Қайрат

«Қайрат» — 2026 маусымында Қазақстан Премьер-лигасында 2-орында тұрған клуб: 26 ойыннан кейін 57 ұпай жинады (17 жеңіс, 6 тең ойын, 3 жеңіліс), голдар айырмасы — 51:20.

Соңғы бес ойында клуб 3 рет жеңіп, 2 рет жеңілді. Соңғы матч: 17.09.2026 қонақта «Астана» командасымен 0:1 (жеңіліс). Келесі ойын — 10.10.2026 сағат 17:00, үйде «Жетісу» командасына қарсы (28-тур).

Клубтың бас бапкері — Рафаэль Уразбахтин. Үй стадионы — Алматы орталық стадионы (Алматы). 2026 маусымының заявкасында 33 футболшы: 4 қақпашы, 12 қорғаушы, 13 жартылай қорғаушы, 4 шабуылшы. Клубтың үздік бомбардирі — Эдмилсон (9 гол). Нәтижелі пас бойынша көшбасшы — Эдмилсон (5 пас).

«Қайрат» — Алматы қаласының кәсіпқой футбол клубы. Қазақстанның бес мәрте чемпионы, Қазақстан Кубогын 10 рет (рекорд), Қазақстан Суперкубогын үш рет жеңіп алған, сондай-ақ КСРО Футбол федерациясының Кубогының иегері. Клуб түстері — сары мен қара, лақап аты — сары-қаралар.

Команда 1954 жылы Алматы «Динамосының» негізінде «Локомотив» деген атпен құрылды, 1955 жылы «Урожай» болып өзгертілді. 1956 жылы КСРО Кәсіподақтарының Бүкілодақтық орталық кеңесі мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің шешімімен «Урожай» және «Колхозшы» спорт қоғамдары біріктіріліп, 18 маусымдағы біріккен пленумда жаңа ерікті ауылдық спорт қоғамына «Қайрат» аты берілді. Пленум қарсаңында «Егінші», «Тұлпар», «Өнім», «Алтын дән», «Күресші», «Беркут дала», «Жастар» сияқты нұсқалар ұсынылғанымен, олардың бірде-бірі күн тәртібіне қойылмады, ал «Қайрат» атын кім ұсынғаны белгісіз болып қалды. ДССҚ «Қайраттың» тұңғыш төрағасы Барлыхан Чинжалинов болды. Жаңа атпен команда алғаш рет 1956 жылы 18 шілдеде өз алаңында сталинабадтық «Колхозчимен» кездесіп, 3:0 есебімен жеңді.

1954–1991 жылдары клуб КСРО чемпионатында өнер көрсетті, оның 24 маусымы жоғары лигада өтті. «Қайрат» 1960 жылы одақтың жоғары дивизионына жол тартқан жалғыз қазақстандық команда болды. 1963 жылы КСРО Кубогының жартылай финалына шығып, қазақстандық командалар үшін осы турнирдегі үздік көрсеткішті орнатты: жартылай финалда қосымша уақытта Донецк «Шахтёріне» 1:2 есебімен есе жіберді. 1965 және 1970 жылдары «Б» класы мен бірінші лигада күміс жүлдегер атанды, 1976 және 1983 жылдары бірінші лига чемпионы болды, ал 1966 және 1980 жылдары КСРО чемпионатының «Жеңіске деген құштарлығы үшін» жүлдесін иеленді. 1971 жылы «Қайрат» Халықаралық темір жолшылар спорт одағының Кубогын жеңіп алған алғашқы кеңестік команда болды, 1981 жылы Мәскеудің жабық манеждерінде өткен «Неделя» газетінің жүлдесіне арналған халықаралық турнирде бірінші орын алды.

1986 жылы команда КСРО чемпионатында жетінші орынға шығып, өз тарихындағы ең жоғары нәтижесін тіркеді. 1988 жылы Кишинёвтегі финалда Баку «Нефтчиін» 4:1 есебімен ұтып, КСРО Футбол федерациясының Кубогын жаулады, бірақ сол маусымда чемпионатта соңғы орын алып, жоғары лигадан шықты. Клуб қорғаушысы Сейілда Байшақов 1977 жылы Будапештте Венгрия құрамасына қарсы ойында КСРО ұлттық құрамасында ойнаған тұңғыш қазақстандық футболшы атанды, ал бұған дейін «Смена» журналының сауалнамасы бойынша жоғары лига чемпионатының үздік дебютанты деп танылған еді. Жартылай қорғаушы Евгений Яровенко 1988 жылы Сеулдегі XXIV Олимпиада ойындарында КСРО олимпиадалық құрамасы құрамында чемпион болды, ал шабуылшы Евстафий Пехлеваниди 1989 жылы шетелдік клубпен — грек «Левадиакосымен» келісімшартқа қол қойған алғашқы қазақстандық футболшы болды.

Кеңестік баспасөзде және жанкүйерлер арасында клубтың қорғанысы «қайраттық бетон» деп аталды. 1960 жылғы маусымда команданы басқарған Н. Я. Глебов бразилиялық 1+4+2+4 жүйесін қолданды, кейде 1+3+3+4 сызбасына да көшті, ал басқа командалардың көпшілігі әлі «дубль-ве» жүйесімен ойнайтын. Мамандар алматылықтардың басқалардан бір шабуылшы кем ойнағанын атап өтіп, қорғаныс бағытын байқады. 1969 жылы Ленинград «Зениті» мен «Қайрат» ойынынан кейін «Смена» журналы мақаласын «Бетон да жарылды...» деп атаған.

«Қайрат» пен Ташкент «Пахтакорының» қарсыласуы Орта Азия дербиі деп аталды және жыл бойғы басты спорт оқиғасы саналды, оған республикалардың жоғары басшылығы міндетті түрде келетін. Бұл текетірес XX ғасырдың ортасында Қазақстан мен Өзбекстан арасында барлық деңгейде қалыптасқан бәсекенің бір бөлігі болды. КСРО чемпионаттары мен кубоктарында командалар өзара 50 рет кездесті. Жоғары лигада олар алғаш рет 1960 жылғы 25 қыркүйекте Алматыда бетпе-бет келді, сол матчта «Қайрат» 1:0 есебімен жеңіске жетті.

Тәуелсіздік жылдарында «Қайрат» 1992 жылы Қазақстанның тұңғыш чемпионаты мен кубогын жеңіп алды. 1998 жылы клуб екіге бөлініп, армиялық ЦСКА-«Қайрат» пен кәсіпкер Болат Әбілов қаржыландырған «Қайрат» болып ойнады; 2001 жылғы маусымнан бастап чемпионатта қайтадан біртұтас «Қайрат» өнер көрсетті. 2000 жылы клуб Азия чемпиондар кубогы мен Азия кубок иегерлері кубогында Қазақстанды таныстырып, тұңғыш рет ширек финалға шықты. 2002 жылы кубок иегері ретінде УЕФА Кубогының іріктеу раундына қатысқан алғашқы қазақстандық клубтардың бірі болды, бірақ Белград «Црвена Звездасынан» ұтылды (үйде 0:2, қонақта 0:3). 2003 жылы кубокты бесінші рет алды, 2004 жылы Петропавлда маусымның қорытынды ойынында жергілікті «Есіл-Богатырьді» 3:1 ұтып, екінші рет ел чемпионы атанды. 2005 жылы УЕФА Чемпиондар лигасында дебют жасап, словак «Артмедиасын» үйде 2:0 ұтқанымен, жауап ойында жолдамадан айырылды, ал 2006 жылы венгр «Фехервараны» 2:1 жеңіп, УEФА Кубогындағы алғашқы жеңісін тіркеді.

2008 жылы демеушілердің бірі қаржыландырудан бас тартып, құрылтайшы — қала әкімдігі қарызды жаба алмаған соң, клубтың лицензиясы тоқтатылды. Жаңадан құрылған «Қайрат» 2009 жылғы чемпионатқа тек бірінші лигада жіберіліп, сол маусымда бірінші лига жеңімпазы атанды. 2011 жылдан бастап клубты «ҚазРосГаз» қолдады, 2012 жылы компания акциялардың 70 пайызына ие болды, қалған 30 пайызы Алматы әкімдігінде қалды. Дәл сол жылы бас бапкер қызметіне Владимир Вайсс шақырылды; ол 2005 жылы «Артмедиамен» «Қайратты» Чемпиондар лигасынан шығарған маман еді. Клуб құрамына «Цесна» футбол мектебі қосылып, жас футболшыларды даярлауға бағытталған бірыңғай инфрақұрылым бағдарламасы қабылданды.

2013 және 2014 жылдары команда чемпионаттың қола жүлдегері болды, 2014 жылы «Астана Аренада» финалда «Ақтөбені» 4:1 ұтып, кубокты алтыншы рет иеленді. 2015 жылы клуб тұңғыш рет күміс медаль алды, кубокты жеңді әрі Еуропа лигасының плей-офф раундына алғаш рет шықты: жолда «Црвена Звезда», армян «Алашкерті» және шотланд «Абердині» еңсерілді, ал плей-оффта француз «Бордосынан» ұтылды. Маусым ортасында командаға «Бавария» құрамында Чемпиондар лигасын жеңген украиналық жартылай қорғаушы Анатолий Тимощук келді. Қазан айында Бесағаш елді мекенінде заманауи оқу-жаттығу базасы ашылды. 2016 жылы «Қайрат» алғаш рет Қазақстан Суперкубогын жеңіп, елдегі ең титулды команда атағын қайтарды; сол жылы Александр Бородюк командаға Андрей Аршавинді шақырды, кейін клубты Кахабер Цхададзе басқарды. 2017 жылы суперкубок пен кубок жеңіп алынды, 2018 жылы «Атырауды» финалда тағы ұтып, кубокты қайта иеленді; сол жылы Еуропа лигасының іріктеуінде голланд АЗ (Алкмаар) еңсерілді. 2015–2019 жылдары команда бес маусым қатарынан чемпионаттың күміс жүлдегері болды.

2020 жылы, COVID-19 пандемиясына байланысты қысқартылған форматта Алматыда өткен чемпионатта «Қайрат» 16 жылдан кейін ел чемпионы атанды, ал Алексей Шпилевский Қазақстан чемпионы болған ең жас бапкер болды. 2021 жылы люксембург «Фоласын» жеңіп, клуб тарихында алғаш рет еурокубоктардың топтық кезеңіне шықты: УЕФА Конференциялар лигасында швейцар «Базелімен», әзербайжан «Қарабағымен» және кипрлік «Омониямен» ойнап, алты матчта екі ұпай жинады. 2024 және 2025 жылдары «Қайрат» қайтадан ел чемпионы атанды. 2025 жылы клуб тұңғыш рет УЕФА Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне жолдама алды: плей-офф раундында Шотландия чемпионы «Селтикті» пенальти сериясында ұтты, қақпашы Темірлан Анарбеков үш соққыны, оның ішінде Дайзэн Маэданың шешуші соққысын қағып алды. Негізгі кезеңнің бірінші турында Лиссабон «Спортингіне» қонақта 4:1 есебімен есе жіберді (жалғыз голды Рикардиньоның берген добынан Эдмилсон соқты), екінші турда «Орталық» стадионында Мадрид «Реалынан» 0:5 есебімен ұтылды.

Команданың үй алаңы — 1958 жылы салынған Алматыдағы «Орталық» стадион. Ол жоспарда сопақ пішінді, өтпелермен төрт мінбеге — солтүстік, батыс, оңтүстік және шығыс мінберлеріне бөлінген, жалпы сыйымдылығы 23 804 орын. Стадион ашылған күннен бері «Қайраттың» үй алаңы болып қала береді. Клубтың жоғары лигадағы тұңғыш ресми ойыны осында өтті: 1960 жылғы 10 сәуірде Ленинград «Адмиралтеецімен» кездесу 0:0 есебімен аяқталды, мінберлер лық толы болатын. Алаңның өлшемі — 105×68 метр, табиғи шөп жабыны бар, жарықтандыру деңгейі 1400 люкс. Клуб инфрақұрылымына Бесағаштағы оқу-жаттығу базасы (үш табиғи және екі жасанды алаң, клуб мұражайы орналасқан), 2013 жылы ашылып, 2014 жылы Сергей Квочкиннің есімі берілген балалар академиясы, 2014 жылғы Тимур Сегізбаев атындағы жасөспірімдер академиясы және 2017 жылы бұрынғы «Цесна» академиясының орнында ашылған Евстафий Пехлеваниди атындағы академия кіреді.

Клуб рекордтарына КСРО біріншілігіндегі ең ірі жеңіс — Березники «Химигіне» қарсы 10:1 (1958), Қазақстан чемпионатындағы ең ірі жеңіс — Қызылорда «Қайсарына» 8:0 (1993) кіреді; ең ірі жеңілістер — КСРО-да 0:6 (Донецк «Шахтёрі», 1961 және Баку «Нефтчиі», 1987), Қазақстанда 0:6 («Астана», 2022). Еуропа лигасындағы ең ірі жеңіс — Энгордаңға қарсы 7:1 (2018), Чемпиондар лигасындағы ең ірі жеңіліс — 0:5 (Белград «Црвена Звездасы», 2021 және Мадрид «Реалы», 2025). Әлібек Бөлешев 2008 жылы 77 голмен және 194 матчпен Қазақстан чемпионаттарының жоғары дивизионындағы клубтың үздік бомбардирлері мен гвардияшылар тізімін бастап, Қазақстан Кубогы ойындарында да 12 голмен клубтың үздік бомбардиры атанды.

«Қайрат» құрылған сәттен бастап республикада кең танымал болып, «халық командасы» саналды, үй ойындары көбіне лық толы «Орталық» стадионда өтті. 1980 жылдары клубтың жанкүйерлері Қазақстан мен Орта Азиядағы тұңғыш әрі жалғыз ұйымдасқан фан-қозғалысты — «South Cross» («Оңтүстік Крест») құрды; сол кезде «Камчатканың алыс жағалауларынан Кавказ бен Карпат тауларына дейін ешқашан және еш жерде «Қайраттан» жақсы команда болмайды» деген заряд пайда болды. Алматылық жанкүйерлер Ленинград «Зениті», Мәскеу «Динамосы» мен ЦСКА қолдаушыларымен достық қарым-қатынас орнатты. 1990 жылдардың бірінші жартысында қозғалыс тарқады, бірақ 2006 жылы «Қайрат Ультрас» тобы құрылып, жаңғырды; кейін «Jolly Roger», «Оңтүстік Барыс», «Fidelis», «Алма-Атинец», «Alma Crew», Астанадағы «Sons of Almaty» бірлестіктері, ал 2016 жылғы 1 ақпанда ресми фан-клуб «AlatauFans» пайда болды. 2014 жылғы 15 наурызда клуб 12-нөмірді айналымнан алып, оны жанкүйерлеріне бекітті.

Дереккөз: Уикипедия · penalty.kz редакциясы қазақ тіліне бейімдеді