Шынайы жылдамдық хроникасы: 75 маусым, 75 оқиға

Бұл аралықта Формула-1 үш ғасырдың ауысуын, механикалық болидтерден гибрид суперкомпьютерлерге дейінгі серпілісті, аңызға айналған пилоттар мен технологиялық төңкерістерді бастан өткерді. Ендеше 1950 жылдан бері әр маусымда не ерекше болды?

Бастау нүктесі: 1950-жылдар

• Формула-1 ресми түрде 1950 жылы дүниеге келді. Бұған дейін «Гран-при» форматындағы жарыстар өткенімен, дәл сол жылы бәрі бір чемпионат аясында біріктірілді. Алғашқы чемпион – Джузеппе Фарина («Альфа Ромео»).
• Командалар Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі болидтермен жарысқан, бірақ BRM командасы V16 турбонаддув жүйесімен жаңашылдыққа бет бұрды.
• 1951 жылы Феррари алғашқы жеңісіне жетсе, 1953 жылы Еуропадан тыс алғашқы Аргентина Гран-приі, ал 1958 жылы алғашқы Африка Гран-приі – Мороккода өтті.
• Бұл дәуірде Альберто Аскари, Хуан-Мануэль Фанхио, Майк Хоторн, Тони Брукс сынды есімдер жарқ етті.

1960-жылдар: Қауіпсіздік пен инновация

• 1961 жылы Стерлинг Мосс бастаған пилоттар қауіпсіздік пен құқық қорғау үшін кәсіподақ құрды.
• Джек Брэбэм өз командасын құрса, Колин Чэпмэннің Lotus ұжымы жаңашылдық символына айналды.
• 1964 жылы Хонда алғаш жапон зауыттық командасы ретінде F1-ге кірді.
• 1967 жылы Косуорт ДФВ қозғалтқышы дебют жасап, келесі 20 жылда 200-ден астам жеңіске қол жеткізеді.
• 1968 жылы демеушілік ливреялар мен алғашқы аэродинамикалық қанаттар қолданылды – бұл спорттың коммерциялық дәуірінің бастауы болды.

1970-жылдар: Экклстоун, Азия және коммерция

• 1971 жылы Берни Экклстоун Брэбэм командасын сатып алып, Формула-1-ді бизнеске айналдырудың жолын бастады 
• 1974 жылы Ники Лауда Клэй Регаццонидің шәкірті ретінде «Феррари» командасына ауысты. 
• 1976 жылы Ники Лауда ауыр апаттан кейін 40 күн ішінде қайта оралды – Джэймс Хантпен титул үшін күресіп, маусым тарихқа енді.
• Сол жылы алғашқы Азия Гран-приі Жапонияның Фудзи трассасында өтті.
• 1977 жылы Рено турбомотор дәуірін бастаса, Лотус 78 арқылы граунд-эффект технологиясы келді.
• Бұл жылдары Жиль Вильнёв, Марио Андретти, Карлос Ройтеман сынды есімдер алдыңғы қатарда болды.

1980-жылдар: Техникалық серпіліс пен аңыздардың туылуы

• 1981 жылы Конкорд келісімі бекітіліп, спорттың құқықтық және қаржылық негізі қалыптасты.
• 1983 жылы Нельсон Пике 1400 ат күшіндегі турбомоторымен чемпион атанды.
• 1984 жылы Айртон Сенна F1-дегі алғашқы жарысына қатысып, болашақ аңыз ретінде көзге түсті.
• 1988 жылы Сенна мен Просттың («Макларен») ішкі дуэлі басталды – MP4/4 болиді маусымның 15 жарысын жеңді.
• Эдриан Ньюи жобалаған болидтер аэродинамикалық төңкерістің бастамасы болды.

1990-жылдар: Жұлдыздар қақтығысы

• 1990 жылы Сенна Жапонияда Ален Простты трассадан ығыстырып, титулды жеңіп алды.
• 1992 жылы соңғы әйел жүргізуші –Джованна Амати стартқа шығуға тырысты.
• 1994 жылы Сенна Имолада қаза тапты, бұл спорт әлеміндегі ең ауыр сәттердің бірі болды.
• Сол жылы Михаэль Шумахер өзінің алғашқы чемпиондығын иеленіп, жаңа дәуірдің көшбасшысы атанды.
• Бұл кезеңде Жак Вильнёв, Дэймон Хилл, Герхард Бергер де F1 тарихында маңызды орын алды.

2000-жылдар: Ferrari үстемдігі және жаңа брендтер

• 2000–2004 жылдары Шумахер мен Феррари қатарынан бес титулмен абсолютті басымдық көрсетті.
• 2004 жылы Ред Булл Jaguar командасын сатып алып, ресми түрде F1-ге қосылды.
• 2007 жылы Макларен шпиондық жанжалға байланысты $100 млн айыппұлмен жазаланды.
• Фернандо Алонсо, Кими Райкконен, Фелипе Масса – осы дәуірдің негізгі тұлғалары.

2010-жылдар: Mercedes, гибрид және Ферстаппен

• 2010 жылы Мерседес зауыттық команда ретінде қайта құрылып, гибрид дәуірін бастады.
• 2014 жылы 1.6 литрлік турбо-гибрид қозғалтқыштар енгізіліп, Льюис Хэмилтон мен Нико Росберг команданы алға шығарды.
• 2015 жылы Макс Ферстаппен – 17 жасында дебют жасап, F1 тарихындағы ең жас пилот атанды.
• 2019 жылы Netflix-тің Drive to Survive деректі фильмі F1 аудиториясын жаһандық деңгейде кеңейтті.

2020–2025: Жаңа дәуір – AI және теңдік

• 2020 жылы COVID-19 пандемиясы маусымды бос трибуналарда өткізуге мәжбүр етті, Роман Грожанның Бахрейндегі апаты қауіпсіздік талаптарын қайта қарауға себеп болды.
• 2021 жылы Хэмилтон мен Ферстаппен арасындағы шайқас Абу-Даби финалында шешіліп, голливудтық сценарийге ұқсас аяқталды.
• 2023 жылы Ферстаппен 19 жеңіспен абсолют рекорд орнатып, Ред Булл командалық басымдық танытты.
• 2025 жылы алғаш рет барлық командалар біріккен таныстырылымда маусымалды болидтерін көрсетті, ал жасанды интеллект жүйесі трасса шекараларын бақылауға енгізілді.

Формула-1 – бұл тек жарыс емес, бұл инновация, аңыздар және адам ерік-жігерінің шыңы. 75 жылда спорт Фаринадан Ферстаппенге, отыннан электроникаға, рөлдегі механикалық берілістен жасанды интеллектке дейінгі эволюциядан өтті.