Жеңіс тарихы

Клуб тарихында атауы бірнеше рет ауысты: 1964—1975 жылдары «Динамо», 1975—1994 жылдары «Целинник», 1994—1996 жылдары «Цесна», 1996—1997 жылдары қайтадан «Целинник», 1997—1999 жылдары «Астана», 1999—2006 жылдары «Жеңіс», 2006—2009 жылдары «Астана», 2009—2010 жылдары «Намыс», 2010—2011 жылдары «Астана», 2011—2014 жылдары «Астана-1964», 2021 жылдан бері — «Жеңіс».

1925 жылдан Қазақ КСР-інде Ақмолинск, Петропавл, Шымкент, Семей сияқты қалаларда алғашқы «Динамо» спорт қоғамдары ашылды. Осы қоғамның негізінде Ақмолинск «Динамо» футбол клубы құрылды, ол 1940 жылғы 7 шілдеде Қарағандыда стадионның ашылуына орай жергілікті «Динамомен» жолдастық кездесу өткізіп, 2:2 тең түсті. 1964 жылға дейін Ақмолинск «Динамосы» кәсіби мәртебесі жоқ Қазақ КСР чемпионаттарында ойнады: 1955 жылы Қостанайдағы іріктеу кезеңінен жеңіліссіз өтіп, Алма-Атадағы финалдық кезеңде екінші орын алды, 1956—1957 жылдары да республика біріншілігінің финалдық кезеңіне қатысты, бірақ жүлдегерлер қатарына ілінбеді.

1964 жылдың ақпанында КСРО спорт комитеті Целиноград облыстық спорт комитетінің өтінішімен Целиноград қаласының командасын «Б» класы командалары арасындағы ел біріншілігіне енгізу туралы шешім қабылдады. Жаңа клуб Қазақ КСР Ішкі істер министрлігінің қамқорлығында болды. «Динамоның» алғашқы құрамындағы футболшы Анатолий Тюриннің айтуынша, оны клубқа мәжбүрлеп алып келген: оны Мәскеу ЦСКА-сы шақырғанымен, ІІМ министрінің бұйрығымен іздеп табып, Целинградқа жеткізген. Дебют маусымында РКФСР-дің 5-аймағында ойнаған «Динамо» 10-орын алды, 1965 жылы 8-орынға көтеріліп, алғаш рет жеңіс пен соғылған доптың оң балансымен аяқтады, ал команданың бүкіл құрамын облыс басшылығы «Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін» медалімен марапаттады. 1966 жылы клуб чемпиондыққа шынайы үміткер болып, аяқталуына сегіз тур қалғанда бірінші орында тұрды, бірақ соңында «Орта Азия және Қазақстан» аймағында 3-орынмен шектелді.

1967 жылы Александр Петровтың орнына команданы Мәскеу «Динамосының» белгілі ойыншысы Александр Назаров басқарды, клуб КСРО Кубогының Орта Азия мен Қазақстан аймағындағы жартылай финалына жетті, алайда бұл нәтижелер кейін жойылды. 1968 жылы Екінші лигада жеке қазақстандық аймақ пайда болып, Қазақ КСР Кубогы ойнала бастады: 18 тамызда Алма-Атадағы финалда «Динамо» Алма-Ата АДК-сын 2:1 ұтып, тұңғыш кубок иесі атанды. 1973 жыл клуб тарихындағы ең жақсы жылдардың бірі болды, бірақ команда Павлодардағы Қазақ КСР Кубогының финалында Өскемен «Востогынан» жеңіліп, чемпионатта соңғы екі ойынды ұтылып, 3-орында қалды — нәтижесінде бас бапкер Николай Есин қызметінен кетті. 1974 жыл ең сәтсіздердің біріне айналды (16 команда ішінде 11-орын), сол жылы КСРО құрамасының ардагерлерімен өткен жолдастық кездесуде «Динамо» 3:1 жеңіп, клубтың 18 жастағы тәлімгері Салим Ташенев дубль жасады.

1975 жылы клуб «Целинэнерго» өндірістік бірлестігінің қарамағына өтіп, «Целинник» деп аталды. Маусым алдындағы Қазақ КСР Министрлер кеңесінің жүлдесіне арналған турнирде команда финалда «Қайратты» 2:1 ұтып, жеңімпаз атанды. 1977 жыл Красноярск «Автомобилисімен» үй ойынындағы топтық төбелеспен есте қалды: КСРО спорт комитеті «Энергия» стадионында екі ойын өткізуге тыйым салып, Яшар Алиев пен Владимир Корсуновты жыл соңына дейін ойыннан шеттетті. 1979 жылы клуб алғаш рет халықаралық жолдастық кездесу өткізіп, Марокко кәсіподақтар құрамасын 11 500 көрерменнің көз алдында 5:0 ұтты, 1981 жылы Лаос құрамасын 3:0 жеңді. 1980 жылы шабуылшы Георгий Мартьян 34 гол соғып, КСРО Екінші лигасының үздік бомбардиры болды.

1984 жылы «Целинник» аймақтық турнирде Қарағанды «Шахтёрімен» алтын үшін таласты: екінші айналымдағы шешуші кездесуге Қарағандыға екі мыңнан астам целиноградтық жанкүйер келіп, команда 0:1 есебінен қалып қойып, 2:1 жеңіске жетті және бірінші орынды қамтамасыз етті. Бірінші лигаға шығу үшін өткен финалдық турнирде клуб сәтсіз ойнап, жолдаманы Куйбышевтің «Крылья Советов» командасы алды. 1985 жылы «Целинник» 2-орын алып, Қазақ КСР Кубогының финалында Шымкент «Мелиораторынан» ұтылды, ал 1986 жылы сол қарсыласпен өткен финалда негізгі уақыт 1:1 аяқталып, айыппұл соққылары арқылы 5:3 жеңіп, кубокты екінші рет иеленді. 1988 жыл клуб тарихындағы ең сәтсіз маусым болды — 12-орын, ал 1989 жылы команда 3-орынға шығып, чемпион Павлодар «Ертісінен» бір-ақ ұпай қалыс қалды.

1990 жылы «Целинэнерго» клуб пен стадионды қаржыландырудан бас тартқаннан кейін қала мен демеушілердің ішінара қолдауымен шағын мемлекеттік «Целинник» футбол кәсіпорны құрылды; сол жылы команда КСРО Кубогының 1/16 финалында Донецк «Шахтёрімен» ойнады. 1992 жылдан клуб Қазақстан чемпионатына қатыса бастады, онда «Уралецке» қарсы 6:0 аяқталған үй ойынында Сергей Грицаев Қазақстанда бір кездесуде 5 гол соққан алғашқы ойыншы атанды; ел тұңғыш чемпионатында команда 9-орын алды. 1994 жылы құрылтайшылар ауысып, клуб «Цесна» болып өзгерді және маусым бойы аутсайдерлер қатарында жүрді: «Ясыға» қарсы қонақтағы ойында есеп 3:2 болған кезде төрешілікке наразылық білдіріп алаңды тастап кетті де, техникалық жеңіліс алды, дегенмен соңғы турда «Уралец-Арманы» ұтып, жоғары лигада қалды. 1995 жылы Сергей Андрейконың орнына келген Владимир Линчевский жағдайды түзеп, команда 10-орында тұрақтады, 1996 жылы қала спорт департаментінің қамқорлығына өтіп, атауы қайта «Целинник» болды және 18 команда ішінде 13-орын алды.

1997 жылдан клубтың мерейі қайта өсті: команда алғаш рет Қазақстан Кубогының жартылай финалына шықты, екінші айналымнан «Астана» атауын алып, чемпионатта 9-орынмен өзінің 1992 жылғы үздік нәтижесін қайталады, ал журналистер сауалнамасы бойынша клубтың үздік ойыншысы қақпашы Александр Панов болды. 1998 жылы Мұнайтпасов атындағы стадион жөнделгендіктен астаналықтар үй ойындарын «Локомотив» стадионында өткізді, чемпионатта алғаш рет қалалық дерби — «Наша Кампания» командасымен кездесу пайда болды, маусым 6-орынмен түйінделді. 1999 жылы команда «Жеңіс» деген атау алды, сол жылы қонақтағы «Жетісуға» қарсы ойында футболшылар уланып, кездесу қайта тағайындалды және «Жеңіс» оны 4:1 сенімді ұтты.

2000 жылғы чемпионат Астана «Жеңісі» мен Петропавл «Аксесс-Голден Грейні» арасындағы тайталаспен есте қалды: екі клуб бірінші орынды бөліскендіктен, регламент бойынша алтын матч тағайындалды және 1999 жылғы 29 қазанда Алматының Орталық стадионында «Жеңіс» 2:0 жеңіп, тарихында тұңғыш рет Қазақстан чемпионы атанды. 2001 жылы команда чемпионаттың алғашқы 5 ойынын түгел ұтып, маусым соңында екі дүркін чемпион болды, ал 2000/01 маусымының кубок финалында үйінде «Ертісті» айыппұл соққылары арқылы 5:4 ұтып, Қазақстан Кубогын алғаш рет иеленді; сол жылдың екінші финалында қонақта «Қайраттан» 3:1 жеңілді. Арсен Тлехугов 2001 жылы 30 гол соғып, жылдың үздік футболшысы және үздік бомбардиры атанды, 2002 жылы бұл атақты Евгений Ловчев, 2006 жылы «GOAL» журналының нұсқасы бойынша Давид Лория алды.

2002 жылы «Жеңіс» акционерлік қоғам болып қайта құрылып, Чемпиондар лигасына қатысқан алғашқы қазақстандық команда болды: іріктеудің бірінші айналымында Тирасполь «Шерифінен» қонақта 2:1 ұтылып, үйінде 3:0 алда тұрып, екі минутта екі гол жіберіп алды. Сол жылы клуб Қазақстан Кубогының финалында «Ертісті» Арсен Тлехуговтың жалғыз голымен ұтып, трофейді екінші рет алды. 2003 жылы қаржыландыру мәселелері басталып, УЕФА Кубогының бірінші іріктеу айналымында Прага «Виктория Жижковынан» жалпы есеппен 6:1 жеңілді, чемпионатта команда 3-орын алды. 2004 жылы клубты неміс маманы Клаус Штерк басқарып, Германия чемпионы Родригес Ратиньо мәлімделді, бірақ шілдеде екеуі де команданы тастап кетті; УЕФА стадион талаптарға сай келмегендіктен «Жеңісті» Интертото Кубогына жібермеді. 2005 жылы Шымкенттегі кубок финалында астаналықтар қосымша уақытта «Қайрат-ҚТЖ»-ны 2:1 ұтып, трофейді үшінші рет иеленді.

2006 жылдың басында клуб қайта «Астана» аталып, бас бапкер қызметіне ел құрамасын да басқарып жүрген Арно Пайперс келді, команда Рахат Алиевтің қамқорлығына өтті. Сол маусымда «Ақтөбе» мен «Тобылмен» таласта астаналықтар маусым аяқталуына екі тур қалғанда бірінші орынды қамтамасыз етіп, үшінші рет чемпион болды, алайда Қазақстан Кубогының финалында қосымша уақытта «Алма-Атадан» 3:1 ұтылды. 2007 жылы Чемпиондар лигасында грузиялық «Олимпияны» ұтқанымен, екінші айналымда Норвегияның «Русенборгынан» жалпы есеппен 10:2 жеңілді, чемпионатта 8-орын алды. 2008 жылы командада Владимир Бесчастных пен Олег Веретенников ойнады, бірақ клубтың футболшылар мен қызметкерлер алдындағы алты айлық қарызы, оның ішінде өзінің «Рахат» фарм-клубынан ойыншы сатып алуға кеткен 242 миллион теңгелік берешегі ауыр дағдарысқа ұрындырды: командадан үш ұпай алынды, 11-орын алған клуб келесі чемпионаттарда ойнау құқығынан айырылды.

2009 жылы «Астананың» құқықтық мұрагері ретінде жергілікті кәсіпкерлер қаржыландырған «Намыс» клубы құрылып, сары-көк клубтық түстерін сақтап қалды және Бірінші лигада «Ақжайықтан» бір ұпай қалыс қалып, 3-орын алды. 2010 жылы «Астана» барлық қарызын жауып, жаттығу базасын сатуға мәжбүр болды, «Намыспен» бірігіп, Астана әкімдігінің қаржыландыруына өтті, бірақ қаражат тым аз бөлінгендіктен бұл жыл тарихтағы ең ауыр маусымдардың біріне айналды: команда техникалық жеңіліс алды, заявка жарнасын төлемегені үшін үш ұпайдан айырылды, чемпионатты іс жүзінде бапкері мен қосалқы құрам орындығы жоқ күйде аяқтап, Семей «Спартагынан» 1:8 жеңіліп, тарихындағы ең ірі есеппен ұтылды. 2011 жылы «Локомотив» клубы «Астана» деп аталғандықтан, ҚФФ Бірінші лигадағы командаға «Астана-1964» атауын берді; 2012 және 2014 жылдары клуб үшінші орындармен шектеліп, Премьер-лигаға шығудан бір қадам қалғанда тоқтады, ал 2014 жылдың желтоқсанында Астана әкімі Жақсыбеков команданы қаржыландырудың қажеттігіне күмән білдірді. 2021 жылдан клуб «Жеңіс» деген атауын қайтарып, сол жылы Екінші лиганың қоржүлдегері болды, 2023 жылы Бірінші лигада үшінші орын алып, 2024 жылы Қазақстан лига кубогының финалына шықты.

КСРО кезеңіндегі негізгі жетістіктері — «Б» класы аймақтық турнирінің қоржүлдесі (1966), Екінші лига аймақтық турнирінің жеңімпазы (1984), күміс жүлдегері (1985) және алты мәрте қоржүлдегері (1973, 1976, 1978, 1981, 1986, 1989), Қазақ КСР Кубогының екі дүркін иесі (1968, 1986) және екі мәрте финалисі (1973, 1985). Тәуелсіз Қазақстанда клуб Премьер-лига чемпионы (2000, 2001, 2006) және қоржүлдегері (2003), Қазақстан Кубогының үш дүркін иесі (2000/01, 2002, 2005) және екі мәрте финалисі (2001, 2006) атанды.

1964—1991 жылдары клуб КСРО-ның 28 чемпионатына қатысып, 1004 ойында 487 жеңіске, 220 тең ойынға және 297 жеңіліске қол жеткізді (доптар айырмасы 1382:1000), үздік нәтижесі — 1-орын (1984), ең төменгісі — 16-орын (1990); КСРО Кубогындағы ең үлкен жетістігі — 1/16 финалға шығу (1990). Одақ тұсындағы ең ірі жеңісі — 1980 жылы Шевченко «Трудына» қарсы 7:0, ең ірі жеңілістері — 1971 жылы Красноярск «Автомобилисінен» және 1980 жылы Өскемен «Востогынан» 0:6. Қазақстанның жоғары дивизионының 18 чемпионатында команда 535 ойында 250 жеңіс, 110 тең ойын және 175 жеңіліс тіркеді (797:581), ең ірі жеңісі — 2000 жылы Талдықорған «Жетісуына» қарсы 8:0, ең ірі жеңілісі — 2010 жылы Шымкент «Жігерінен» 1:7. Қазақстан Кубогының алғашқы 23 ойынтерімінде 67 кездесу өткізіп, ең ірі жеңісін 1997 жылы Қарағанды «Шахтёріне» қарсы 6:1 есебімен тіркеді.

Команданың үй ойындары «Астана Арена» спорт кешенінде өтеді, оның сыйымдылығы 30 200 орын. Бұл — әлемдегі 10 000 шаршы метрлік жылжымалы шатыр жүйесі бар алты стадионның бірі.

Бұрынғы кезеңде клуб сыйымдылығы 12 мыңға дейінгі стадиондарды, әсіресе чемпионаттың көшбасшылары мен бәсекелестерімен өткен ойындарда толықтай жинай алатын. Целиноград жанкүйерлерінің алғашқы көпшілік сапары 1984 жылы Қарағандыға жасалды: жиырма мың орындық «Шахтёр» стадионына екі мың целиноградтық жиналды. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында фан-клуб құрылып, клубтың қолдауымен көрші қалаларға сапарлар ұйымдастырылды, кейін қаржыландыру тоқтағаннан соң ол жұмысын тоқтатты. 2007 жылы оның орнына Қазақстандағы алғашқы тәуелсіз жанкүйер қозғалыстарының бірі — «Legion» пайда болды.