Будё-Глимт тарихы

1919 жылы клуб алғашқы жүлдесін — Нурланн фюлькесінің чемпиондығын — жеңіп алды. 1920 жылдары «Глимт» рухани құлдырау мен қаржылық қиындықты бастан кешірді, тіпті B. and O.I шаңғы клубымен бірігу туралы әңгіме де қозғалды, бірақ талқылаудан кейін бұл ниет жүзеге аспады. Клубқа Норвегияның оңтүстігінен келген жұлдыз футболшылар мен жаттықтырушылар, солардың ішінде 1929 жылы келген Йорген Юве, жаңа серпін берді.

1948 жылы Трёнделагтағы бір ескі клубтың аты дәл солай болғандықтан, команда «Фотбаллклуббен Будё/Глимт» деп өзгертілді. Бастапқыда атаудағы белгі сызықша еді, бірақ газеттердегі нәтиже кестелерінде және бәс купондарында командаларды бір-бірінен ажырату үшін сызықша қолданылатындықтан, 1980 жылдары ол көлбеу сызыққа ауыстырылды.

Солтүстік Норвегия командаларына Норвегия Кубогына қатысуға тек 1963 жылы рұқсат берілді. Сол жылғы тұңғыш қатысуында «Будё/Глимт» төртінші айналымға дейін жетті: үйінде «Нордилді», сыртта «Нидельв» пен «Русенборгты» ұтты, ал төртінші айналымда «Фриггтен» 0:2 есебімен ұтылды. Солтүстік командалар жоғары дивизионға шығу құқығына 1972 жылы ғана ие болды. «Будё/Глимт» — Норвегияның жоғары дивизионында ойнаған Солтүстік Норвегияның үш клубының бірі, қалған екеуі — «Тромсё» мен «Мьёльнер».

1973 жылдан бастап Норвегияда үш екінші дивизион болды: екеуі — оңтүстік, бірі солтүстік командаларға арналған. Оңтүстік топтардың жеңімпаздары тікелей жоғарылайтын, ал солтүстік топтың жеңімпазы оңтүстіктің екі күміс жүлдегерімен өтпелі кездесулер өткізуге мәжбүр еді. «Будё/Глимт» 1974 және 1975 жылдары өз дивизионында бірінші орын алса да, өтпелі кездесулерде ұтылды. 1975 жылы клуб Норвегия Кубогын жеңіп, Солтүстік Норвегиядан шыққан ұлттық титулды иеленген тұңғыш команда атанды, алайда сол ерекше ережелерге байланысты жоғары дивизионға шыға алмады. 1976 жылы «Одд» командасын 4:0 жеңіп, «Люнмен» 1:1 тең түсіп, өтпелі кездесулерде жеңіске жетті және 1971 жылғы «Мьёльнерден» кейін элитаға көтерілген Солтүстік Норвегияның екінші клубы болды. 1970 жылдардың аяғында Норвегия футбол қауымдастығы ережені өзгертіп, солтүстік клубтарға арналған өтпелі кездесулерді жойды.

1977 жылы жоғары дивизионда дебют жасаған команда сол маусымда чемпионатта да, кубокта да екінші орынға тұрақтады — екі жағдайда да «Лиллестрёмнен» жеңілді. Элитада төрт маусым ойнаған клуб 1980 жылы соңғы, 12-орында қалып, төменгі дивизионға түсті. 1980 жылдары «Будё/Глимт» 2-дивизионға, одан кейін 3-дивизионға дейін құлдырады. 1991 жылы Ян Муримен бірге 1-дивизионға, келесі жылы Тронд Соллиедпен бірге жоғары дивизионға көтерілді және сол жылы Норвегия Кубогын жеңіп алды.

Элитаға оралғаннан кейін клубтың нәтижелері тұрақсыз болды: сәтті маусымнан кейін көбіне дивизионда қалу үшін күрес келетін. 1993 жылы «Будё/Глимт» кубокты жеңіп, чемпионатта күміс жүлдегер атанса, 1994 жылы тек жақсы доп айырмасының арқасында элитада қалды. Дәл сондай құбылмалылық 2003 және 2004 жылдары қайталанды: 2003 жылы команда «Русенборгтан» кейінгі екінші орынды иеленіп, кубок финалында да сол «Русенборгтан» ұтылды, ал 2004 жылы соңнан үшінші орында қалып, «Конгсвингермен» екі кездесулік өтпелі белдесуге шықты. Сыртта 0:1 ұтылған клуб Будёде қарсыласын 4:0 жеңіп, жалпы есепте 4:1-мен аман қалды. 1993 жылғы оралудан кейін «Будё/Глимт» жоғары дивизионда қатарынан 12 маусым, барлығы 16 маусым ойнады, бірақ 2005 жылы төмендеп кетті.

Қаржылық қиындықтар клубты маусым ортасында ең нәтижелі ойыншысы Хоувард Сакариассен мен капитан Като Андре Хансенді сатуға мәжбүр етті: Норвегия футбол қауымдастығы келесі маусымға лицензия бермеуі мүмкін еді, бұл мәжбүрлі түрде екінші дивизионға түсуге апарар еді. Адеккулигендегі екінші маусымында команда қайтадан «Оддқа» қарсы өткен екі өтпелі кездесуден кейін Типпелигенге оралды; бұл тоғыз жылда Норвегияда өтпелі кездесулерде жеңіске жеткен алғашқы команда болды. Сол кездесулер Эрик Хофтун мен Кент Бергерсен үшін клубтағы соңғы ойын болды. 2008 жылы команда 4-орынға шықты, бірақ келесі маусымда 15-орында қалып, қайта төмендеді. 2013 жылы Адеккулиген жеңімпазы ретінде Типпелигенге көтерілді, жаттықтырушы Ян Халвор Халворсен клубты келесі екі маусым элитада сақтап қалды.

2016 жылғы маусым алдында бас жаттықтырушы болып Осмунд Бьёркан тағайындалды. Команда маусымды қарқынды бастағанымен, бәрібір төмендеп кетті. Бьёркан қызметінде қалды, ал клубқа ол кезде беймәлім Кьетиль Кнутсен көмекші жаттықтырушы ретінде келді. Келесі жылы команда элитаға оралды, Бьёркан 2017 жылдың үздік жаттықтырушысы атанып, қызметінен кетті, оның орнына Кнутсен тағайындалды. 2019 жылғы маусым алдында «Глимт» төмендеуге үміткерлердің қатарында аталса да, Элитесериенде 2-орын алды; Кнутсен жылдың үздік жаттықтырушысы, Хокон Эвьен жылдың үздік және үздік жас ойыншысы деп танылды. 2020 жылғы маусым алдында клуб капитан Рикардо Фридрих пен Хокон Эвьенді қоса бірнеше жетекші ойыншысын сатты, бірақ 30 кездесуде 26 жеңіске жетіп, 103 гол соғып, тарихында тұңғыш рет Элитесериен чемпионы және Солтүстік Норвегиядан шыққан алғашқы чемпион атанды. Кнутсен тағы да жылдың үздік жаттықтырушысы, Филип Зинкернагель жылдың үздік ойыншысы болды. 2021 жылғы маусым алдында Зинкернагель, Йенс Петтер Хауге және Каспер Юнкер сатылса да, команда титулды қайталап, қатарынан екінші чемпиондығын еншіледі. Барлығы клуб 2020, 2021, 2023 және 2024 жылдары Элитесериенді жеңіп алды — бес маусымда төрт чемпиондық.

Еуропалық додада «Будё/Глимт» алғаш рет 1976/77 маусымындағы Кубоктар иегерлерінің кубогында өнер көрсетіп, бірінші айналымда «Наполиден» ұтылды. 1978/79 маусымында «Юнион Люксембургты» жеңіп, екінші айналымда «Интерге» есе жіберді. 1994/95 жылы «Олимпия Ригадан» озып, үй кездесуінде «Сампдорияны» 3:2 жеңді, бірақ жалпы есепте 4:3-пен шығып қалды. Ұзақ үзілістен кейін 2020/21 маусымында клуб Еуропа лигасының үшінші іріктеу айналымына дейін жетіп, «Сан-Сирода» бір кездесуде «Миланнан» 3:2 есебімен ұтылды.

2021/22 маусымында «Будё/Глимт» Чемпиондар лигасында дебют жасап, бірінші іріктеу айналымында «Легиядан» жалпы есепте 5:2 жеңілді. Содан кейін тұңғыш рет өткізілген Конференциялар лигасының топтық кезеңіне шығып, онда жеңіліссіз өтті, үйінде «Романы» 6:1 ұтып, Римде 2:2 тең түсті. Плей-оффта «Селтик» пен АЗ-ды сырып тастап, еуропалық додада алғаш рет ширек финалға жетті; үйінде «Романы» 2:1 жеңгенімен, Римде 4:0 ұтылып, кейіннен чемпион атанған қарсыласынан шығып қалды. Келесі маусымда команда Чемпиондар лигасының плей-офф айналымында «Динамо Загребтен» қосымша уақытта 4:2 есебімен ұтылды, кейін Конференциялар лигасының плей-оффында «Лех Познаньға» 1:0 есебімен есе жіберді. 2023/24 маусымында Конференциялар лигасының топтық кезеңінен өтіп, плей-офф айналымында «Аяксқа» қосымша уақытта 4:3 есебімен жеңілді.

2024/25 маусымындағы Еуропа лигасында клуб сол кезге дейінгі ең үздік нәтижесіне қол жеткізді. Лигалық кезеңде тоғызыншы орында тұрақтап, «Твенте» мен «Олимпиакосты» ұтты, ал ширек финалда «Лациомен» кездесті: үйінде 2:0 жеңіп, Римде қосымша уақытта 3:1 ұтылғаннан кейін жалпы есеп 3:3 болды да, айып добын тебуде 3:2 есебімен басым түсті. Осылайша «Будё/Глимт» УЕФА-ның ер адамдар арасындағы басты клубтық турнирінің жартылай финалына шыққан тұңғыш норвегиялық клуб атанды. Жартылай финалда «Тоттенхэмнен» жалпы есепте 5:1 жеңілді.

2025/26 маусымында клуб «Штурм Грацты» плей-офф айналымында ұтып, тарихында алғаш рет Чемпиондар лигасының негізгі торабына шықты және турнирдің бұл сатысында ойнаған ең солтүстік команда болды. Лигалық кезеңде 23-орын алып, «Манчестер Сити» мен «Атлетико Мадридті» жеңгені плей-оффқа жол ашты. Содан соң «Интерді» үйінде 3:1, сыртта 2:1 ұтып, жалпы есепте 5:2-мен озды — бұл норвегиялық клубтың Чемпиондар лигасының плей-офф кезеңіндегі тұңғыш жеңісі болды, ал Миландағы жеңіс турнирдегі қатарынан төртінші жеңіс ретінде тағы бір рекордқа айналды. 1/8 финалда үйінде «Спортингті» 3:0 жеңгенімен, жауап кездесуінде қосымша уақытта 5:0 ұтылып, жалпы есепте 5:3-пен жарыстан шықты. Клуб 2026/27 маусымында да Чемпиондар лигасының лигалық кезеңіне іріктелді: үшінші іріктеу айналымында «Юнион Сен-Жильуаны» қосымша уақытта жалпы есепте 6:5, плей-оффта НЕК-ті 6:1 жеңді.

Еуропадағы жетістік Кнутсен қалыптастырған ойын моделімен тығыз байланысты болды: ауқатты қарсыластарға қарсы да команда допты бақылауға негізделген, қарқынды ойын мәнерінен бас тартпай, ойыншыларды дамытуға, ұжымдық ұйымшылдыққа және сабақтастыққа баса мән берді. Бұл қағидалар клубтың Vårres Måte («Біздің жол») атты жалпы стратегиясымен үндесті, онда даму, нәтиже, ұжымдық жауапкершілік және Солтүстік Норвегия жағдайына лайық бірегей болмыс қалыптастыру алға шығарылды. Клуб арзан немесе бұрын назардан тыс қалған ойыншыларды дамытуымен, бұрынғы ойыншыларын қайта тартуымен және ірі лигаларға ауысулардан кейін құрамды үнемі жаңартуымен танылды. Еуропалық додаға қатысу клубтың қаржысын да түбегейлі өзгертті: Deloitte мәліметінше, 2025 жылы клуб УЕФА арқылы 497 миллион норвегиялық крон тауып, жалпы табысы 125 пайызға өсіп, 759 миллион кронға жеткен.

«Будё/Глимт» үй кездесулерін 1966 жылы ашылған «Аспмюра» стадионында өткізеді. Арена Будё орталығының оңтүстігінде, әуежайға жақын жерде орналасқан және Будё муниципалитетінің меншігінде. Бастапқыда әмбебап муниципалдық стадион ретінде салынған «Аспмюра» ғасырлар тоғысында түбегейлі қайта жаңартылып, 2001 жылы кеңейтілді де, футболға арналған аренаға айналды. 2006 жылы табиғи көгал жасанды жабынға ауыстырылды. Стадионның сыйымдылығы шамамен 8 200 көрермен. Көрермен рекорды 1975 жылғы маусымнан қалған: Норвегия Кубогындағы «Викингке» қарсы кездесуге 12 мыңнан астам адам жиналған. 2020 жылдары арена клубтың чемпиондық маусымдары мен еуропалық кездесулерін қабылдады.

2020 жылдардың басында «Аспмюраны» ауыстыру жоспары пайда болды. Алғашқы жоба — Таллеокерендегі ауқымды әмбебап кешен ретіндегі Bodø Storstue — кейін сол күйінде тоқтатылып, оның орнына клуб Ny Arena деп атаған, футбол мен клуб қызметіне қажетті нысандарға көбірек бағытталған шағынырақ жоба қабылданды. Жаңа стадион Будё орталығынан шығысқа қарай шамамен 1,5 шақырым жердегі Таллеокеренде салынып жатыр. Nordland idrettspark деп аталатын бекітілген жоспар ФИФА мен УЕФА талаптарына сай 10 000 орындық футбол стадионын көздейді, маңайда саябақ, жеті адамнан ойналатын алаң және шектеулі коммерциялық-кеңсе нысандары қарастырылған. Клуб мүшелері 2025 жылдың қыркүйегінде өткен кезектен тыс жиналыста инвестиция мен «Аспмюрадан» көшуді мақұлдады, қала кеңесі сол айда жоспарды бекітті, ал Нурланн фюлькесі губернаторының шағымы қабылданбағаннан кейін 2026 жылдың сәуірінде шешім түпкілікті күшіне енді. Клуб жаңа аренаға 2027 жылы көшпекші. Жобаны баға мен дизайн сайысында жеңген Consto компаниясы Nordic Office of Architecture және Arup мекемелерімен бірге дайындады; консорциум ұсынысын Arctic Arena деп атағанымен, клуб мұның түпкілікті атау емес екенін мәлімдеді.

Клуб сары түсті киімімен танымал, дегенмен ақ шорты толық сары жиынтыққа 1970 жылдардың ортасында ғана ауыстырылды. 1980 жылы клуб неміс Adidas фирмасымен алғашқы келісімшартына қол қойды, бұған дейін 1976 жылдан бері сол компанияның жаттығу киімдерін пайдаланып келген еді. Өңірдегі ірі банк Nordlandsbanken клубтың басты демеушілерінің бірі болып, логотипі 2011 жылға дейін формада тұрды. 2007 жылдан бастап форманы Diadora тігіп келсе, 2023 жылдың қазанында клуб Puma-мен жаңа келісімге қол қойды. Команданың лақап аты — «Глимт», яғни «Жарқыл».

Жанкүйерлер мәдениеті клубтың Солтүстік Норвегия болмысының символы ретіндегі рөлімен тығыз байланысты. Ол 1970 жылдардағы өрлеу кезінде қалыптасты: 1975 жылы Кубок финалына Ослоға сары киінген мыңдаған жанкүйер барды, ал шарфтар, тулар, ұйымдасқан ән айту мен шерулер сол кездегі Норвегия футболы үшін бейтаныс көрініс еді. Ән салу мен сары түс әлі де жанкүйер мәдениетінің негізі болып қала береді: Barndomsminne fra Nordland әніне негізделген Å eg veit meg eit land кем дегенде 1960 жылдардан бері орындалып келеді және «Аспмюрада» кездесу алдында шарфтарды көтеріп шырқалады. Тағы бір ерекше рәміз — алып сары тіс щеткасы: дәстүр 1970 жылдары жанкүйерлер көсемі Арнульф Бендиксеннің щеткамен ән айтатын секторды басқаруынан басталған, кейін оны байқаған Jordan атты норвегиялық компания жанкүйерлер үшін алып щетка жасап берген. Содан бері «Аспмюрада» қонақ команданың капитанына кездесу алдында сары тіс щеткасын тарту ету дәстүрге айналды.

Будёдегі басты ұйымдасқан жанкүйер тобы — «Аспмюраның» ең дауылпаз қолдаушылары жиналатын тұру секторының атымен аталған J-feltet; ол бұрынғы Den Gule Horde және 1916 топтарынан бастау алған, ал 2023 жылы сұраныстың артуына байланысты көршілес K секторының бір бөлігіне дейін кеңейтілген. Солтүстік Норвегиядан тыс жерде тұратын жанкүйерлерді Ослода және елдің шығысында негізделген Glimt i Sør біріктіреді, олар сырттағы және еуропалық кездесулерде ерекше көзге түседі. Сондай-ақ Тронхейм маңындағы Glimt i Midten, батыстағы Glimt i Vest және Нурланндағы Glimt i Steigen сияқты өңірлік топтар бар. 2020 жылдан бергі жетістіктер жанкүйерлер белсенділігін едәуір арттырды, ал 2022 жылы «Будё/Глимт» жанкүйерлері Avisa Nordland және NRK Nordland тарапынан Årets nordlending («Жылдың солтүстік норвегиялығы») марапатына ие болды: қазылар алқасы олардың тудырған атмосферасын, сапарлардағы мәдениетін және ашық жанкүйерлер қауымдастығын қалыптастырудағы рөлін атап өтті.

Клубтың жалпы 15 отандық жүлдесі бар: төрт рет Элитесериен чемпионы, үш рет Норвегия Кубогының иегері. Солтүстік клубтарға ұлттық турнирлерге қатысуға рұқсат берілгенге дейін «Будё/Глимт» өңірлік Солтүстік Норвегия Кубогын тоғыз рет жеңіп, бұл жарыс тарихындағы ең табысты команда атанған. Клубта Норвегияның әйелдер футболының жоғары дивизионы Топпсериенде өнер көрсететін әйелдер командасы да бар.