Валенсия тарихы

Клуб 1919 жылғы 5 наурызда Valencia Foot-ball Club деген атпен құрылып, 18 наурызда ресми түрде бекітілді. Тұңғыш президенті Октавио Аугусто Милего Диас болды, әрі президенттік тиын тастау арқылы шешілді. Алғашқы бәсекелі кездесуін 1919 жылғы 21 мамырда қонақта «Валенсия Химнастикодан» 0:1 есебімен ұтылды. 1919 жылғы 7 желтоқсаннан бастап үй ойындарын Алхирос алаңында өткізіп, 1923 жылы Местальяғакөшті. Жаңа стадиондағы бірінші матч «Кастельон Касталиямен» 0:0-ге аяқталды, ал келесі күні сол қарсыласты 1:0 жеңді. 1923 жылы аймақтық чемпионатты алып, тарихында тұңғыш рет Испания Кубогына жолдама алды.

Азамат соғысы клубтың дамуын 1941 жылға дейін тоқтатты; сол жылы «Валенсия» финалда «Эспаньолды» жеңіп, Испания Кубогын алды. 1941/42 маусымында тұңғыш Ла Лига чемпионы атанды, 1943/44 және 1946/47 маусымдарында да чемпиондықты қайталады, ал 1949 жылы кубокты екінші рет иеленді — осылайша онжылдықты үш чемпиондық және екі кубокпен түйіндеп, Испания футболындағы орнын нықтады. 1950 жылдары бұрынғы табысты қайталай алмағанымен, клуб өсті: Местальяреконструкциядан кейін 45 мың көрермен қабылдай бастады, құрамда испания ұлттық құрамасының ойыншысы Антонио Пучадес пен голланд шабуылшысы Фаас Вилкес ойнады. 1952/53 маусымында клуб Ла Лигада екінші орын алды, келесі жыл сол кезде Хенералисимо Кубогы аталған турнирде жеңіске жетті. Сондай-ақ «Валенсия» 1966 жылы Шағын клубтар әлем кубогының чемпионы (1955 жылы — финалисті), 1953 жылғы Латын кубогында төртінші болды.

1960 жылдары клуб еуропалық алаңда тұңғыш табысқа жетті: 1961/62 маусымында Жәрмеңкелер кубогының финалында «Барселонаны» жеңіп, турнир иесі атанды. Келесі жылы финалда хорват «Динамо Загребін» ұтып, атақты қорғап шықты. Қатарынан үшінші финалға да шыққанымен, 1963/64 маусымында Камп Ноуда «Реал Сарагосадан» жалпы есеппен 1:2 ұтылды.

1970 жылы бас бапкер қызметіне екі мәрте Еуропаның үздік футболшысы атанған Альфредо Ди Стефано тағайындалды. Ол клубқа 1947 жылдан кейінгі тұңғыш, тарихтағы төртінші чемпиондықты әкеліп, «Валенсияны» алғаш рет Еуропа кубогына шығарды: 1971/72 маусымында команда үшінші айналымда мажар «Уйпешти Дожасынан» ұтылды. 1972 жылы клуб чемпионатта «Реал Мадридтен», кубок финалында «Атлетико Мадридтен» қалып, қос жарыста да екінші орынға тұрақтады. Онжылдықтың көрнекті ойыншылары — австриялық жартылай қорғаушы Курт Яра, голланд шабуылшысы Джонни Реп және аргентиналық Марио Кемпес, ол 1976/77 және 1977/78 маусымдарында Ла Лиганың үздік бомбардирі болды. 1978/79 маусымында клуб Испания Кубогын, келесі жыл финалда ағылшын «Арсеналын» жеңіп Кубоктар кубогын, сонымен бірге «Ноттингем Форестпен» кездесуде қонақтағы гол ережесі арқылы Еуропа Суперкубогын алды.

1982 жылы бапкерлікке Милян Милянич келді, бірақ сәтсіз маусымда команда 17-орынға түсіп, дивизиондан шығу қаупіне ұшырады; Милянич орнына Колдо Агирре тағайындалып, «Валенсия» басқа командалардың нәтижелері арқылы әрең сақталып қалды. Висенте Тормо президенттігі кезінде клуб қарызға белшесінен батты, ойыншылар мен қызметкерлердің жалақысы төленбеді, ақыры 1985/86 маусымының соңында команда 55 жылдан кейін алғаш рет төмен түсті. Жаңа президент Артуро Тусон жағдайды түзеуге кірісті, 1986 жылы Ди Стефано бапкер болып қайта келіп, 1986/87 маусымында клуб Ла Лигаға оралды. 1989 жылы құрамға болғар шабуылшысы Любослав Пенев қосылды, ал 1988/89 маусымында «Валенсия» үшінші орын алды.

1989/90 маусымында клуб «Реал Мадридтен» кейінгі екінші орынға ие болып, УЕФА Кубогына шықты. 1991/92 маусымында бас бапкер болған Гус Хиддинк кезінде команда чемпионатта төртінші болды; 1992 жылы клуб спорттық акционерлік қоғам мәртебесін алды. 1994 жылы Бразилия құрамасымен әлем чемпионы атанған Карлос Алберто Паррейра келіп, Андони Субисаррета, Олег Саленко, Предраг Миятовичті сатып алды, бірақ күтілген нәтиже бермеді. Кейін клубта Луис Арагонес пен Хорхе Вальдано жұмыс істеді, құрамда Ромарио, Клаудио Лопес, Ариэль Ортега, Адриан Илие ойнады. 1995/96 маусымында «Валенсия» «Атлетико Мадридтен» кейін екінші орын алды, ал 1998/99 маусымында Клаудио Раньери басшылығымен 19 жылдағы тұңғыш тұлғалы жеңісін — Испания Кубогын жеңіп, Чемпиондар лигасына жолдама алды.

1999/2000 маусымын клуб Испания Суперкубогында «Барселонаны» жеңіп бастады, чемпионатта үшінші болды, ең бастысы — тарихында алғаш рет Чемпиондар лигасының финалына шықты. Бірақ 2000 жылғы 24 мамырда Парижде өткен шешуші матчта «Реал Мадридтен» 0:3 ұтылды. Келесі маусымда Эктор Куперің командасы ширек финалда «Арсеналды», жартылай финалда «Лидс Юнайтедті» ысырып, қатарынан екінші финалға жетті. 2001 жылғы 23 мамырда Миландағы «Сан-Сирода» «Бавариямен» ойында Гаиска Мендьета матч басында пенальтиден гол салды, Сантьяго Канисарес Мехмет Шолльдің пенальтиін тойтарды, бірақ Штефан Эффенберг та 11 метрлік добын пайдаланып есепті теңестірді; пенальти сериясында Маурисио Пеллегриноның қателігінен клуб екінші рет финалда ұтылды.

Рафаэль Бенитес тұсында «Валенсия» жаңа шыңға көтерілді. 2001/02 маусымында команда клубтық рекордты жаңартып, қатарынан 11 матчта жеңіске жетті (алдыңғы рекорд Ди Стефано чемпион еткен 1970/71 маусымында қойылған), ал 2002 жылғы 5 мамырда Малагадағы «Ла Росаледа» стадионында Роберто Аяла мен Фабио Аурелионың голдарымен 31 жылдан кейінгі, тарихтағы бесінші чемпиондығын иеленді. 2003/04 маусымында соңғы кезеңде мүдірген «Реал Мадридті» басып озып, алтыншы чемпиондығын алды және финалда «Марсельді» 2:0 жеңіп, УЕФА Кубогын қосты. Жалпы 1999 жылдан 2004 жылға дейінгі алты жылда клуб екі чемпиондық, УЕФА Кубогы, Испания Кубогы, Суперкубок, УЕФА Суперкубогын жеңіп, екі рет Чемпиондар лигасының финалына шықты. 2004 жылы Бенитес президентпен келіспеушіліктен кетіп, «Ливерпульді» басқарды; оның орнына қайта келген Раньери «Портуны» жеңіп УЕФА Суперкубогын алғанымен, 2005 жылдың ақпанында жұмыстан кетірілді. Кике Флорес кезінде команда 2005/06 маусымында үшінші, келесі жыл төртінші болып, Чемпиондар лигасының ширек финалында «Челсиден» жалпы есеппен 2:3 ұтылды. 2007 жылы келген Роналд Куман тұсында клуб чемпионатта 15-орынға дейін құлағанымен, 2008 жылғы 16 сәуірде «Висенте Кальдеронда» «Хетафеден» 3:1 басым түсіп, жетінші Испания Кубогын жеңді; бес күннен кейін Куман жұмыстан кетірілді, уақытша бапкер Воро команданы 10-орынға шығарды. 2008 жылдан Унаи Эмери басқарған тұста клубтың 400 миллион еуродан асқан ішкі қарызы және жалақының кешігуі туралы хабарлар тарады.

2010 жылдары қаржылық ауыртпалық басты ойыншыларды сатуға мәжбүрледі: 2010 жылы Давид Вилья «Барселонаға», Давид Сильва «Манчестер Ситиге», 2011 жылы капитан Хуан Мата «Челсиге», 2013 жылы Роберто Солдадо шамамен 30 миллион еуроға «Тоттенхэмге» кетті. Сонда да команда 2009/10 және 2010/11 маусымдарында үшінші орын алды, 2013/14 маусымында Хуан Антонио Пиццимен Еуропа лигасының жартылай финалына шықты. 2014 жылдың мамырында сингапурлық кәсіпкер Питер Лим клуб қорының 70,4 пайыздық үлесін сатып алды; сол жаздан бері «Валенсия» бапкерлер мен спорттық директорлардың жиі ауысуымен ерекшеленді. Нуну Эшпириту Санту тұсында клуб 2014/15 маусымында 77 ұпай жинап төртінші болды, ал 2015 жылдың желтоқсанында келген Гари Невилл Ла Лига тарихындағы «Валенсия» бапкерлері үшін ең төмен жеңіс пайызын көрсетіп, 2016 жылдың наурызында қуылды; маусым 12-орынмен түйінделді. 2017 жылы келген Марселино командамен қатарынан екі рет төртінші болып, Еуропа лигасының жартылай финалына шықты және 2019 жылғы 25 мамырда финалда чемпион «Барселонаны» 2:1 жеңіп, 2008 жылдан кейінгі тұңғыш тағын — Испания Кубогын алды; сол жылдың 11 қыркүйегінде ол иеленушіні сынағаннан кейін жұмыстан кетірілді. Питер Лим тұсындағы алты маусымда клуб 323 миллион еуро шығынға батты, құрам сапасы төмендеді, ал иелену тәртібі Валенсияда қатты сынға ұшырады. 2021/22 маусымында Хосе Бордалас басшылығымен команда Испания Кубогының финалына жетіп, «Бетиспен» 1:1-ден кейін пенальти серияда ұтылды.

Местальястадионы 1923 жылғы 20 мамырда «Леванте» қарсы жолдастық матчпен ашылды; ол кезде арена 17 мың адам қабылдап, 1927 жылғы қайта жаңғыртудан кейін сыйымдылығы 25 мыңға жетті. Азамат соғысы жылдарында стадион қатты бүлініп, концлагерь мен қоқыс қоймасы ретінде пайдаланылды. 1950 жылдардағы ірі реконструкция аренаны 45 500 орындық етті, бірақ 1957 жылдың қазанында Турия өзенінің тасуынан болған су тасқыны стадионды қиратты; қалпына келтіру кезінде жасанды жарық орнатылып, 1959 жылғы Фальяс мерекесінде іске қосылды. 1961 жылғы 15 қыркүйекте Местальядатұңғыш еуропалық матч өтті, аренада ойнаған алғашқы шетелдік команда — «Ноттингем Форест». 1969 жылдан стадион клубтың ең табысты президенті Луис Касанова Хинердің есімімен аталды, бірақ 1994 жылы Хинердің өзі бастапқы Местальяатауын қайтаруды өтінді. Арена 1925 жылдан Испания құрамасын қабылдайды, 1982 жылғы әлем чемпионатында топтық кезеңнің ойындарын, 1992 жылғы Барселона Олимпиадасында алтын алған Испания құрамасының финалға дейінгі барлық матчтарын өткізді; сондай-ақ «Леванте» үшін үй алаңы, «Кастельон» мен «Реал Мадрид» үшін еуропалық ойындарда уақытша арена болды. Жаңа Ноу Местальяны 2009/10 маусымына 75 мың орындық етіп бітіру жоспарланғанымен, қаржылық дағдарыс құрылысты тоқтатты; 2025 жылдың 10 қаңтарында жұмыстардың қайта басталғаны және аренаның 2027/28 маусымына дейін бітетіні хабарланды.

Клубтың бастапқы формасы — ақ жейде, қара шорт және қара ұйық; жылдар өткенде ақ пен қара кезектесіп қолданылды, қонақтағы жиынтық соңғы жылдары қызғылт сары түстерде, үшінші жиынтық эмблема реңктерімен — сары, қызғылт және көк түспен шығарылды. Клубтың лақап аттары — Ches, Blanquinegros (ақ-қаралар) және Murciélagos (жарқанаттар), жанкүйерлері valencianistas аталады. Эмблемада Арагон королі Хайме I-нің елтаңбасы бейнеленген; қалқанның қасындағы тәжді екі «L» әрпін король қаланың екі мәрте адал болғаны үшін Педро IV сыйға тартқан. Жарқанаттың шығуы туралы бірнеше түсінік бар: бірі — бұл жануардың өлкеде көп кездесуі, екіншісі — 1238 жылғы 9 қазанда Хайме I қалаға кірер алдында тудың ұшына жарқанат қонған, оны король жақсылықтың нышаны деп ұққан деген аңыз. 2013 жылы DC Comics компаниясы клубтың жаңартылған жарқанат белгісі Бэтменнің таңбасына ұқсайды деп қарсылық білдіріп, кейін жүз жылдық мерейтойлық логотиптің тіркелуіне де наразылық жолдады. Клуб әнұранын 75 жылдық тойға сол кездегі президент Артуро Тусонның тапсырысымен Пабло Санчес Торелья пасодобль үлгісінде жазды, мәтінін валенсия тілінде Рамон Химено Хиль дайындады; ол 1993 жылғы 21 қыркүйекте таныстырылды.

Клубтың бес өкілі — Альфредо Ди Стефано, Марио Альберто Кемпес, Ромарио, Хорхе Вальдано және Дидье Дешам — ФИФА халықаралық футбол даңқ залына, төрт тұлға 2004 жылы FIFA 100 тізіміне енген. «Валенсия» ұлттық деңгейде Сарра сыйлығын жеңген ойыншылар саны бойынша бірінші (5), Самора сыйлығы бойынша төртінші (9), Пичичи бойынша бесінші (6) орында. УЕФА жыл құрамасына үш рет ойыншылары кірді: 2001 жылы Сантьяго Канисарес пен Кили Гонсалес, 2010 жылы Давид Вилья, ол сол жылы FIFPro әлемдік құрамасына да енді. 2010 жылғы әлем чемпионы Испания құрамасында клубтың төрт ойыншысы — жарыстың екінші бомбардирі ретінде Күміс бәтеңке және үшінші үздік ойыншы ретінде Қоңыр доп алған Давид Вилья, Карлос Марчена, Давид Сильва, Хуан Мата болды, сондай-ақ клуб академиясының түлегі Рауль Альбиол ойнады. 2026 жылғы әлем чемпионы құрамада академияның үш түлегі — финалда Аргентинаға қарсы жеңіс голын соққан Ферран Торрес, кадет деңгейіне дейін клубта өскен Алехандро Грималдо және академияда болған Борха Иглесиас болды. Жеті футболшы Олимпиада медальдарын жеңген: Давид Альбельда мен Мигель Анхель Ангуло — Сиднейде (2000) күміс, Фабиан Аяла — Афинада (2004) алтын, Эвер Банега — Пекинде (2008) алтын, Карлос Солер — Токиода (2020) күміс, Кристиан Москера мен Диего Лопес — Парижде (2024) алтын.

Клубтың Acadèmia аталатын жасөспірімдер академиясы Мигель Тендильо, Рикардо Ариас, Фернандо Гомес, Андрес Палоп, Хавьер Фариньос, Рауль Альбиол, Давид Альбельда, Висенте Родригес, Гаиска Мендьета, Давид Сильва, кейінгі жылдары Иско, Жорди Альба, Пако Алькасер, Хуан Бернат, Хосе Гая, Карлос Солер, Ферран Торрес, Ли Кан Ин, Кристиан Москера, Хави Герра сынды ойыншылар берді. 2009 жылдың мамырынан клубта Испаниядағы футбол клубтарының алғашқы көпсалалы оқу орталығы жұмыс істейді: онда университеттік және онлайн бағдарламалар, халықаралық спорт менеджменті бойынша MBA курсы ұсынылады, ал клубтың 90 жылдығына орай Валенсия университетімен бірге футбол клубының тарихын зерттейтін тұңғыш университеттік курс ашылды.

«Валенсия» тіркелген мүшелерінің санына қарай әлемнің ірі клубтарының бірі саналған, шыңында маусымдық абонемент иелері 50 мыңға жуықтаған, бірақ 2010 жылдардың ортасынан бері бұл көрсеткіш төмендеді. Клуб еуропалық жетекші клубтардың G-14 тобының мүшесі және Еуропа клубтар қауымдастығының алғашқы құрылтайшыларының қатарында. 2004 жылы IFFHS ұйымы «Валенсияны» әлемнің үздік клубы деп атады. Сондай-ақ клуб 2003–2008 жылдары Toyota-мен байланысты автоспорт жобаларына (Формула-1, Super GT, Формула Ниппон), кейін MotoGP, Moto2 және Moto3 командаларына демеушілік жасады, 2016 жылдың маусымында Hearthstone, Rocket League және League of Legends бағыттары бар киберспорттық бөлімше ашты, 2020 жылы Таиландта Arena of Valor командасын құрды.