Венеция тарихы

Клуб 1907 жылғы 14 желтоқсанда Венецияда Venezia Foot Ball Club атауымен құрылды: екі жергілікті спорт қоғамының — Martial Gymnastics Society және Costantino Reyer клубтарының футбол бөлімдері бірігіп, шамамен 20 жанкүйер жаңа клубтың негізін салды. Құрылтай жиналысы Кампо Сан-Бортоломионың жанындағы «Да Нане ин Корте делл'Орсо» мейрамханасында өтті. Негізін салушылардың арасында алғашқы президент Давиде Фано, швейцариялық Винтертурдан келген алғашқы бас бапкер және капитан Вальтер Аэмиссеггер болды. Алғашқы жылдары матчтар Сант-Элена аралының қарағайлы тоғайында өтті, қарсыластары Падова, Верона, Виченца командалары және Венеция портына келген кемелердің экипаждары еді. Клубтың тұңғыш кездесуі 1907 жылғы 22 желтоқсанда Виченцаға қарсы өтіп, 1:1 есебімен тең аяқталды.

Венеция ел біріншілігінің жоғары дивизионында алғаш рет 1909 жылы ойнады: Венетоның жалғыз өкілі ретінде бірден жартылай финалға жіберілген команда Милансе клубынан 1:7 және 2:11 есептерімен жеңіліс тапты. 1911–12 жылғы маусымда Венето-Эмилия топшасын жеңіп, ел финалына шықты, бірақ Про Верчеллиден 0:7 және 0:6 есептерімен ұтылды. 1913 жылғы 7 қыркүйекте Сант-Элена аралында 500-ден астам көрермен сиятын жабық мінбесі бар қала стадионы ашылды — кейін ол Пьер Луиджи Пенцо стадионы деп аталды; ашылу матчында Венеция Дженоадан 0:7 есебімен жеңілді.

1919 жылдың сәуірінде клуб Aurora F.B.C. командасымен күш қосып, Associazione Calcio Venezia деген атауға көшті; үкімет спорт алаңын әскери база ретінде пайдаланғаны үшін өтем ретінде 40 000 лира бөлді. 1921–22 жылдары клуб екінші дивизионға түсті, 1930 жылдың жазында Società Sportiva Serenissima деп аталып, Венеция Республикасы туының қызыл түсін қабылдады, кеудесіне Әулие Марк арыстаны қойылды. 1931 жылдың мамырында стадионға Бірінші дүниежүзілік соғыс ұшқышы Пьер Луиджи Пенцоның аты берілді. 1934 жылғы 1 тамызда клуб бұрынғы атауына және дәстүрлі қара-жасыл түстеріне қайтты. 1934–35 жылдары Серия С-ға түсіп, бірден, 1935–36 маусымында кестені бастап, Серия В-ға көтерілді; ол құраманың басты тірегі Армандо Варини, Альдо Биффи және Аттилио Коссовельден құралған «темір орта буын» болды.

1937 жылы президенттікке Арнальдо Беннати келгеннен кейін клуб өрлеу кезеңіне қадам басты. 1938–39 жылғы Серия В маусымының соңғы турында Бергамода Аталантаны 1:0 есебімен ұтып, ұпайлары тең болса да соққан-жіберген доп айырмасының артықтығымен екінші орынға шығып, Серия А-ға жолдама алды. Шешуші допты 5000 венециялық жанкүйердің көз алдында Франческо Пернигo соқты — ол әлі күнге дейін клубтың Серия А-дағы ең көп доп соққан ойыншысы (45 гол). Команданы Джузеппе Джирани басқарды. Серия А-ға көтерілуіне байланысты Пенцо стадионының мінбелері кеңейтіліп, сыйымдылығы 10 000-нан 22 000 орынға дейін өсті.

Клубтың алтын дәуірі осыдан кейін басталды. Құрамға Луиджи Бузидони, Сильвио Ди Дженнаро, Серджо Стефанини және әскери қызметте жүрген кезінде байқаудан өткізіліп, Серия С клубы Альфа Ромео Милано командасынан сатып алынған Валентино Мадзола келді. 1940 жылы бас бапкер болып Джованни Баттиста Ребуффо тағайындалып, Миланнан Эцио Лоик алынды — ол Мадзоламен атақты дуэт құрды. 1940–41 жылғы маусымда чемпионатта 12-ші орында тұрса да, Венеция Италия Кубогын жеңіп алды: жартылай финалда Лационы еңсеріп, финалда Ромамен Римде 3:3 ойнап, Пенцодағы жауап матчында Лоиктың голымен 1:0 есебімен жеңді. Келесі маусымда клуб скудеттоға таласты: Рома 42 ұпаймен чемпион болды, Торино 39 ұпаймен екінші, Венеция 38 ұпаймен үшінші орында қалды — бұл клубтың Серия А-дағы үздік нәтижесі. 1942 жылдың жазында Лоик пен Мадзола сол кез үшін өте үлкен сома — 1 200 000 лирағаТориноға сатылды. 1942–43 маусымында Венеция тағы да Кубок финалына жетті, бірақ Торинодан 0:4 есебімен жеңілді, гол соққандардың бірі Мадзола болды.

Соғыстан кейінгі жылдар тұрақсыз өтті. 1946–47 жылғы маусымда Валериано Оттино клуб тарихында Серия А-ның бір маусымында ең көп — 13 гол соқса да, команда Серия В-ға түсті, Арнальдо Беннати президенттіктен кетті. 1948–49 жылдары Джузеппе Джирани мен бапкер Марио Виллини командасын жоғары дивизионға қайтарды, бірақ қаржылық ахуал ауырлап, 1949–50 маусымында клубты жергілікті кеңес басқарды, ал команда 16 ұпаймен соңғы орында қалды. 1951–52 жылдары Серия С-ға түсіп, төрт маусымнан кейін Карло Альберто Куарионың басшылығымен Серия В-ға көтерілді. 1958–59 жылғы Италия Кубогында Серия В клубы бола тұра Рома мен Торинону шығарып, жартылай финалға жетті. 1960–61 маусымында кәсіпкер Анаклето Лигабуэ клубты өз қолына алып, Куарионы қайта шақырды; Венеция кестені бастап, 11 жылдан кейін Серия А-ға оралды — жеңісті гондолалар шеруі Пенцо стадионынан Сан-Марко алаңына дейін жалғасты. 1961–62 жылдары Ювентус пен Миланды ұтқан команда 12-ші орынға тұрақтады, құрамда Реал Мадридтен келген Хуан Сантистебан ойнады. 1962–63 жылдары клуб төмен түсті, 1965–66 маусымында Серия В-ны жеңіп қайта көтерілді, бірақ 1966–67 жылдары тағы құлап, 30 жылдан астам уақыт элитаға қайта алмады; 1967–68 жылдары Серия С-ға түсіп, 1980-жылдарға дейін Серия С, С1, С2 және Серия D дивизиондарында ойнады.

1986–87 маусымының алдында клубты кәсіпкер Маурицио Дзампарини сатып алып, 16 маусым бойы басқарды. 1987 жылғы 26 маусымда Венеция Серия С2-де ойнайтын құрлықтағы Местре клубымен бірікті; атауы уақытша Calcio VeneziaMestre болып, 1989 жылдың қарашасында Associazione Calcio Venezia деп қайта аталды. Бірігуден кейін клуб түстері қара-жасылдан қызғылт сары-қара-жасылға ауысты, матчтар Местредегі Франческо Баракка стадионына көшірілді. 1987–88 жылдары команда Серия С1-ге, 1990–91 жылдары Альберто Дзаккерони басшылығымен 23 жылдан кейін Серия В-ға көтерілді: екінші орын үшін плей-оффта Комону 2:1 есебімен ұтты, Чезенадағы ойынға Венеция мен Местреден 7000 жанкүйер келді. Серия В талаптарына сай Баракка стадионының сыйымдылығы жетпегендіктен клуб жеңіл-желпі жаңартылған Пенцоға қайтты, аренадағы жеңіл атлетика жүгіру жолы жойылды.

1997–98 маусымында Вальтер Новеллино басқарған Венеция Серия В-да екінші орын алып, 31 жылдан кейін Серия А-ға оралды. Спорттық директор Беппе Маротта Миланнан шабуылшы Филиппо Маньеро мен қақпашы Массимо Таибиді алды, ал маусымның жартысында клуб кестенің түбінде тұрғанда қаңтарда Интернационаледен жалдамамен келген Альваро Рекоба бәрін өзгертті: Маньеро мен Рекоба екінші айналымда 23 гол соғып (12 және 11), командасын құлау аймағынан алып шықты. Маусымның соңына екі тур қалғанда Рекоба өзінің негізгі клубы Интерге қарсы гол мен голдық берілім жазып, 3:1 есебімен жеңіске жеткізді; Венеция 11-ші орынмен маусымды түйіндеді. 1999–2000 жылдары үш бапкер — Лучано Спаллетти, 27 күн жұмыс істеген Джузеппе Матерацци және Франческо Оддо — ауысты, команда Италия Кубогының жартылай финалына шықса да, чемпионатта 16-шы болып, Серия В-ға түсті. 2000–01 маусымында Чезаре Прандели клубты бірден жоғары дивизионға қайтарды, бірақ 2001–02 жылдары ол қызметінен ерте кетіп, Венеция соңғы орында қалды.

2002 жылғы 21 шілдеде Дзампарини Палермоға ауысты, келесі күні «Перджине ұрлығы» деп аталған оқиға болды: Перджине Вальсугана қаласындағы жиыннан 12 ойыншы мен бапкер Эцио Глереан автобуспен Палермоның жиынына әкетілді, кейін шабуылшы Игор Будан мен спорттық директор Рино Фоски де сол жаққа кетті. 2004–05 маусымының соңында клуб төмен түсіп, банкрот деп жарияланды. 2005 жылдың жазында Società Sportiva Calcio Venezia атауымен қайта құрылып, Серия С2-ге қабылданды, бірден жоғарылады, бірақ 2008–09 маусымының соңында екінші рет банкроттыққа ұшырады. Қала футбол клубынан айырылу қаупі туғанда 2009 жылғы 27 шілдеде мэр Массимо Каччари жеке қадағалауымен клуб Foot Ball Club Unione Venezia деген атпен қайта құрылып, Серия D-ге кірді; 2011–12 жылдары Серия D-ні жеңіп, 2012–13 жылдары үшінші дивизионға көтерілді, алайда он жылда үшінші рет банкрот болды.

2015 жылдың қыркүйегінде заңгер Джо Такопина бастаған америкалық инвесторлар тобы клубты банкроттықтан сатып алып, Venezia FC деген атпен қайта тіркеді; сол маусымда команда Серия D-ден Серия С-ға көтерілді. 2016 жылдың маусымында бас бапкер болып Филиппо Индзаги тағайындалды және оның алғашқы маусымында клуб Серия С-ны жеңіп, Серия В-ға шықты, сондай-ақ Серия С Италия Кубогын иеленді. 2017–18 жылдары Венеция Серия В-да бесінші болып, плей-оффтың жартылай финалында Палермодан жалпы есеппен 1:2 ұтылды. 2018 жылы Индзаги кеткеннен кейін тұрақсыздық қайта басталды: 2018–19 маусымында үш бапкер ауысып, команда 15-ші орында қалды және Салернитанаға плей-аутта ұтылса да, Палермоның әкімшілік себептермен төмен түсірілуі салдарында Серия В-да қалды. 2020 жылдың ақпанында клуб капиталы қайта толықтырылып, Такопина президенттіктен шеттетілді, орнына Нью-Йорк қор биржасының бұрынғы бас директоры Дункан Нидерауэр келді.

2020 жылдың тамызында клубта жаңа басшылық құрылды: спорттық директор — Маттиа Коллауто, техникалық директор — клубтың бұрынғы ойыншысы Паоло Поджи, бас бапкер — Паоло Дзанетти. 2020–21 маусымында бесінші орынға шыққан Венеция плей-оффта Кьево Веронаны (жалпы есеппен 3:2), жартылай финалда Леччені еңсерді, ал финалда Читаделлаға қарсы қонақта 1:0 ұтып, үйде 1:1 ойнап (Риккардо Бокалонның кеш голы), 19 жылдан кейін Серия А-ға оралды; тұрақты маусымда 15 гол соққан Франческо Форте көтерілудің басты тұлғасына айналды. Осылайша клуб бес жылда Серия D-ден Серия А-ға дейін көтерілді, оралуын Үлкен каналда тарихи қайықтар мен гондолалар шеруімен атап өтті. 2021 жылғы 9 тамызда клуб трансфер рекордын жаңартып, америкалық жартылай қорғаушы Джанлука Бузиоға 6,5 миллион доллар (5,7 миллион еуро) төледі, бірақ маусым соңында қайта Серия В-ға түсті.

2022–23 маусымына құрамға Йоэль Похьянпало мен қақпашы Йессе Йоронен алынды; нашар бастаудан кейін Иван Яворчичтің орнына Паоло Ваноли келді, команда сегізінші болып плей-оффта Кальяриден ұтылды, ал Похьянпало 19 гол соқты. 2023–24 маусымында Ваноли командасын үшінші орынға шығарды, капитан Похьянпало 22 голмен үздік бомбардир атанды, плей-оффта Палермо мен Кремонезе еңсерілді де, клуб Серия А-ға қайтты. 2024 жылдың шілдесінде ірі капитал тартылды, тамызда клубтың иелері қатарына канадалық музыкант Дрейк қосылды және оның Nike-пен байланысты NOCTA бренді команданың техникалық серіктесі болды. Дегенмен 2024–25 маусымы 19-шы орынмен, төмен түсумен аяқталды. 2025–26 жылдары Венеция бес маусымда үшінші рет Серия А-ға жолдама алды: көтерілу бір тур бұрын белгілі болды, соңғы турда үй алаңында Палермоны 2:0 ұтып, чемпион атағымен маусымды түйіндеді. 2026 жылдың мамырында VFC Newco 2023 LLC холдингі арқылы 100 миллион еуро тартылды; Тим Лейвеке, Франческа Боди және Киган Макдональд бастаған инвестициялық құрылым клубтың ең ірі сыртқы акционеріне айналды, Боди президент қызметінде Нидерауэрді ауыстырды.

Алғашында клуб түстері көк пен қызыл болып, көйлек Дженоаның формасына ұқсас екі тік жолақтан тұрды, бірақ құрылғаннан бір жыл өткен соң қара-жасылға ауысты. 1987 жылы қызғылт сары-қара түстерде ойнайтын Местремен бірігуден кейін қызғылт сары да ресми түстердің біріне айналды, осыдан arancioneroverdi («қызғылт сары-қара-жасылдар») деген лақап ат қалды; әдетте көйлек, шалбар және ұйық қара, көйлекте жасыл мен қызғылт сары жиек болады. Клуб нышаны — Венеция қаласы мен провинциясының ресми белгісі болған қанатты алтын арыстан (оны жиі грифон деп қателеседі), осыдан leoni alati («қанатты арыстандар») деген атау шыққан. Қала Венеция лагунасында орналасқандықтан команда lagunari («лагуналықтар») деп те аталады. Клуб бірнеше рет қайта аталғандықтан эмблема да талай өзгерген, кең тарағаны — жасыл және қызғылт сары түс пен алтын жиек аясындағы қанатты арыстан.

Пьер Луиджи Пенцо стадионы 1913 жылы ашылды және Дженоаның Луиджи Феррарис аренасынан кейінгі Италиядағы ең көне стадион саналады. Ол Сант-Элена аралында, Венеция биеннале аумағының жанында тұр және негізінен қайықпен жетуге болатындығымен ерекшеленеді. Алғашында ағаштан құрылған арена 1920-жылдары темірбетон бас мінбеге ие болды, келесі онжылдықтарда да жаңартылды. 1970 жылғы 11 қыркүйекте Венецияға соққан құйын стадионға үлкен зақым келтірді, ол тек жартылай қалпына келтіріліп, сыйымдылығы 5000-нан сәл асты. 1998 жылы клуб Серия А-ға көтерілгенде уақытша мінбелер орнатылып, сыйымдылық 13 400 орынға жеткізілді, кейін ол 7450 орынға дейін қысқартылды. Стадиондағы көрермен рекорды — 1966 жылы Миланға қарсы Серия А матчындағы 26 000 адам.

Клубтың жетістіктері қатарында 1940–41 жылғы Италия Кубогы және 2016–17 жылғы Серия С Италия Кубогы бар. Серия В-ны Венеция үш рет — 1960–61, 1965–66 және 2025–26 жылдары жеңген; Серия С/Серия С1-де 1935–36, 1955–56 және 2016–17 жылдары, Серия С2-де 2005–06 жылы, Серия D-де 1982–83, 2011–12 және 2015–16 жылдары бірінші болған.