Штутгарт тарихы

Мүшелік негізінде жұмыс істейтін клубта 100 мыңнан асатын мүше бар: ол Баден-Вюртембергтегі ең үлкен спорт клубы және Германиядағы сегізінші ірі футбол клубы. Құрамында фистбол, шөп хоккейі, жеңіл атлетика, үстел теннисі және футбол төрешілері бөлімдері бар, олардың барлығы әуесқойлық деңгейде жарысады. Сондай-ақ клубта киберспорт бөлімі және VfB-Garde әлеуметтік бөлімі жұмыс істейді. Екінші құрам резервтік командаларға рұқсат етілген ең жоғары дивизион — Үшінші лигада ойнайды. Клубтың жас құрамдары 19 жасқа дейінгілер арасында Германия чемпионатын он рет (рекорд), 17 жасқа дейінгілер арасында жеті рет жеңіп алды.

Клубтың тарихы екі командадан басталады. Штутгарт футбол одағы (FV Stuttgart) 1893 жылғы 9 қыркүйекте қаладағы «Цум Бехер» қонақ үйінде құрылды және бастапқыда регби клубы болды: алғашында Штёках-Айсбан алаңында, 1894 жылдан Каннштаттер Вазенде ойнады. 1908 жылы клубта футбол бөлімі ашылды, командаға негізінен жергілікті мектеп оқушылары тартылды, жұмысты мұғалім Карл Кауфман басқарды. 1909 жылы команда Германияның регби финалында «ФСВ 1897 Ганноверден» 3:6 есебімен жеңіліп, күміс жүлдегер болды, бірақ көрермендер регбиді тым күрделі санағандықтан, ол клубта кейін футболмен ауыстырылды. 1909 жылы FV Оңтүстік Германия футбол одағына кірді, екінші деңгейдегі B-класста ойнады, 1912 жылы Зюдкрайс-лигаға дейін көтерілді. Екінші негізін салушы — 1890 жылы регби клубы ретінде құрылып, кейін таратылған, 1897 жылы таза футбол командасы болып «Кроне Каннштатт» деген атпен қайта жасақталған Каннштатт футбол клубы. Ол Оңтүстік Германия одағына екінші дивизион клубы ретінде қосылып, 1904 жылы жоғарылады және өз алаңы болды.

1912 жылғы 2 сәуірде Каннштаттағы «Конкордия» қонақ үйіндегі жиналыстан кейін екі клуб бірігіп, Verein für Bewegungsspiele Stuttgart құрылды. Екі клубтың да негізін орта таптан шыққан мектеп оқушылары қалаған, олар жаңа спорт түрлерін — регби мен футболды 1865 жылы регбиді енгізген Уильям Кейл сияқты ағылшын келімсектерінен үйренген. Біріккен команда алдымен Вюртемберг крайслигасында, кейін Вюртемберг-Баден безирксли­гасында ойнап, бірнеше рет үздік үштікке іліксе, 1927 жылы чемпион атанды, 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Оңтүстік Германия одағының қорытынды кезеңдеріне бірнеше мәрте шықты.

1933 жылы клуб қазіргі стадионы орналасқан Неккар стадионына көшті. Сол жылы Германия футболы Үшінші рейх тұсында он алты жоғарғы дивизионға — гаулигаларға бөлініп қайта құрылды. «Штутгарт» Вюртемберг гаулигасында ойнап, 1935, 1937, 1938, 1940 және 1943 жылдары дивизион чемпионы атанды; гаулига жүйесі Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 1944/45 маусымының ортасында құлады. Ұлттық плей-офф кезеңдеріндегі үздік нәтиже 1935 жылы келді: финалда команда дәуірдің үстем клубы, әрекеттегі чемпион «Шальке 04-тен» 4:6 есебімен жеңілді. 1937 жылы елде үшінші орын алды, кейінгі қатысуларда іріктеу кезеңінен өте алмады. Осы жылдары клубтың «Штутгартер Кикерспен» бәсекесі шарықтау шегіне жетті.

Соғыстан кейін «Штутгарт» Оңтүстік оберлигада бірінші дивизион футболын жалғастырып, 1946, 1952 және 1954 жылдары чемпион болды. Германия чемпионатының қорытынды кезеңдеріне тұрақты шығып, 1950 және 1952 жылдары ел чемпионы атанды, 1953 жылы күміс жүлдегер болды, 1954 және 1958 жылдары Германия Кубогын жеңіп алды. Сегіз жылда төрт тақ жеңген команданы жол апатында сол қолынан айырылған Роберт Шлинц басқарды. Осы табыстарға қарамастан, 1954 жылғы әлем чемпионатын жеңген құрамада штутгарттық ойыншы болмады.

1963 жылы Германия футбол одағы аймақтық жоғарғы дивизиондарды жалғыз кәсіби лигамен ауыстырғанда, 1950 жылдардағы тұрақты ойыны үшін «Штутгарт» Бундеслиганы құрған 16 клубтың біріне айналды. Әуесқой ұйым болғандықтан және швабтық сараңдық салтына сай клуб қаржы жұмсауға асықпады, кейбір ойыншылар күнделікті жұмысын жалғастырды. 1970 жылдардың ортасына дейін команда әдетте кесте ортасында тұрды. 1973 жылы ол алғаш рет УЕФА Кубогына іліктірді және 1974 жылғы турнирдің жартылай финалында кейін жеңімпаз атанған «Фейенордтан» шығып қалды (1:2, 2:2).

1970 жылдардың ортасында клуб дағдарысқа ұшырады: демеушілік сияқды жаңа үрдістерді жіберіп алды, ақша жұмсау арқылы кәсібиліктің жаңа деңгейіне жету талпыныстары сәтсіз болды. 1974/75 маусымының соңында жергілікті саясатшы Герхард Майер-Форфельдер жаңа президент болып сайланды, бірақ соңғы ойындағы тең нәтиже клубты 16-шы орынға түсіріп, Бундеслигадан шығарды. Тарихындағы ең нашар саналатын екінші лигадағы бірінші маусым 11-орынмен бітті, команда тіпті үй ойынында «ССВ Ройтлингеннен» 1200 көрермен алдында жеңілді. Жаңа бапкер Юрген Зундерманн, Карлхайнц Фёрстер мен Ханси Мюллер сынды жас таланттармен және Оттмар Хитцфельд төңірегінде құрылған команда 1976/77 маусымында жүз гол салып, екі маусымнан кейін элитаға қайтты. Шабуылшыл ойынымен танылған жас құрам 1977/78 маусымын төртінші орынмен түйіндеді, ал 53 мыңнан асқан орташа келім 1990 жылдарға дейін лига рекорды болып қалды. 1978/79 маусымында клуб Бундеслигада екінші орын алды, 1980 жылы қайтадан УЕФА Кубогының жартылай финалына шықты, ал 1983/84 маусымында бапкер Хельмут Бентхауспен алғашқы Бундеслига тағын — тарихындағы үшінші ел чемпиондығын иеленді.

1986 жылы «Штутгарт» Германия Кубогының финалында «Бавариядан» 2:5 есебімен жеңілді. 1989 жылғы УЕФА Кубогының финалында құрамында Юрген Клинсман болған команда Диего Марадона ойнаған «Наполиге» жол берді (1:2, 3:3). 1991/92 маусымында клуб Бундеслига тарихындағы ең тартысты бәсекенің бірінде «Боруссия Дортмундты» тек айырма бойынша басып озып, төртінші тағын алды, сол жылы Германия Суперкубогын да жеңді. Ел чемпионы ретінде 1992/93 маусымында УЕФА Чемпиондар лигасына қатысты, бірақ бірінші айналымда «Лидс Юнайтедтен» шығып қалды: бапкер Кристоф Даум жауаптасуда төртінші шетелдік ойыншыны ауыстыруға шығарғандықтан, Барселонада қосымша үшінші матч өткізілді. 1997 жылы бапкер Йоахим Лёвпен клуб Германия Кубогын үшінші рет жеңіп, еуропалық жарысқа қайтты және 1998 жылы Кубоктар кубогының финалында «Челсиден» жеңілді. «Сиқырлы үшбұрыштан» Джованни Элбер мен Фреди Бобич кеткен соң тек капитан Красимир Балаков қалды, Лёвтің келісімшарты жаңартылмады, оның орнына келген Винфрид Шефер бір маусымнан кейін жұмыстан қуылды.

2000 жылы үлкен қарыз бен нәтиженің болмауынан Майер-Форфельдер қызметінен кетіп, Германия футбол одағы, УЕФА және ФИФА құрылымдарында жұмысқа ауысты; жаңа президент Манфред Хаас қымбат келісімшарттарды қайта қарауға мәжбүр болды және команда 1976 жылдағыдай жасөспірімдер құрамының талантына сүйеніп қайта жасақталды. Ральф Рангниктің басшылығымен клуб Интертото кубогын алды, бірақ УЕФА Кубогындағы қосымша жүктеме 2001 жылы 15-орынмен төменгі лигаға түсіп кетуден әрең құтылумен аяқталды. Оның орнын Феликс Магат басты. Андреас Хинкель, Кевин Кураньи, Тимо Хильдебранд және Александр Глеб сынды ойыншылар «жастар мен жүгенсіздер» деген лақап атқа ие болды, ал команда 2002/03 маусымында Бундеслиганың күміс жүлдегері атанды. 2003 жылғы шілдеде клуб президенті болып Эрвин Штаудт сайланды. 2003/04 маусымында «Штутгарт» «Манчестер Юнайтед» пен «Рейнджерсті» бір рет, «Панатинаикосты» екі рет жеңіп, топтан екінші орынмен шықты, ал 1/8 финалда «Челсиге» есе жіберді (0:1, 0:0). Кейінгі маусымдарда клуб төртінші және бесінші орындарды алды, бірақ Кураньи «Шальке 04-ке», Филипп Лам «Баварияға», Глеб «Арсеналға» кетті. 2005/06 маусымының ортасында Джованни Траппаттони жұмыстан босатылып, орнына Армин Фе келді; жаңа менеджер Хорст Хельдттің қолдауымен ол танымал жұлдыздардың орнына арзан, келешегі бар ойыншыларға сүйену тұжырымын орнықтырды. Капитан Звонимир Солдо мансабын аяқтады, команда тоғызыншы орын алып, төрт жылда алғаш рет еуропалық жарысқа ілікпеді.

2006/07 маусымының басындағы сәтсіздіктерге, соның ішінде үй алаңында «Нюрнбергтен» 0:3 жеңілуге қарамастан, Фе мексикалықтар Павел Пардо мен Рикардо Осорио, бразилиялық Антонио да Силва және Марио Гомес, Сердар Ташчы, Сами Хедира сынды жергілікті жас таланттардан күшті бәсекеші жасақтады. Соңғы сегіз ойынның барлығын жеңген клуб 12 мамырда «Бохумды» қонақта 3:2 ұтып, лига көшбасшылығын «Шальке 04-тен» тартып алды, ал маусымның соңғы кездесуінде «Энерги Коттбустан» 0:1 қала тұрып 2:1 жеңіп, 15 жылда алғашқы Бундеслига тағын иеленді. Штутгарттағы мерекеге 250 мың адам жиналды. Сол маусымда клубтың алғаш рет «алтын дубль» жасау мүмкіндігі болды: ол он жылдан кейін Германия Кубогының финалына шықты, бірақ Берлиндегі шешуші матчта «Нюрнбергке» жол берді — есеп 1:1 болғанда Какау алаңнан қуылды, «Штутгарт» он адаммен ойнап 2:2-ге қол жеткізсе де, қосымша уақыттың екінші бөлімінде қарсылас жеңіс голын соқты.

2007 жылдан кейін құлдырау кезеңі басталды. 2007/08 маусымындағы Чемпиондар лигасында «Барселона», «Лион» және «Рейнджерспен» бір топқа түскен клуб бес рет жеңіліп, бір ғана жеңіспен топтан шыға алмады; лигада алтыншы орын алды, Марио Гомес 19 гол соқты, ал жазда 2008 жылғы Интертото кубогын алып, УЕФА Кубогына жолдама алды. 2008/09 маусымының ортасында Фе жұмыстан босатылып, Маркус Баббель келді және команда үшінші орынды жеңіп алды; УЕФА Кубогында «Зенитке» жеңілді. 2009/10 маусымында клуб үшінші рет Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шығып, тобында екінші орын алды, 1/8 финалда титул иесі «Барселонаға» есе жіберді (үйде 1:1, «Камп Ноуда» 0:4); Баббельдің орнына Кристиан Гросс келіп, командаға Еуропа лигасына жолдама әперді. Кейінгі жылдары клуб төмен орындар мен жанталас арасында болып, Бруно Лаббадианың қолымен төменгі лигадан құтылды, 2011/12 маусымында Мартин Харниктің 17 голының көмегімен Еуропа лигасына ілікті. 2015/16 маусымында 17-орынмен Екінші Бундеслигаға түсіп, Ханнес Вольфтың басшылығымен 2016/17 маусымында жеңімпаз атанып қайтты, 2017 жылғы желтоқсанда Марио Гомес командаға қайта келді. Бірақ 2018/19 маусымында 16-орыннан кейін клуб «Унион Берлинге» өткелдегі ойындарда жеңіліп, тағы да төмендеді.

Қайта жасақтауды Томас Хитцльспергер (спорттық бас директор) және спорттық директор Свен Мислинтат бастады; Пеллегрино Матараццоның қолымен клуб 2019/20 маусымында екінші орын алып, Бундеслигаға оралды. 2020/21 маусымында тоғызыншы орын алды, 2021/22 және 2022/23 маусымдарында қатарынан екі рет төменгі лигаға түсуден әрең құтылды — соңғы турдағы «Кёльнге» қарсы жеңіс және өткелдегі ойындар көмектесті. 2023/24 маусымы клуб тарихындағы ең табысты маусымдардың біріне айналды: команданы «маусымның сюрпризі» деп атады, ол Бундеслигада жеңіс саны мен пайызы бойынша үздік маусымын өткізіп, соңғы турда «Баварияны» басып озып, күміс жүлдегер болды. Германия Кубогында «Унион Берлин» мен «Боруссия Дортмундты» жеңіп ширек финалға шықты, онда кейін жеңімпаз атанған «Байер Леверкузеннен» 2:3 есебімен ұтылды. Серу Гирасси мен Дениз Ундав әлемдегі үздік голшылардың арасына кірді, Гирасси бірнеше ойынды жіберіп алса да, клубтың бір маусымда соққан гол рекордын жаңартты. Ундав, Александр Нюбель, Крис Фюрих, Максимилиан Миттельштедт және Вальдемар Антон Германия құрамасының ЕУРО-2024-ке дайындық тізіміне шақырылды — бұл клубтан үлкен турнирге аталған ойыншылар саны бойынша рекорд.

2024/25 маусымын клуб Германия Суперкубогындағы «Байер Леверкузенге» қарсы ойынмен бастады: негізгі уақыт 2:2-мен бітіп, пенальти серияларында 3:4 есебімен жеңілді. Лигада тоғызыншы орын алды және үй ойындарында қатарынан алты жеңіліс деген жағымсыз клуб рекордын орнатты, Чемпиондар лигасының лига кезеңінде 26-шы орын алып, соңғы турда «ПСЖ-дан» 1:4 жеңілген соң плей-офф өткелдеріне ілікпеді; сол жарыстағы жетістігі — «Ювентустың» алаңында 1:0 жеңіс. Сонымен бірге клуб 18 жылға созылған тақсыз кезеңді бұзып, 2024/25 маусымының Германия Кубогын жеңіп алды: финалда үшінші дивизион клубы «Арминия Билефельдті» 4:2 ұтып, Еуропа лигасына жолдама және Франц Бекенбауэр Суперкубогын үйде өткізу құқығын алды.

Клубтың үй алаңы — 1933 жылы салынған МХП-Арена. Ол Неккар өзеніне жақын, Бад-Каннштаттағы Мерседесштрассе бойында, Мерседес-Бенц мұражайы мен зауытының қасында орналасқан. Бірнеше рет жаңғыртылғаннан кейін стадионға 55 896 көрермен сыйды (халықаралық кездесулерде 50 мың). Бұрын Готтлиб-Даймлер стадионы деп аталған арена 1974 жылғы әлем чемпионатының және 2006 жылғы әлем чемпионатының алаңдарының бірі болды: онда топтық кезеңнің бес ойыны, 1/8 финал (Англия — Эквадор) және үшінші орын үшін матч (Германия — Португалия) өтті. 2008/09 маусымынан бастап стадион Мерседес-Бенц-Арена атауын алды, кейін таза футбол алаңына айналдырылып, 2011 жылы сыйымдылығы 60 449 орынға дейін өсті. Ойын киімін Jako компаниясы жеткізеді: негізгі форма — көлденең қызыл жолағы бар ақ жейде, ақ шорт және ақ ұйық, қосалқысы толық қызыл түсті.

Клубтың ең ұзақ бәсекесі — «Штутгартер Кикерспен» қалалық дерби («қызылдар» — «көктер»), бірақ Кикерс 1992 жылы Екінші Бундеслигаға түскеннен кейін бірінші құрамдар кездеспеді, сондықтан бұл дерби маңызы жөнінен ескі баден-вюртембергтік қайшылықтар шешілетін «Карлсруэ СК-мен» Баден-Вюртемберг дербиіне жол берді. «Бавариямен» «Оңтүстік дерби» негізінен біржақты: «Штутгарт» жанкүйерлері мюнхендіктердің Джованни Элбер, Феликс Магат, Марио Гомес, Бенжамен Павар сияқды клубтың үздік ойыншылары мен бапкерлерін сатып алғаны үшін наразы. Аймақтық достық байланыстар клубты «ССВ Ройтлинген 05» (оны «Штутгарттың кіші інісі» деп атайды), «Шпфгг Людвигсбург» және «Хайденхаймға» жалғайды; бұрын жанкүйер топтары «Энерги Коттбус», «1. ФК Саарбрюккен», «Байер Леверкузен» және «Айнтрахт Франкфурт» жанкүйерлерімен жақын болған, қазіргі ультрас достығы — Ройтлинген, «Кайзерслаутерн» және итальяндық «Чезена». 2005 жылы «Штутгарт» пен швейцариялық «Санкт-Галлен» арасында, ең алдымен жасөспірімдер жұмысына қатысты ынтымақтастық шарты жасалды. 2012 жылы FV Stuttgart пен «Кроне Каннштаттың» бірігуіне 100 жыл толуына орай жанкүйерлер клубтың ғасыр құрамасын — «Ярхундерт-Эльфті» сайлады.

Клубтың акцияларының бір бөлігі серіктестерге тиесілі: Mercedes-Benz Group — 10,4%, Porsche AG — 10,4%, Jako AG — 1%. Клуб президенті — Дитмар Альгайер, бас бапкері — Себастьян Хёнесс.