Валлетта — Мальтаның астанасы Валлетта қаласында орналасқан кәсіби футбол клубы, Мальта Премьер-лигасының қатысушысы. Клуб 1943 жылы Валлетта Престонс, Валлетта Сент-Полс және Валлетта Юнайтед командаларының бірігуінен құрылды; олардың соңғысы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін екі мәрте ел чемпионы атанған. Валлетта мальта футболындағы ең көп жанкүйері бар және ең табысты клубтардың бірі саналады. Команданың лақап аттары — Лилиуайтс, Тал-Палестина және Ситизенс, негізгі ойын киімі ақ түсті.
Валлетта қаласының футбол тарихы ұзақ: 1886–1919 жылдар аралығында қаланың атынан әр кезде он төртке жуық команда өнер көрсеткен. Олардың арасында Бойс Эмпайр Лига, Валлетта Колледж, Сент-Джорджс Сквер, Докъярд Албион және Мальта Атлетик Клуб командалары болды. Бүгінгі клубтың негізі нақты қашан қаланғаны туралы айқын дерек жоқ, себебі ол кезеңде қалада екі клуб қатар жұмыс істеген.
Қазіргі клубтың бастауы 1903 жылы жергілікті жастар құрған Валлетта Юнайтед командасымен байланысты. Ағылшындар арал халқына танытқан ойынға әуес болған жастардың жарақ-жабдығы тапшы болды: олар ақ шалбарларын қайшылап ұзын шорт жасап, жейделерін клуб түстеріне — қоңыр түске, жеңдерін сары түске бояп алды. Валлетта Юнайтедтің алғашқы кездесуі 1904 жылы 9 қаңтарда Порт-де-Бомб маңындағы Дич алаңында өтті; бұл жер 1886 жылы Мальтада тіркелген бірінші футбол матчының да мекені болған. Ол ойында команда Коллегиат мектебінің құрамасын Л. Агиус атты шабуылшының голымен 1:0 жеңді. Кейін клуб Валлеттадағы Ұлы магистр сарайының қарсы бетіндегі Сент-Джорджс Сквер алаңын тұрақты мекеніне айналдырды, осыдан кейін оған «алаң командасы» деген лақап ат берілді.
Алғашқы жүлдесін Валлетта Юнайтед 1914–1915 жылдардағы маусымда жеңіп алды: команда Кузис қалқанын да, Мальта лигасының чемпиондығын да қатар қанжығасына байлады, бұл елде лига өткізілген бесінші маусым болатын. Ол кезде мальта футболында Флориана мен Слима Уондерерс үстемдік етті, алайда Валлетта бұл қос билікті бұзуға бірнеше мәрте талпынды: 1920–1921 жылдары Кузис қалқанын екінші рет иеленді, 1925–1926 және 1926–1927 жылдары лигада күміс жүлдегер атанды. Клуб Мальта футбол ассоциациясының шеңберінде 1909 жылдан 1932 жылға дейін өнер көрсетіп, бірінші дивизион чемпионатында 97 ойын өткізді. Соңғы маусымында — 1931–1932 жылдары — Валлетта Юнайтед Мальта лигасын жеңіп, елдің басты қос клубын таң қалдырды, бірақ келесі маусымға өтінім бермей, футбол сахнасынан ғайып болды. Қалаңың атынан ең жоғары дивизионда Валлетта Роверс (1925–1926 және 1926–1927) және Валлетта Сити (1937–1938 және 1938–1939) командалары да ойнаған.
1996–1997 жылдардағы маусымда Валлетта мальта футболында ойнатылатын бес турнирдің бесеуін де жеңіп алды: Премьер-лига, Ротманс кубогы, Супер Файв кубогы, Лёвенбрау кубогы және Суперкубок. 2000–2001 жылдары клуб өзінің осы жетістігін жаңартып, Мальта футбол ассоциациясы ұсынған алты трофейді де иеленді — ол маусымда ассоциацияның 100 жылдығына орай Ғасыр кубогы қосымша ойнатылған еді.
2007 жылдың жазында клуб трансфер нарығына көп қаржы жұмсады, жанкүйерлер жеті жылдан кейінгі бірінші жүлдені күтті. Маусым сәтсіз басталды: мәңгі қарсылас Флорианадан 2:3 есебімен жеңіліп, одан кейін Хибернианспен 1:1, Хамрун Спартанс және Мсидамен 0:0 тең түсіп, Слимадан ұтылды. Кейін команда ойынын жинақтап, Биркиркараны 1:0 жеңді, сол кездегі чемпион Марсашлоккті 7:0 есебімен ұтты, ал 8 желтоқсанда Флорианадан 4:0 есебімен кек қайтарды. Чемпиондық пулда табысты өнер көрсеткен Валлетта 3 мамырда Марсашлокк Биркиркараны жеңе алмағаннан кейін тарихындағы 19-шы Премьер-лига тәжін иеленді. Титул қалтада болғаннан кейін команданың ұзақ жеңілмеу сериясы үзіліп, маусым бірқатар ұтылыспен түйінделді; ФА кубогының жартылай финалында Биркиркарадан 2:4 есебімен жеңілген клуб 2008 жылғы шешуші кездесуге жете алмады.
2010–2011 жылдардағы Премьер-лиганы Валлетта бірде-бір ойында жеңілмей қорытындылап, тарихындағы 20-шы чемпиондығына қол жеткізді. Келесі маусымда Слима Уондерерсті 3:0 еңсергеннен кейін тәж екі турға дейін ерте шешілді — бұл клубтың 21-ші чемпиондығы болды. Одан кейін Валлетта 2013–2014, 2015–2016, сондай-ақ қатарынан екі жыл — 2017–2018 және 2018–2019 жылдары ел чемпионы атанып, чемпиондық санын 25-ке жеткізді.
2023–2024 жылдардағы Мальта Премьер-лигасында клуб тарихында алғаш рет төменгі дивизионға түсті. Маусымның көп бөлігін кестенің төменгі жартысында өткізген команда финиш алдында Хамрун Спартанспен 1:1 тең түсіп, Балзанды 1:0 жеңіп, аман қалуға үміт сыйлады, бірақ Нашшар Лайонстан 4:0 есебімен жеңілу тағдырын шешті. 2024–2025 жылдардағы Мальта Челлендж лигасында Валлетта бүкіл маусымда бір рет қана ұтылып, кестені бірінші орында түйіндеді және жоғары дивизионға қайта көтерілді.
Клубтың жинақтаған жүлделері — 25 чемпиондық, 15 ФА кубогы және рекордтық 14 Суперкубок. Валлеттада 7-нөмірлі жейде 1990–2012 жылдары шабуылшы болып ойнаған Гилберт Агиустың құрметіне, 12-нөмір команданың он екінші ойыншысы саналатын жанкүйерлерге бағыштала ойыннан алынған. Клубтың басты қарсыластары — Флориана мен Биркиркара. 2021–2022 жылдардағы маусымда командаға Meridianbet демеушілік көрсетті.
Дереккөз: Уикипедия (CC BY-SA) · penalty.kz редакциясы қазақ тіліне бейімдеді