екі ел Португалиямен бірге қабылдайды.

Жеке рекордтарда матч саны бойынша алда Серхио Рамос — 180 ойын; одан кейін Икер Касильяс (167) мен Серхио Бускетс (143). Ең көп гол соққан ойыншы — Давид Вилья: 2005-2017 жылдары 98 матчта 59 гол; екінші орында Рауль Гонсалес (1996-2006 жылдары 102 ойында 44 гол). Бір матчта ең көп гол — 1933 жылғы 13 мамырда Болгарияға қарсы алты доп соққан Чачо. Құрама тарихындағы ең жас ойыншы және ең жас гол авторы — Ламин Ямал (16 жас 57 күн, 2023 жылғы 8 қыркүйектегі Грузияға қарсы матч), ең жасы үлкен ойыншы — Хесус Навас (38 жас 231 күн). Бас бапкерлер арасында ең көп матч өткізген — Висенте дель Боске (114), ол дебютінен кейін қатарынан 13 жеңіс алған. 2026 жылғы әлем чемпионатында құраманы Родри капитан ретінде бастады. 2023 жылдан бері бас бапкер — Луис де ла Фуэнте.

Құраманың ең ірі жеңісі — 1933 жылғы 21 мамырда Мадридте Болгарияны 13:0 ұтуы. Ең ауыр жеңілістері: 1928 жылғы 4 маусымда Амстердамда Италиядан 1:7 және 1931 жылғы 9 желтоқсанда Лондонда Англиядан 1:7. Испания әлем чемпионатында 17 рет, Еуропа чемпионатында 12 рет, Ұлттар лигасының финалдық кезеңінде үш рет, Олимпиада ойындарында үш рет және Конфедерациялар кубогында екі рет ойнады. Мадақтары: әлем чемпионы (2010, 2026), Еуропа чемпионы (1964, 2008, 2012, 2024) және 1984 жылғы күміс, Ұлттар лигасының жеңімпазы (2023) және 2021, 2025 жылдардағы күміс, Конфедерациялар кубогының күмісі (2013) мен қоңырауы (2009), 1920 жылғы Олимпиада күмісі. Сондай-ақ Laureus жыл құрамасы (2011), World Soccer жыл құрамасы (2008, 2010, 2012, 2024) және Астурия ханзадасы сыйлығы (2010) сияқты жүлделерге ие болды. Франция сияқты Испания да үш негізгі трофейді — әлем чемпионаты, Еуропа чемпионаты және Ұлттар лигасын — ұтқан екі құраманың бірі.