Швейцария тарихы

Алғашқы халықаралық матчын Швейцария 1905 жылғы 12 ақпанда Парижде өткізіп, Франциядан 0:1 есебімен жеңілді. Тарихындағы ең ірі жеңісі — 1924 жылғы 25 мамырда Парижде Литваны 9:0 ұтуы. Ең ауыр жеңілістері — 1909 жылғы 20 мамырда Базельде Англиядан 0:9 және 1911 жылғы 29 қазанда Будапештте Венгриядан 0:9.

Ресми жарыстардағы үздік нәтижесі — 1924 жылғы Париж Олимпиада ойындарындағы күміс медаль: финалда Швейцария Уругвайдан 0:3 есебімен жеңілді. ФИФА бұл турнирді (1928 жылғы турнирмен бірге) әлем чемпионатының финалдық сатысына теңейді.

Әлем чемпионатына Швейцария 13 рет қатысты, дебютін 1934 жылы жасады. Ең жақсы жетістігі — ширек финал: 1934, 1938, 1954 және 2026 жылдары. 1934 жылы 1/8 финалда Нидерландыны 3:2 ұтып, ширек финалда Чехословакиядан ұтылды. 1938 жылы қайта ойында Германияны 4:2 еңсеріп, ширек финалда Венгриядан 0:2 жеңілді. 1950 жылы топта үшінші орында қалды (Югославиядан 0:4, Бразилиямен 2:2, Мексиканы 2:1). 1946 жылғы 22 шілдеде Люксембург қаласында Швейцария қарсылассыз түрде 1954 жылғы әлем чемпионатын өткізу құқығына ие болды. Үй иесі ретінде ол топта Англиядан кейінгі екінші орынға шығып, Италиямен қосымша матчтан соң ширек финалға өтті, онда Австриядан 5:7 есебімен ұтылды — бұл матч әлем чемпионаттары тарихындағы ең көп гол соғылған ойын болып қалды. 1962 және 1966 жылдары құрама топтық сатыда үш матчтың үшеуінен де жеңіліп, соңғы орында қалды.

1992 жылы құраманы ағылшын бапкері Рой Ходжсон басқарды — ол тағайындалған кезде Швейцария 1966 жылдан бері бірде-бір ірі турнирге іріктелмеген еді. Ходжсон тұсында команда 1993 жылғы тамызда ФИФА рейтингінде 3-орынға дейін көтерілді, бұл — оның бүгінге дейінгі ең жоғары көрсеткіші. Ол Швейцарияны 1994 жылғы әлем чемпионатына алып шықты: іріктеуде Италия, Португалия және Шотландиямен бір топта болып, тек бір матчта (Португалияға 0:1) ұтылды. Финалдық сатыда АҚШ-пен 1:1, Румынияны 4:1, ал Колумбиядан 0:2 ұтылып, топтан шықты, бірақ 1/8 финалда Испаниядан 0:3 жеңілді.

1996 жылғы Еуропа чемпионатына Швейцария алғаш рет іріктеліп, іріктеу тобын бірінші орында түйіндеді, алайда Англиядағы турнирде топта соңғы орында қалды (Англиямен 1:1, Нидерландыдан 0:2, Шотландиядан 0:1). 1998 жылғы әлем чемпионатына ол өте алмады, ал 1998 жылғы желтоқсанда ФИФА рейтингінде тарихындағы ең төмен — 83-орынға түсті.

Кёби Кун дәуірінде (2000–2008) құрама 2004 жылғы Еуропа чемпионатына Ресей, Ирландия, Албания және Грузия ойнаған топты жеңіп өтті, бірақ Португалиядағы финалдық сатыда топта соңғы орында қалды (Хорватиямен 0:0, Англиядан 0:3, Франциядан 1:3). Турнирдегі жалғыз голды Йохан Вонлантен соғып, Еуропа чемпионаттары тарихындағы ең жас автор атанды — төрт күн бұрын Уэйн Рунидің жаңартқан рекордын үш айға жақсартты. 2006 жылғы әлем чемпионатына Швейцария Стамбулда Түркияны қонақтағы гол ережесі бойынша еңсеріп жолдама алды. Финалдық сатыда Франциямен 0:0, Тогоны 2:0, Оңтүстік Кореяны 2:0 ұтып, топты бірінші орында түйіндеді. 1/8 финалда Украинаға пенальти серияларында ұтылды; сөйтіп Швейцария әлем чемпионаттары тарихында бірде-бір гол жібермей турнирден шыққан жалғыз құрама болды. 2008 жылғы Еуропа чемпионатын Швейцария Австриямен бірге өткізді, бірақ үшінші рет топтық сатыдан аса алмады: Чехиядан 0:1, Түркиядан 1:2 ұтылып, соңғы матчта Португалияны 2:0 еңсерді.

Оттмар Хитцфельд тұсында (2008–2014) құрама 2010 жылғы әлем чемпионатының бірінші матчында болашақ чемпион Испанияны Гельсон Фернандештің голымен 1:0 ұтты, бірақ топтан шыға алмады. Чилиге қарсы ойында Марк Гонсалес 75-минутта есеп ашып, Швейцарияның әлем чемпионаттарында гол жібермеген 559 минуттық серияны тоқтатты — бұған дейінгі Италияның рекордын команда тоғыз минутқа жақсартқан еді. 2012 жылғы Еуропа чемпионатына Швейцария іріктелмей, топта үшінші орында қалды; іріктеуде Джердан Шакири Болгарияға қарсы хет-трик соғып, төрт голмен команданың үздік доп авторы болды. 2014 жылғы әлем чемпионатында Шакиридің хет-тригімен Гондурасты 3:0 ұтып, 1/8 финалға шықты, онда 118-минутта Ангел Ди Мариядан гол жіберіп, Аргентинаға 0:1 ұтылды.

Владимир Петкович дәуірінде (2016–2021) команда 2016 жылғы Еуропа чемпионатында топта екінші орын алды (Албанияны 1:0 Фабиан Шердің голымен, Румыниямен 1:1, Франциямен 0:0), ал 1/8 финалда Польшаға пенальтиде 4:5 ұтылды — қалыпты уақытта Шакири шоңқайма соққымен есепті теңестірген, серияда бірден-бір соққыны Гранит Джака жіберіп алды. 2018 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Швейцария Еуропа чемпионы Португалияны 2:0 ұтып бастады, ал плей-оффта Солтүстік Ирландияны жалпы есеппен 1:0 еңсеріп (Рикардо Родригестің пенальтиі) Ресейге жолдама алды. Финалдық сатыда Бразилиямен 1:1, Сербияны Шакиридің соңғы минуттардағы голымен 2:1, Коста-Рикамен 2:2 ойнап, топта екінші болды, бірақ 1/8 финалда Швециядан 0:1 жеңілді. Сербиямен матчтан кейін гол авторлары Шакири мен Джака, сондай-ақ Штефан Лихтштайнер қолымен Албанияның екі басты бүркітін бейнелегені үшін дау туғызды, дегенмен ФИФА оларға тыйым салмады. COVID-19 салдарынан 2021 жылға көшірілген Еуропа чемпионатында Швейцария топта үшінші орын алып, үздік үшінші орын иелерінің бірі ретінде плей-оффқа өтті. 1/8 финалда әлем чемпионы Францияны 3:3-тен кейін пенальтиде ұтты — бұл 1938 жылғы әлем чемпионатынан бергі ірі турнирлердегі плей-офф сатысындағы алғашқы жеңісі болды. Ширек финалда Испаниядан да пенальти серияларында ұтылып, турнирді тәмамдады. Бұған дейін 2019 жылы құрама Ұлттар лигасының финалдық сатысында ойнап, төртінші орын алған.

Мурат Якин 2021 жылдың тамызында құраманы басқарғаннан кейін Швейцария 2022 жылғы әлем чемпионатының іріктеуінде Италиядан жоғары бірінші орын алып, Катарға жолдама иеленді. Финалдық сатыда топта екінші болып, 1/8 финалда Португалиядан 1:6 жеңілді. 2024 жылғы Еуропа чемпионатына Румыниядан кейінгі екінші орынмен іріктелген команда топтық сатыда бес ұпай жинап, 1/8 финалда әйгілі сенсация тудырды: қолындағы чемпион Италияны ұтып, тарихында екінші рет ширек финалға шықты.

Көп матч өткізу бойынша құрама рекордшысы — Гранит Джака (152 матч), ең көп гол соққан ойыншы — Александер Фрай (42 гол).

Үй формасы — дәстүрлі түрде қызыл жейде, ақ шалбар және қызыл ұйық, қонақтағы жиынтық — керісінше: ақ жейде, қызыл шалбар, ақ ұйық; толықтай қызыл және толықтай ақ нұсқалары да жиі қолданылады. 1895 жылы құрылғаннан бері команда Швейцария туының түстерінен алынған осы түс кодын өзгерткен жоқ. 1998 жылдан форма жеткізушісі — «Пума».