Болонья тарихы

Клубтың құрылуына Венада және Прагада оқып жүрген кезде футболға әуестенген австриялық Эмилио Арнштейн мұрындық болды; ол ағасымен бірге бұған дейін Австрияда Black Star клубын құрған еді. Болонья 1909 жылғы 3 қазанда негізі қаланды. Клубтың демеушісі әрі бас менеджері Карло Сандони, президенті швейцариялық Луи Раух, вице-президенті ақсүйек Гуидо Делла Валле, хатшысы Энрико Пеналья, қазынашысы Серджо Лампронти болды, ал Эмилио Арнштейн мен Леоне Винченци кеңес мүшелері болып тағайындалды.

Болонья алғашқы ресми ойынын 1910 жылғы 20 наурызда Виртуске қарсы өткізіп, қарсыласын 9:1 есебімен жеңді. Тұңғыш маусымын Арриго Градидің капитандығымен аймақтық лигада өткізген команда жеңіске жетіп, Венето-Эмилия тобына жолдама алды. Бұл лигада клуб төрт маусым ойнап, бесінші орыннан төмен түскен емес. Кейін Болонья Солтүстік лигаға енгізілді, алайда Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты барлық чемпионат тоқтатылды.

Соғыстан кейін клуб жоғары нәтижелерге қол жеткізе бастады: 1919–1920 жылдары Солтүстік Италия жарысының жартылай финалына шықса, келесі маусымда финалға жетіп, Про Верчеллиден 1:2 есебімен ұтылды. 1923–1924 жылдары тағы да екінші орынға тұрақтап, ел чемпионы атанған Дженуаға жол берді. 1924–1925 жылдары Болонья Дженуамен бес реткі шешуші кездесуден соң тұңғыш рет Солтүстік лига мен ел чемпионатының жеңімпазы атанды; лигурлық клубпен өткен финалдар жанкүйерлердің ауыр тәртіпсіздіктерімен есте қалды. 1928–1929 жылдары команда Италия чемпионы атағын екінші рет жеңіп алды — бұл ескі жүйемен өткізілген соңғы чемпионат болды, келесі жылдан бастап Серия А құрылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Болонья чемпиондықты тағы үш мәрте — 1935–1936, 1936–1937 және 1938–1939 жылдары, ал соғыс кезінде бір рет — 1940–1941 жылдары қайталады. Сол тұста клуб үш мәрте Митропа Кубогын (1932, 1934) және 1937 жылы Париж турнирін жеңді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Болонья бұрынғыдай табысты бола алмады: 1950 және 1960 жылдары команда негізінен төртінші, бесінші және алтыншы орындар аясында ойнады. Тек 1963–1964 жылдары клуб чемпиондық атағын қайтарып, жалпы жеңістерін жетіге жеткізді. Бұл күнге дейінгі соңғы Серия А чемпиондығы. Сол нәтижемен Болонья 1964–1965 жылғы Чемпиондар кубогына (қазіргі УЕФА Чемпиондар лигасы) қатысты, бірақ іріктеу раундында Андерлехттен ұтылып қалды. 1961 жылы клуб Митропа Кубогын тағы бір рет иеленді. 1970 жылдары Болонья Италия Кубогын екі мәрте жеңді: екінші финалда Палермомен негізгі уақытта 1:1 есебімен ойнап, 11 метрлік айыптапталдар сериясында 4:3 есебімен басым түсті. Сондай-ақ 1970 жылы команда Англия-Италия лига кубогының жеңімпазы атанды.

1981–1982 маусымынан бастап клуб құлдырауға ұшырады: алдымен Кальяри және Дженуамен аман қалу үшін күрес жүргізіп, Серия А-дан шығып қалды, одан соң қатарынан екінші рет төмен түсіп, Серия C1-ге дейін жетті. Келесі жылы C1-ден шыққан Болонья Серия В-де төрт маусым ойнап, 1988–1989 жылы Серия А-ға оралды. Алайда онда ұзақ тұрақтай алмай, 1991 жылы төмен түсті, 1993 жылы қайтадан Серия C1-ге оралды. Жоғарғы дивизионға 1996 жылы қайтып келген клуб екі жылдан соң еуропалық аренада табысқа жетіп, 1998 жылы УЕФА Интертото Кубогын жеңді және УЕФА Кубогында өнер көрсетті. Болонья Серия А-да 2004–2005 маусымына дейін ойнап, плей-оффта Пармадан ұтылған соң төмен дивизионға түсті.

Серия В-дегі жылдары клуб иелері мен бапкерлері жиі ауысты: Джузеппе Гаццони Фраскара командасын жергілікті кәсіпкер Альфредо Каццолаға сатты, ал бас бапкерлік қызметте Ренцо Уливьери мен Андреа Мандорлини алмасып отырды. Команда 2005–2006 маусымын сегізінші, 2006–2007 маусымын жетінші орында аяқтады. 2007–2008 жылы Даниеле Арригонидің басшылығымен Болонья Серия В-де екінші орын алып, автоматты түрде жоғарғы дивизионға оралды.

2008 жылдың жазында Каццола мен американдық консорциум арасындағы келісім бұзылғаннан кейін клуб Франческа Менаринидің жергілікті тобына сатылды — Менарини Серия А тарихындағы екінші әйел президент болды. Маусым басында Болонья Сан-Сирода Миланды Франческо Валианидің голымен 2:1 есебімен жеңді, бірақ кейін тоғыз ойында сегіз жеңіліс тауып, 2008 жылғы 3 қарашада Арригони орнына Синиша Михайлович тағайындалды. 2009 жылдың сәуірінде команданы Джузеппе Пападопуло басқарып, маусымның соңғы кездесуінде ғана Серия В-ге түсіп қалудан аман қалды. Келесі жылы қаржылық қиындықтарға қарамастан Франко Коломбаның жетекшілігімен клуб тағы да жоғарғы дивизионда қалды. 2010 жылы Менарини отбасы клубты сардиниялық кәсіпкер Серджо Порчеддаға сатты, алайда ол ойыншыларға жалақы төлей алмай, Болоньяны банкроттық қаупіне душар етті. 2010 жылғы 23 желтоқсанда клубты банкир Джованни Консорте мен кофе бизнесімен айналысатын Массимо Дзанетти бастаған Bologna 2010 консорциумы сатып алды; құрметті президент болып клубтың ежелгі жанкүйері, әйгілі итальяндық әнші Джанни Моранди тағайындалды. Басшылық жиі ауысқаннан кейін 2011 жылғы 7 сәуірде президенттік қызметке Альбано Гуаральди келді. 2013–2014 маусымында Болонья қайтадан Серия В-ге түсті; бұл кезең қаржылық мәселелермен және жанкүйерлердің наразылығын туғызған шешімдермен, оның ішінде жетекші ойыншы Алессандро Диамантидің қытайлық Гуанчжоу Эверграндқа сатылуымен есте қалды.

2014 жылғы 15 қазанда директорлар кеңесі клубтың BFC 1909 Lux SPV құрылымына сатылуын бекітті: Джо Такопина мен Джои Сапуто бастаған солтүстікамерикалық топ басқаруды қолға алды, ал сол жылғы 17 қарашада директорлар кеңесінің төрағасы болып Сапуто сайланды. Жаңа иелер тұсында Болонья 2015 жылы Серия А-ға оралып, алғашқы маусымда 14-орында тұрақтады, одан кейінгі екі жылы 15-орын алды, ал 2018–2019 жылы 10-орынға көтерілді. 2022 жылғы 12 қыркүйекте бас бапкер болып Тьягу Мотта тағайындалды: оның басшылығымен команда 2022–2023 маусымын 54 ұпаймен тоғызыншы орында аяқтап, клуб рекордын жаңартты. Келесі 2023–2024 маусымында Болонья 68 ұпай жинап, жаңа рекорд орнатты және Серия А-да үздік бестікке еніп, 1964–1965 жылдан бергі алғаш рет УЕФА Чемпиондар лигасына жолдама алды. Моттаның орнына келген Винченцо Итальяно тұсында клуб Чемпиондар лигасының лигалық кезеңінде бір жеңіс, үш тең ойын және төрт жеңіліспен 36 команданың ішінде 28-орында тұрақтады. 2025 жылғы 14 мамырда Болонья финалда Миланды 1:0 есебімен жеңіп, 1974 жылдан кейінгі алғашқы және тарихындағы үшінші Италия Кубогын жеңіп алды. 2025 жылдан бастап команданы Раффаэле Палладино басқарады.

Клубтың ресми аренасы — Болоньядағы ең ірі спорт құрылысы Ренато Даллара стадионы, сыйымдылығы 38 500 көрермен, бұл Серия А-дағы оныншы көрсеткіш. Стадионға чемпиондық финалға үш күн қалғанда дүниеден өткен клубтың бұрынғы президенті Ренато Даллараның есімі берілген. Белсенді жанкүйерлер орналасатын трибуна 2009 жылғы 21 ақпанда қайтыс болған ойыншы Джакомо Бульгареллидің құрметіне Бульгарелли курвасы деп аталады. Қонақ жанкүйерлеріне арналған бөлігі бар екінші трибуна соғысқа дейінгі жеңімпаз құраманың бапкері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер концлагерьде өлтірген Арпад Вейстің есімімен аталады.